ବନ୍ଧମାଜ୍ଞାପଯାମାସ ମମ ଚାପି ସୁଯୋଧନଃ । ନ ଚ ତଂ ଲବ୍ଧଵାନ୍କାମଂ ଦୁରାତ୍ମା ପାପନିଶ୍ଚଯଃ
ସୁୟୋଧନ ମୋତେ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିଲା ନାହିଁ।
ନ ଚ ଭୀଷ୍ମୋ ନ ଚ ଦ୍ରୋଣୋ ଯୁକ୍ତଂ ତତ୍ରାହତୁର୍ଵଚଃ। ସର୍ଵେ ତମନୁଵର୍ତନ୍ତେ ଋତେ ଵିଦୁରମୁଚ୍ଯୁତ
ସେଠାରେ ଭୀଷ୍ମ କିମ୍ବା ଦ୍ରୋଣ ଉଚିତ କଥା କହିନଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରିଲେ, ବିଦୁର ବ୍ୟତୀତ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ।
ଶକୁନିଃ ସୌବଲଶ୍ଚୈଵ କର୍ଣଦୁଃଶାସନାଵପି । ତ୍ଵଯ୍ଯଯୁକ୍ତାନ୍ଯଭାଷନ୍ତ ମୂଢା ମୂଢମମର୍ଷଣମ୍
ଶକୁନି, ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଶାସନ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରତି ଅନୁଚିତ ଓ ଅନ୍ଧ ରୋଷରେ ମୂଢ଼ ହୋଇ କଥା କହିଥିଲେ।
କିଂଚ ତେନ ମଯୋକ୍ତେନ ଯାନ୍ଯଭାଷତ କୌରଵଃ । ସଂକ୍ଷେପେଣ ଦୁରାତ୍ମାସୌ ନ ଯୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯି ଵର୍ତତେ
ମୁଁ ଯାହା କହିଥିଲି, ତାହା ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ କୌରବ ଯାହା କହିଲେ, ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ତୁମ ପ୍ରତି ଉଚିତ ଆଚରଣ କରୁନାହିଁ।
ପାର୍ଥିଵେଷୁ ନ ସର୍ଵେଷୁ ଯ ଇମେ ତଵ ସୈନିକାଃ। ଯତ୍ପାପଂ ଯନ୍ନ କଲ୍ଯାଣଂ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ସେନା ନୁହଁନ୍ତି, ସେଠାରେ ଯେତେ ଅପକାର କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଅଛି, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅଛି।
ନ ଚାପି ଵଯମତ୍ଯର୍ଥଂ ପରିତ୍ଯାଗେନ କର୍ହିଚିତ୍। କୌରଵୈଃ ଶମମିଚ୍ଛାମସ୍ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମନନ୍ତରମ୍
ଆମେ କୌରବମାନଙ୍କ ସହିତ ଅତିରିକ୍ତ ତ୍ୟାଗ କରି କେବେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଚାହୁନାହିଁ; ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍। ଅବ୍ରୁଵନ୍ତୋ ମୁଖଂ ରାଜ୍ଞଃ ସମୁଦୈକ୍ଷନ୍ତ ଭାରତ
ବାସୁଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ ଓ ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତ୍ଵଭିପ୍ରାଯମଭିଲକ୍ଷ୍ଯ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍ । ଯୋଗମାଜ୍ଞାପଯାମାସ ଭୀମାର୍ଜୁନଯମୈଃ ସହ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମନୋଭାବ ବୁଝି, ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ତତଃ କିଲକିଲାଭୂତମନୀକଂ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ହ। ଆଜ୍ଞାପିତେ ତଦା ଯୋଗେ ସମହୃଷ୍ଯନ୍ତ ସୈନିକାଃ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବ ସେନାରେ ଉତ୍ସାହ ଭରିଗଲା; ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆଦେଶ ମିଳିଲା, ସେନାମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅଵଧ୍ଯାନାଂ ଵଧଂ ପଶ୍ଯନ୍ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ନିଶ୍ଵସନ୍ଭୀମସେନଂ ଚ ଵିଜଯଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଯେଉଁମାନେ ମରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ଦେଖି, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଭୀମସେନ ଓ ବିଜୟଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯଦର୍ଥଂ ଵନଵାସଶ୍ଚ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୁଃଖଂ ଚ ଯନ୍ମଯା। ସୋଯମସ୍ମାନୁପୈତ୍ଯେଵ ପରୋଽନର୍ଥଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଯେହିଁ ପାଇଁ ମୁଁ ଅଟବୀରେ ବନବାସ ଭୋଗିଲି, ଏବଂ ଯେତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି, ସେଇ ଦୁଃଖ ଏବେ ଆମ ପରେ ଆଉ ଅଧିକ ଭାରି ଭାବେ ଆସିଛି, ଆମେ ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କଲୁ ମଧ୍ୟ।
ଯସ୍ମିନ୍ଯତ୍ନଃ କୃତୋଽସ୍ମାଭିଃ ସ ନୋ ହୀନଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ଅକୃତେ ତୁ ପ୍ରଯତ୍ନେଽସ୍ମାନୁପାଵୃତ୍ତଃ କଲିର୍ମହାନ୍
ଯାହା ପାଇଁ ଆମେ ଏତେ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲୁ, ସେହି ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ହାରିଗଲୁ; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଯଥେଷ୍ଟ ପ୍ରୟାସ କରିନଥିଲୁ, ସେଠାରେ ବଡ଼ ଅପଦ୍ରବ ଆମକୁ ଘେରି ନେଲା।
କଥଂ ହ୍ଯଵଧ୍ଯୈଃ ସଙ୍ଗ୍ରାମଃ କାର୍ଯଃ ସହ ଭଵିଷ୍ଯତି। କଥଂ ହତ୍ଵା ଗୁରୂନ୍ଵୃଦ୍ଧାନ୍ଵିଜଯୋ ନୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁମାନେ ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବି? ଆମ ବଡ଼ମାନେ ଓ ଗୁରୁମାନେ ଥିବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ଆମେ କିପରି ଜିତିପାରିବୁ?
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ସଵ୍ଯସାଚୀ ପରନ୍ତପଃ। ଯଦୁକ୍ତଂ ଵାସୁଦେଵେନ ଶ୍ରାଵଯାମାସ ତଦ୍ଵଚଃ
ଧର୍ମରାଜଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୟଦେଇଥିବା ସବ୍ୟସାଚୀ, ଯେଉଁ କଥା ବାସୁଦେବ କହିଥିଲେ, ସେଇ କଥାକୁ ତାଙ୍କୁ ଶୁଣାଇଲେ।
ଉକ୍ତଵାନ୍ଦେଵକୀପୁତ୍ରଃ କୁନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଦୁରସ୍ଯ ଚ । ଵଚନଂ ତତ୍ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ନିଖିଲେନାଵଧାରିତମ୍
ଦେବକୀପୁତ୍ର କୁନ୍ତୀ ଓ ବିଦୁରଙ୍କ କଥା କହିଥିଲେ, ଓ ରାଜା, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର ଅର୍ଥକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବୁଝିଛ।
ନ ଚ ତୌ ଵକ୍ଷ୍ଯତୋଽଧର୍ମମିତି ମେ ନୈଷ୍ଠିକୀ ମତିଃ। ନାପି ଯୁକ୍ତଂ ଚ କୌନ୍ତେଯ ନିଵର୍ତିତୁମଯୁଧ୍ଯତଃ
ମୋର ଏହି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ, ସେମାନେ କେବେ ଅଧର୍ମ କଥା କହିନାହାନ୍ତି; ଏବଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵାସୁଦେଵୋଽପି ସଵ୍ଯସାଚିଵଚସ୍ତଦା । ସ୍ମଯମାନୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପାର୍ଥମେଵମିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବାସୁଦେବ ହସି ଉତ୍ତର ଦେଇ, ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ତତସ୍ତେ ଧୃତସଂକଲ୍ପା ଯୁଦ୍ଧାଯ ସହ ସୈନିକାଃ। ପାଣ୍ଡଵେଯା ମହାରାଜ ତାଂ ରାତ୍ରିଂ ସୁଖମାଵସନ୍
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଇ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ସେଇ ରାତିଟିକୁ ଶାନ୍ତିରେ କାଟିଲେ, ହେ ମହାରାଜ।
ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ ଵୈ ରଜନ୍ଯାଂ ହି ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତତଃ। ଵ୍ଯଭଜତ୍ତାନ୍ଯନିକାନି ଦଶ ଚୈକଂ ଚ ଭାରତ
ସକାଳେ ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ସେଇ ଏଗାରଟି ସେନା ବିଭାଗକୁ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ନରହସ୍ତିରଥାଶ୍ଵାନାଂ ସାରଂ ମଧ୍ଯଂ ଚ ଫଲ୍ଗୁ ଚ। ସର୍ଵେଷ୍ଵେତେଷ୍ଵନୀକେଷୁ ସନ୍ଦିଦେଶ ନରାଧିପଃ
ସେ ରାଜା, ସେନାର ମଣିଷ, ହାତୀ, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଅଂଶକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ।
ସାନୁକର୍ଷାଃ ସତୂଣୀରାଃ ସଵରୂଥାଃ ସତୋମରାଃ। ସୋପାସଙ୍ଗାଃ ସଶକ୍ତୀକାଃ ସନିଷଙ୍ଗାଃ ସହର୍ଷ୍ଟଯଃ
ସମସ୍ତେ ଅନୁଚର, ତୀରଧାରୀ, ରଥ, ତୋମାର, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର, ଶକ୍ତି, ତୀର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାଜସଜ୍ଜା ସହିତ ସଜିଥିଲେ।
ସଧ୍ଵଜାଃ ସପତାକାଶ୍ଚ ସଶରାସନତୋମରାଃ । ରଜ୍ଜୁଭିଶ୍ଚ ଵିଚିତ୍ରାଭିଃ ସପାଶାଃ ସପରିଚ୍ଛଦାଃ
ସମସ୍ତେ ଧ୍ୱଜ, ପତାକା, ଧନୁର୍ବାଣ, ତୋମାର, ବିଭିନ୍ନ ରଶି, ପାଶ ଓ ଅଲଙ୍କାର ନେଇ ସଜିଥିଲେ।
ସକଚଗ୍ରହଵିକ୍ଷେପାଃ ସତୈଲଗୁଡଵାଲୁକାଃ । ସାଶୀଵିଷଘଟାଃ ସର୍ଵେ ସସର୍ଜରସପାଂସଵଃ
ସମସ୍ତେ କଂଡା, ତେଲ ଲଡୁ, ବାଲୁକା, ବିଷ ଭରା ଘଡ଼ା ଓ ଦରୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ।
ସଘଣ୍ଟଫଲକାଃ ସର୍ଵେ ସାଯୋଗୁଡଜଲୋପଲାଃ ।। ସଶାଲଭିନ୍ଦିପାଲାଶ୍ଚ ସମଧୂଚ୍ଛିଷ୍ଟମୁଦ୍ଗରାଃ
ସମସ୍ତେ ଘଣ୍ଟି ଲାଗିଥିବା ଢାଲ, ତେଲ ଓ ମଧୁ ଲପେଟା ଗଦା, ଲୋହା ଶଳା ଲାଗିଥିବା ମୁସଳ ନେଇଥିଲେ।
ସକାଣ୍ଡଦଣ୍ଡକାଃ ସର୍ଵେ ସସୀରଵିଷତୋମରାଃ । ସଶୂର୍ପପିଟକାଃ ସର୍ଵେ ସଦାତ୍ରାଙ୍କୁଶତୋମରାଃ
ସମସ୍ତେ ଲୋହା ମୁଣ୍ଡି ଲାଠି, ବିଷ ଲାଗିଥିବା ତୋମାର, ଝାଡ଼ୁ, କୁଟାରି, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ତୋମାର ନେଇଥିଲେ।
ସକୀଲକଵଚାଃ ସର୍ଵେ ଵାଶୀଵୃକ୍ଷାଦନାନ୍ଵିତାଃ। ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମପରୀଵାରା ଦ୍ଵୀପିଚର୍ମାଵୃତାଶ୍ଚ ତେ
ସମସ୍ତେ କିଳ ଲାଗିଥିବା କବଚ, କୁଟାରି ଓ ଗଦା, ବାଘ ଚମଡ଼ ଓ ଚିତ୍ତା ଚମଡ଼ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ସହର୍ଷ୍ଟଯଃ ସଶ୍ରୃଙ୍ଗାଶ୍ଚ ସପ୍ରାସଵିଵିଧାଯୁଧାଃ । ସକୁଠାରାଃ ସକୁଦ୍ଦାଲାଃ ସତୈଲକ୍ଷୌମସର୍ପିଷଃ
ସମସ୍ତେ ମୁସଳ, ଶୃଙ୍ଗ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭାଲ, କୁଟାରି, କୁଦାଳ, ତେଲ, ପଟ ଓ ଘଉଁ ନେଇଥିଲେ।
ରୁକ୍ମଜାଲପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନା ନାନାମଣିଵିଭୂଷିତାଃ । ଚିତ୍ରାନୀକାଃ ସୁଵପୁଷୋ ଜ୍ଵଲିତା ଇଵ ପାଵକାଃ
ସମସ୍ତେ ସୁନା ଜାଲି ଓ ବିଭିନ୍ନ ମଣି ଅଲଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ଚମତ୍କାର ସେନା ଦଳ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳମାନ ହେଉଥିଲେ।
ତଥା କଵଚିନଃ ଶୂରାଃ ଶସ୍ତ୍ରେଷୁ କୃତନିଶ୍ଚଯାଃ । କୁଲୀନା ହଯଯୋନିଜ୍ଞାଃ ସାରଥ୍ଯେ ଵିନିଵେଶିତାଃ
ଏପରି, ବୀର ଯୋଧାମାନେ କବଚ ପିନ୍ଧି, ଅସ୍ତ୍ର ଚାଳନାରେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତି, ଉତ୍ତମ କୁଳରୁ ଆସିଥିବା ଏବଂ ଘୋଡ଼ା ପ୍ରଜନନରେ ପ୍ରବୀଣ, ରଥରେ ସାରଥି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ।
ବଦ୍ଧାରିଷ୍ଟା ବଦ୍ଧକକ୍ଷା ବଦ୍ଧଧ୍ଵଜପତାକିନଃ। ବଦ୍ଧାଭରଣନିର୍ଯୂହା ବଦ୍ଧଚର୍ମାସିପଟ୍ଟିଶାଃ
ସେମାନେ କବଚ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧି, କମର ପଟି ବାନ୍ଧି, ଧ୍ୱଜ ଓ ପତାକା ଲଗାଇ, ଅଳଙ୍କାର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପିନ୍ଧି, ଢାଳ ଓ ତଳୱାର ପଟି ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧିଥିଲେ।