ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଂ ଚ କର୍ଣଂ ଚ ଭୂରିଶ୍ରଵସମେଵ ଚ। ଶକୁନିଂ ସୌବଲଂ ଚୈଵ ବାହ୍ଲୀକଂ ଚ ମହାବଲମ୍
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ, କର୍ଣ୍ଣ, ଭୂରିଶ୍ରବା, ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅ ଶକୁନି, ଏବଂ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହ୍ଲିକ—
ଦିଵସେ ଦିଵସେ ତେଷାଂ ପ୍ରତିଵେଲଂ ଚ ଭାରତ। ଚକ୍ରେ ସ ଵିଵିଧାଃ ପୂଜାଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ପ୍ରତିଦିନ ଓ ଯଥାସମୟରେ, ହେ ଭାରତ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲେ, ଖୋଲା ଭାବରେ ବାରମ୍ବାର।
ତଥା ଵିନିଯତାଃ ସର୍ଵେ ଯେ ଚ ତେଷାଂ ପଦାନୁଗାଃ। ବଭୂଵୁଃ ସୈନିକା ରାଜ୍ଞାଂ ପ୍ରିଯଂ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚିକୀର୍ଷଵଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହଚରମାନେ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାମ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛାଶୀଳ ସେନା ହେଇଗଲେ।
ତତଃ ଶାନ୍ତନଵଂ ଭୀଷ୍ମଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଜଃ। ସହ ସର୍ଵୈର୍ମହୀପାଲୈରିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—
ଋତେ ସେନାପ୍ରଣେତାରଂ ପୃତନା ସୁମହତ୍ଯପି । ଦୀର୍ଯତେ ଯୁଦ୍ଧମାସାଦ୍ଯ ପିପୀଲିକପୁଟଂ ଯଥା
ନେତୃତ୍ୱ ଛଡ଼ି, ବଡ଼ ସେନା ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଆସିଲେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଯେପରି ଉଁଟିର ଗୁହା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ନହି ଜାତୁ ଦ୍ଵଯୋର୍ବୁଦ୍ଧିଃ ସମା ଭଵତି କର୍ହିଚିତ୍ । ଶୌର୍ଯଂ ଚ ଵଲନେତୄଣାଂ ସ୍ପର୍ଧତେ ଚ ପରସ୍ପରମ୍
କେବେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମନ ଏକ ରହେ ନାହିଁ, ଏବଂ ନେତାମାନଙ୍କ ସାହସ ସବୁବେଳେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରେ।
ଶ୍ରୂଯତେ ଚ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ହୈହଯାନମିତୌଜସଃ । ଅଭ୍ଯଯୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵେ ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତକୁଶଧ୍ଵଜାଃ
ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, କୁଶ ଧ୍ୱଜା ନେଇ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୈହୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତାନଭ୍ଯଯୁସ୍ତଦା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ପିତାମହ । ଏକତସ୍ତୁ ତ୍ରଯୋ ଵର୍ଣା ଏକତଃ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭାଃ
ସେତେବେଳେ ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ହେ ପିତାମହ, ତିନି ଜାତି ଏକପଟେ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଅନ୍ୟପଟେ ଥିଲେ।
ତେ ସ୍ମ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରଭଜ୍ଯନ୍ତେ ତ୍ରଯୋ ଵର୍ଣାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚ ଜଯନ୍ତ୍ଯେଵ ବହୁଲଂ ଚୈକତୋ ବଲମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ତିନି ଜାତି ବାରମ୍ବାର ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସବୁବେଳେ ଜିତିଥିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଏକତା ରଖିଥିଲେ।
ତତସ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯାନେଵ ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ଦ୍ଵିଚସତ୍ତମାଃ । ତେଭ୍ଯଃ ଶଶଂସୁର୍ଧର୍ମଜ୍ଞା ଯାଥାତଥ୍ଯଂ ପିତାମହ
ତାପରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ, ହେ ପିତାମହ।
ଵଯମେକସ୍ଯ ଶ୍ରୃଣୁମୋ ମହାବୁଦ୍ଧିମତୋ ରଣେ । ଭଵନ୍ତସ୍ତୁ ପୃଥକ୍ସର୍ଵେ ସ୍ଵବୁଦ୍ଧିଵଶଵର୍ତିନଃ
"ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣୁ, ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ମନ ଅନୁଯାୟୀ ଅଲଗା ଅଲଗା କାମ କରୁଛ।"
ତତସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚକ୍ରୁରେକଂ ସେନାପତିଂ ଦ୍ଵିଜମ୍। ନଯେ ସୁକୁଶଲଂ ଶୂରମଜଯନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯାଂସ୍ତତଃ
ତାପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକ ଦ୍ୱିଜ, ନେତୃତ୍ୱରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଓ ସାହସୀ, ତାଙ୍କୁ ସେନାପତି କଲେ, ଏବଂ ସେଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ହାରିଗଲେ।
ଏଵଂ ଯେ କୁଶଲଂ ଶୂରଂ ହିତେପ୍ସିତମକଲ୍ପଷମ୍। ସେନାପତିଂ ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତି ତେ ଜଯନ୍ତି ରଣେ ରିପୂନ୍
ଏଭଳି ଯେଉଁମାନେ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ସାହସୀ, ଭଲ ଇଚ୍ଛା ରଖୁଥିବା ଓ ଦୋଷ ନଥିବା ମଣିଷଙ୍କୁ ସେନାପତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତନ୍ତି।
ଭଵାନୁଶନସା ତୁଲ୍ଯୋ ହିତୈଷୀ ଚ ସଦା ମମ। ଅସଂହାର୍ଥଃ ସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମେ ସ ନଃ ସେନାପତିର୍ଭଵ
ତୁମେ ଉଶନାସଙ୍କ ପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ସଦା ମୋର ଭଲ ଚାହୁଁଛ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ଅପରାଜିତ, ଆମ ସେନାପତି ହେଉ।
ରଶ୍ମୀଵତାମିଵାଦିତ୍ଯୋ ଵୀରୁଧାମିଵ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ । କୁବେର ଇଵ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଦେଵାନାମିଵ ଵାସଵଃ
ଯେପରି ରଶ୍ମି ଥିବାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗଛପାଳି ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁବେର, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସବ ଅଗ୍ରଣୀ ଅଟେ—
ପର୍ଵତାନାଂ ଯଥା ମେରୁଃ ସୁପର୍ଣଃ ପକ୍ଷିଣାଂ ଯଥା। କୁମାର ଇଵ ଦେଵାନାଂ ଵସୂନାମିଵ ହଵ୍ଯଵାଟ୍
ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମେରୁ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁମାର, ଓ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହବ୍ୟବାଟ ଅଟେ—
ଭଵତା ହି ଵଯଂ ଗୁପ୍ତାଃ ଶତ୍ରେଣେଵ ଦିଵୌକସଃ । ଅନାଧୃଷ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯାମସ୍ତ୍ରିଦଶାନାମପି ଧ୍ରୁଵମ୍
ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସୁରକ୍ଷିତ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଠାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଟନ୍ତି; ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଜୟ ହେବୁ।
ପ୍ରଯାତୁ ନୋ ଭଵାନଗ୍ରେ ଦେଵାନାମିଵ ପାଵକିଃ । ଵଯଂ ତ୍ଵାମନୁଯାସ୍ଯାମଃ ସୌରଭେଯା ଇଵର୍ଷଭମ୍
ଆପଣ ଆଗରେ ଯାନ୍ତୁ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାବକ ଯେପରି ଅଗ୍ରଗାମୀ; ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପଛରେ ଯିବୁ, ଯେପରି ସୌରଭେୟ ଗୋମାନେ ରଷବଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲନ୍ତି।
ଏଵମେତନ୍ମହାବାହୋ ଯଥା ଵଦସି ଭାରତ। ଯଥୈଵ ହି ଭଵନ୍ତୋ ମେ ତଥୈଵ ମମ ପାଣ୍ଡଵାଃ
ମହାବାହୁ, ଆପଣ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ଭାରତ, ଏହିପରି ଠିକ୍; ଆପଣମାନେ ଯେପରି ମୋ ପାଇଁ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅଟନ୍ତି।
ଅପି ଚୈଵ ମଯା ଶ୍ରୋଯୋ ଵାଚ୍ଯଂ ତେଷାଂ ନରାଧିପ । ସଂଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ତଵାର୍ଥାଯ ଯଥା ମେ ସମଯଃ କୃତଃ
ଏହାସହିତ, ମୁଁ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଭଲ କଥା କହିବାକୁ ପଡିବ; ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯେପରି ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି।
ନ ତୁ ପଶ୍ଯାମି ଯୋଦ୍ଧାରମାତ୍ମନଃ ସଦୃଶଂ ଭୁଵି । ଋତେ ତସ୍ମାନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ରାତ୍କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରାଦ୍ଧନଞ୍ଜଯାତ୍
ମୁଁ ନିଜ ପରି ଏହି ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ଯୋଦ୍ଧାକୁ ଦେଖୁନି; କେବଳ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟ, ନରସିଂହ, ମୁଁ ଛଡ଼ି।
ସ ହି ଵେଦ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ଦିଵ୍ଯାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯନେକଶଃ । ନ ତୁ ମାଂ ଵିଵୃତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଜାତୁ ଯୁଧ୍ଯେତ ପାଣ୍ଡଵଃ
ସେ ମହାବୁଦ୍ଧି, ଅନେକ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଜାଣିଛି; ତଥାପି ଖୋଲା ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବ ମୋ ସହ କେବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ।
ଅହଂ ସ ଚ କ୍ଷଣେନୈଵ ନିର୍ମନୁଷ୍ଯମିଦଂ ଜଗତ୍। କୁର୍ଯାଵାସ୍ତ୍ରବଲେନୈଵ ସସୁରାସୁରରାକ୍ଷସମ୍
ମୁଁ ଓ ସେ, କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରେ ଏହି ଜଗତକୁ ମନୁଷ୍ୟହୀନ କରିପାରିବା, ସହିତ ଦେବ, ଅସୁର, ରାକ୍ଷସମାନେ।
ନ ତ୍ଵେଵୋତ୍ସାଦନୀଯା ମେ ପାଣ୍ଡୋଃ ପୁତ୍ରା ଜନାଧିପ । ତସ୍ମାଦ୍ଯୋଧାନ୍ହନିଷ୍ଯାମି ପ୍ରଯୋଗେଣାଯୁତଂ ସଦା
କିନ୍ତୁ, ରାଜା, ମୋର ପାଖରେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ନଷ୍ଟ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହିପରି, ମୁଁ ସଠିକ୍ ଉପାୟରେ ସଦା ଯୋଦ୍ଧାମାନେକୁ ମାରିବି।
ଏଵମେଷାଂ ଫରିଷ୍ଯାମି ନିଧନଂ କୁରୁନନ୍ଦନ । ନ ଚେତ୍ତେ ମାଂ ହନିଷ୍ଯନ୍ତି ପୂର୍ଵମେଵ ସମାଗମେ
କୁରୁମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ଏହିପରି ମୁଁ ତାଙ୍କର ନାଶ କରିବି, ଯଦି ସମ୍ମୁଖ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ମୋତେ ମାରିନାହାନ୍ତି।
ସେନାପତିସ୍ତ୍ଵହଂ ରାଜନ୍ସମଯେନାପରେଣ ତେ। ଭଵିଷ୍ଯାମି ଯଥାକାମଂ ତନ୍ମେ ଶ୍ରୋତୁମିହାର୍ହସି
ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଁ ସେନାପତି ହେବି; ଏହି କଥା ଆପଣ ଏଠାରେ ମୋଠାରୁ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
କର୍ଣୋ ଵା ଯୁଧ୍ଯତାଂ ପୂର୍ଵମହଂ ଵା ପୃଥିଵୀପତେ । ସ୍ପର୍ଧତେ ହି ସଦାତ୍ଯର୍ଥଂ ସୂତପୁତ୍ରୋ ମଯା ରଣେ
ପୃଥିବୀର ନାଥ, କର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଥମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ କିମ୍ବା ମୁଁ; ସୁତପୁତ୍ର ସଦା ରଣରେ ମୋ ସହ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରେ।
ନାହଂ ଜୀଵତି ଗାଙ୍ଗେଯେ ରାଜନ୍ଯୋତ୍ସ୍ଯେ କଥଂଚନ। ହତେ ଭୀଷ୍ମେ ତୁ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ସହ ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା
ରାଜା, ଗାଙ୍ଗେୟ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମୁଁ କେବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବିନାହିଁ; ଭୀଷ୍ମ ମୃତ ହେଲେ ମୁଁ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ତତଃ ସେନାପତିଂ ଚକ୍ରେ ଵିଧିଵଦ୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣମ୍। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ମଜୋ ଭୀଷ୍ମଂ ସୋଽଭିଷିକ୍ତୋ ଵ୍ଯରୋଚତ
ତାପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ, ଅତି ଦାନଶୀଳ, ସେନାପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଇ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ତତୋ ଭେରୀଶ୍ଚ ଶଙ୍ଖାଂଶ୍ଚ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଵାଦଯାମାସୁଵ୍ଯଗ୍ରା ଵାଦକା ରାଜଶାସନାତ୍
ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଉତ୍ସାହିତ ସଙ୍ଗୀତକାରମାନେ ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ଭେରୀ ଓ ଶଂଖ ବାଜାଇଲେ।