ଵଯମେକସ୍ଯ ଶ୍ରୃଣୁମୋ ମହାବୁଦ୍ଧିମତୋ ରଣେ । ଭଵନ୍ତସ୍ତୁ ପୃଥକ୍ସର୍ଵେ ସ୍ଵବୁଦ୍ଧିଵଶଵର୍ତିନଃ
"ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣୁ, ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ମନ ଅନୁଯାୟୀ ଅଲଗା ଅଲଗା କାମ କରୁଛ।"
ତତସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚକ୍ରୁରେକଂ ସେନାପତିଂ ଦ୍ଵିଜମ୍। ନଯେ ସୁକୁଶଲଂ ଶୂରମଜଯନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯାଂସ୍ତତଃ
ତାପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକ ଦ୍ୱିଜ, ନେତୃତ୍ୱରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଓ ସାହସୀ, ତାଙ୍କୁ ସେନାପତି କଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ହାରିଗଲେ।
ଏଵଂ ଯେ କୁଶଲଂ ଶୂରଂ ହିତେପ୍ସିତମକଲ୍ପଷମ୍। ସେନାପତିଂ ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତି ତେ ଜଯନ୍ତି ରଣେ ରିପୂନ୍
ଏଭଳି ଯେଉଁମାନେ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ସାହସୀ, ଭଲ ଇଚ୍ଛା ରଖୁଥିବା ଓ ଦୋଷ ନଥିବା ମଣିଷଙ୍କୁ ସେନାପତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତନ୍ତି।
ଭଵାନୁଶନସା ତୁଲ୍ଯୋ ହିତୈଷୀ ଚ ସଦା ମମ। ଅସଂହାର୍ଥଃ ସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମେ ସ ନଃ ସେନାପତିର୍ଭଵ
ତୁମେ ଉଶନାସଙ୍କ ପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ସଦା ମୋର ଭଲ ଚାହୁଁଛ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ଅପରାଜିତ, ଆମ ସେନାପତି ହେଉ।
ରଶ୍ମୀଵତାମିଵାଦିତ୍ଯୋ ଵୀରୁଧାମିଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ । କୁବେର ଇଵ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଦେଵାନାମିଵ ଵାସଵଃ
ଯେପରି ରଶ୍ମି ଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗଛପାଳି ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁବେର, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସବ ଅଗ୍ରଣୀ ଅଟେ—
ପର୍ଵତାନାଂ ଯଥା ମେରୁଃ ସୁପର୍ଣଃ ପକ୍ଷିଣାଂ ଯଥା। କୁମାର ଇଵ ଦେଵାନାଂ ଵସୂନାମିଵ ହଵ୍ଯଵାଟ୍
ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁମାର, ଓ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହବ୍ୟବାଟ ଅଟେ—
ଭଵତା ହି ଵଯଂ ଗୁପ୍ତାଃ ଶତ୍ରେଣେଵ ଦିଵୌକସଃ । ଅନାଧୃଷ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯାମସ୍ତ୍ରିଦଶାନାମପି ଧ୍ରୁଵମ୍
ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସୁରକ୍ଷିତ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଠାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଟନ୍ତି; ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଜୟ ହେବୁ।
ପ୍ରଯାତୁ ନୋ ଭଵାନଗ୍ରେ ଦେଵାନାମିଵ ପାଵକିଃ । ଵଯଂ ତ୍ଵାମନୁଯାସ୍ଯାମଃ ସୌରଭେଯା ଇଵର୍ଷଭମ୍
ଆପଣ ଆଗରେ ଯାନ୍ତୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାବକ ଯେପରି ଅଗ୍ରଗାମୀ; ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପଛରେ ଯିବୁ, ଯେପରି ସୌରଭେୟ ଗୋମାନେ ରଷବଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲନ୍ତି।
ଏଵମେତନ୍ମହାବାହୋ ଯଥା ଵଦସି ଭାରତ। ଯଥୈଵ ହି ଭଵନ୍ତୋ ମେ ତଥୈଵ ମମ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ମହାବାହୁ, ଆପଣ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ଭାରତ, ଏହିପରି ଠିକ୍; ଆପଣମାନେ ଯେପରି ମୋ ପାଇଁ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅଟନ୍ତି।
ଅପି ଚୈଵ ମଯା ଶ୍ରୋଯୋ ଵାଚ୍ଯଂ ତେଷାଂ ନରାଧିପ । ସଂଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ତଵାର୍ଥାଯ ଯଥା ମେ ସମଯଃ କୃତଃ
ଏହାସହିତ, ମୁଁ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଭଲ କଥା କହିବାକୁ ପଡିବ; ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯେପରି ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି।
ନ ତୁ ପଶ୍ଯାମି ଯୋଦ୍ଧାରମାତ୍ମନଃ ସଦୃଶଂ ଭୁଵି । ଋତେ ତସ୍ମାନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ରାତ୍କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରାଦ୍ଧନଞ୍ଜଯାତ୍
ମୁଁ ନିଜ ପରି ଏହି ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ଯୋଦ୍ଧାକୁ ଦେଖୁନି; କେବଳ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟ, ନରସିଂହ, ମୁଁ ଛଡ଼ି।
ସ ହି ଵେଦ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ଦିଵ୍ଯାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯନେକଶଃ । ନ ତୁ ମାଂ ଵିଵୃତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଜାତୁ ଯୁଧ୍ଯେତ ପାଣ୍ଡଵଃ
ସେ ମହାବୁଦ୍ଧି, ଅନେକ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଜାଣିଛି; ତଥାପି ଖୋଲା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବ ମୋ ସହ କେବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ।
ଅହଂ ସ ଚ କ୍ଷଣେନୈଵ ନିର୍ମନୁଷ୍ଯମିଦଂ ଜଗତ୍। କୁର୍ଯାଵାସ୍ତ୍ରବଲେନୈଵ ସସୁରାସୁରରାକ୍ଷସମ୍
ମୁଁ ଓ ସେ, କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରେ ଏହି ଜଗତକୁ ମନୁଷ୍ୟହୀନ କରିପାରିବା, ସହିତ ଦେବ, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସମାନେ।
ନ ତ୍ଵେଵୋତ୍ସାଦନୀଯା ମେ ପାଣ୍ଡୋଃ ପୁତ୍ରା ଜନାଧିପ । ତସ୍ମାଦ୍ଯୋଧାନ୍ହନିଷ୍ଯାମି ପ୍ରଯୋଗେଣାଯୁତଂ ସଦା
କିନ୍ତୁ, ରାଜା, ମୋର ପାଖରେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ନଷ୍ଟ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହିପରି, ମୁଁ ସଠିକ୍ ଉପାୟରେ ସଦା ଯୋଦ୍ଧାମାନେକୁ ମାରିବି।
ଏଵମେଷାଂ ଫରିଷ୍ଯାମି ନିଧନଂ କୁରୁନନ୍ଦନ । ନ ଚେତ୍ତେ ମାଂ ହନିଷ୍ଯନ୍ତି ପୂର୍ଵମେଵ ସମାଗମେ
କୁରୁମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ଏହିପରି ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାଶ କରିବି, ଯଦି ସମ୍ମୁଖ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ମାରିନାହାନ୍ତି।
ସେନାପତିସ୍ତ୍ଵହଂ ରାଜନ୍ସମଯେନାପରେଣ ତେ। ଭଵିଷ୍ଯାମି ଯଥାକାମଂ ତନ୍ମେ ଶ୍ରୋତୁମିହାର୍ହସି
ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ସେନାପତି ହେବି; ଏହି କଥା ଆପଣ ଏଠାରେ ମୋଠାରୁ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
କର୍ଣୋ ଵା ଯୁଧ୍ଯତାଂ ପୂର୍ଵମହଂ ଵା ପୃଥିଵୀପତେ । ସ୍ପର୍ଧତେ ହି ସଦାତ୍ଯର୍ଥଂ ସୂତପୁତ୍ରୋ ମଯା ରଣେ
ପୃଥିବୀର ନାଥ, କର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଥମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ କିମ୍ବା ମୁଁ; ସୁତପୁତ୍ର ସଦା ରଣରେ ମୋ ସହ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରେ।
ନାହଂ ଜୀଵତି ଗାଙ୍ଗେଯେ ରାଜନ୍ଯୋତ୍ସ୍ଯେ କଥଂଚନ। ହତେ ଭୀଷ୍ମେ ତୁ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ସହ ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା
ରାଜା, ଗାଙ୍ଗେୟ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମୁଁ କେବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବିନାହିଁ; ଭୀଷ୍ମ ମୃତ ହେଲେ ମୁଁ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ତତଃ ସେନାପତିଂ ଚକ୍ରେ ଵିଧିଵଦ୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣମ୍। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ମଜୋ ଭୀଷ୍ମଂ ସୋଽଭିଷିକ୍ତୋ ଵ୍ଯରୋଚତ
ତାପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ, ଅତି ଦାନଶୀଳ, ସେନାପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଇ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ତତୋ ଭେରୀଶ୍ଚ ଶଙ୍ଖାଂଶ୍ଚ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଵାଦଯାମାସୁଵ୍ଯଗ୍ରା ଵାଦକା ରାଜଶାସନାତ୍
ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଉତ୍ସାହିତ ସଙ୍ଗୀତକାରମାନେ ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ଭେରୀ ଓ ଶଂଖ ବାଜାଇଲେ।
ସିଂହନାଦାଶ୍ଚ ଵିଵିଧା ଵାହନାନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନାଃ
ବିଭିନ୍ନ ସିଂହନାଦ ଓ ଅନେକ ଯାନମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।
ନିର୍ଘାର୍ତାଃ ପୃଥିଵୀକମ୍ପା ଗଜବୃଂହିତନିଃସ୍ଵନାଃ। ଆସଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଯୋଧାନାଂ ପାତଯନ୍ତୋ ମନାଂସ୍ଯୁତ
ପୃଥିବୀ କମ୍ପାଇ ଦେଇଥିବା ଗଜମାନଙ୍କ ତୁଣ୍ଡ ଶବ୍ଦ ଓ ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମନକୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।
ଵାଚଶ୍ଚାପ୍ଯଶରୀରିଣ୍ଯୋ ଦିଵଶ୍ଚୋଲ୍କାଃ ପ୍ରପେଦିରେ। ଶିଵାଶ୍ଚ ଭଯଵେଦିନ୍ଯୋ ନେଦୁର୍ଦୀପ୍ତତରା ଭୃଶମ୍
ଆକାଶରେ ଦେହ ନଥିବା ଶବ୍ଦ ଓ ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ଦେଖାଦେଲା; ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତଗୁଡିକ ତୀବ୍ର ଆଲୋକରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।
ସୈନାପତ୍ଯେ ଯଦା ରାଜା ଗାଙ୍ଗେଯମଭିଷିକ୍ତଵାନ୍ । ତଦୈତାନ୍ଯୁଗ୍ରରୂପାଣି ବଭୂଵୁଃ ଶତଶୋ ନୃପ
ରାଜା ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସେନାପତି କରିବା ସମୟରେ, ଶତାଧିକ ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଦେଲା, ରାଜନ।
ତତଃ ସେନାପତିଂ କୃତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଂ ପରବଲାର୍ଦନମ୍ । ଵାଚଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାନ୍ଗୋଭିର୍ନିଷ୍କୈଶ୍ଚ ଭୂରିଶଃ
ପରବଳକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସେନାପତି କରି, ଅନେକ ଗାଁ ଓ ସୁନାରେ ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଵର୍ଧମାନୋ ଜଯାଶୀର୍ଭିର୍ନିର୍ଯଯୌ ସୈନିକୈର୍ଵୃତଃ। ଆପଗେଯଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତସ୍ତଦା
ବିଜୟର ଆଶୀର୍ବାଦ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେ ସେନାରେ ଘିରି ଆପଗାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଭାଇମାନେ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ସ୍କନ୍ଧାଵାରେଣ ମହତା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଜଗାମ ହ
ବଡ଼ ଶିବିର ନେଇ ସେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ।
ପରିକ୍ରମ୍ଯ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ କର୍ଣେନ ସହ କୌରଵଃ । ଶିବିରଂ ମାପଯାମାସ ସମେ ଦେଶେ ଜନାଧିପ
କର୍ଣ୍ଣ ସହ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, କୌରବ ରାଜା ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଶିବିର ଗଠନ କଲେ।
ମଧୁରାନୂଷରେ ଦେଶେ ପ୍ରଭୂତଯଵସେନ୍ଧନେ। ଯଥୈଵ ହାସ୍ତିନପୁରଂ ତଦ୍ଵଚ୍ଛିବିରମାବଭୌ
ମଧୁର ଓ ଉର୍ବର ଭୂମିରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଚୁର ଯବ ଓ ଜଳାନ୍ତ ଉପଲବ୍ଧ, ଶିବିର ହାସ୍ତିନାପୁର ପରି ଦେଖାଯାଇଲା।
ଆପଗେଯଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଭୀଷ୍ମଂ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରମ୍। ପିତାମହଂ ଭାରତାନାଂ ଧ୍ଵଜଂ ସର୍ଵମହୀକ୍ଷିତାମ୍
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାରତମାନେଙ୍କ ପିତାମହ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଗର୍ବର ଚିହ୍ନ,