ଯୋଧଚନ୍ଦ୍ରୋଦଯୋଦ୍ଭୂତଃ କୁରୁରାଜମହାର୍ଣଵଃ । ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ ତଦା ରାଜଂଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରୋଦଯ ଇଵୋଦଧିଃ
ଯୋଧ୍ୟମାନେ ଉଦୟ ହେବାରୁ କୁରୁ ରାଜାଙ୍କର ବଡ଼ ସାଗର ଦେଖାଗଲା, ରାଜା, ଏହା ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେବା ସାଗର ପରି ଦେଖାଯାଇଲା।
ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମନୁସ୍ମୃତ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ କଥଂ ମନ୍ଦୋଽଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ବାସୁଦେବଙ୍କର ଏହି ଉପଦେଶକୁ ମନେ ପକାଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଫେରି ଭାର୍ଷ୍ଣେୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ସେ ମୂଢ଼ କିପରି ଏପରି କଥା କହିଲେ?'
ଅସ୍ମିନ୍ନଭ୍ଯାଗତେ କାଲେ କିଂଚ ନଃ କ୍ଷମମଚ୍ଯୁତ । କଥଂ ଚ ଵର୍ତମାନା ଵୈ ସ୍ଵଧର୍ମାନ୍ନ ଚ୍ଯଵେମହି
ଏହି ସମୟ ଆସିଗଲାପରେ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଆମ ପାଇଁ କଣ ଉଚିତ? ଏବଂ, ଆମେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ କିପରି ଅଟଳ ରହିପାରିବୁ?
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ ଶକୁନେଃ ସୌବଲସ୍ଯ ଚ । ଵାସୁଦେଵ ମତଜ୍ଞୋଽସି ମମ ସଭ୍ରାତୃକସ୍ଯ ଚ
ହେ ବାସୁଦେବ, ତୁମେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, କର୍ଣ୍ଣ, ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅ ଶକୁନି, ଏବଂ ମୋ ସହ ମୋ ଭାଇମାନଙ୍କର ମନସ୍କାମନା ଭଲଭଳି ଜାଣିଛ।
ଵିଦୁରସ୍ଯାପି ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତଂ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଚୋଭଯୋଃ । କୁନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିପୁଲପ୍ରଜ୍ଞ ପ୍ରଜ୍ଞା କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ତେ ଶ୍ରୁତା
ତୁମେ ବିଦୁର ଏବଂ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର କଥା ଶୁଣିଛ, ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ଏବଂ ହେ ବିପୁଳ ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ, କୁନ୍ତୀଙ୍କର ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିଛ।
ସର୍ଵମେତଦତିକ୍ରମ୍ଯ ଵିଚାର୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । କ୍ଷମଂ ଯନ୍ନୋ ମହାବାହୋ ତଦ୍ବ୍ରଵୀହ୍ଯଵିଚାରଯନ୍
ଏହା ସବୁକୁ ଏକାଧିକ ଥର ଭାବିବା ପରେ, ହେ ମହାବାହୁ, ଆମ ପାଇଁ କଣ ଉଚିତ ତାହା ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କହ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵୈତଦ୍ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧର୍ମାର୍ଥସହିତଂ ଵଚଃ। ମେଘଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷଃ କୃଷ୍ଣୋ ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଏହି ଧର୍ମ ଓ ଲାଭ ଯୁକ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ମେଘ ଓ ଢୋଳର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କର କଣ୍ଠସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା।
ଉକ୍ତଵାନସ୍ମି ଯଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥସହିତଂ ହିତମ୍। ନ ତୁ ତନ୍ନିକୃତିପ୍ରଜ୍ଞେ କୌରଵ୍ଯେ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି
ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ଯାହା ଉପକାରୀ ଓ ଧର୍ମ-ଲାଭ ଯୁକ୍ତ, ତାହା କୌରବ, ଯେଉଁଠାରେ ଚତୁରାଇ ରହିଛି, ସେଠାରେ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହିଁ।
ନ ଚ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଦୁର୍ମେଧାଃ ଶୃଣୋତି ଵିଦୁରସ୍ଯ ଵା। ମମ ଵା ଭାଷିତଂ କିଂଚିତ୍ସର୍ଵମେଵାତିଵର୍ତତେ
ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ବ୍ୟକ୍ତି ଭୀଷ୍ମ କିମ୍ବା ବିଦୁରଙ୍କ କଥା, କିମ୍ବା ମୋ କଥା କିଛି ଶୁଣେନାହିଁ; ସେ ସବୁକୁ ଅବହେଳା କରେ।
ନୈଷ କାମଯତେ ଧର୍ମଂ ନୈଷ କାମଯତେ ଯଶଃ । ଜିତଂ ସ ମନ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ଦୁରାତ୍ମା କର୍ଣମାଶ୍ରିତଃ
ସେ ନ ଧର୍ମ ଚାହେ, ନ କୀର୍ତ୍ତି ଚାହେ; ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା କର୍ଣ୍ଣ ଉପରେ ଭରସା କରି ସବୁକିଛି ଜିତି ନେଇଛି ବୋଲି ଭାବେ।
ବନ୍ଧମାଜ୍ଞାପଯାମାସ ମମ ଚାପି ସୁଯୋଧନଃ । ନ ଚ ତଂ ଲବ୍ଧଵାନ୍କାମଂ ଦୁରାତ୍ମା ପାପନିଶ୍ଚଯଃ
ସୁୟୋଧନ ମୋତେ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିଲା ନାହିଁ।
ନ ଚ ଭୀଷ୍ମୋ ନ ଚ ଦ୍ରୋଣୋ ଯୁକ୍ତଂ ତତ୍ରାହତୁର୍ଵଚଃ। ସର୍ଵେ ତମନୁଵର୍ତନ୍ତେ ଋତେ ଵିଦୁରମୁଚ୍ଯୁତ
ସେଠାରେ ଭୀଷ୍ମ କିମ୍ବା ଦ୍ରୋଣ ଉଚିତ କଥା କହିନଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରିଲେ, ବିଦୁର ବ୍ୟତୀତ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ।
ଶକୁନିଃ ସୌବଲଶ୍ଚୈଵ କର୍ଣଦୁଃଶାସନାଵପି । ତ୍ଵଯ୍ଯଯୁକ୍ତାନ୍ଯଭାଷନ୍ତ ମୂଢା ମୂଢମମର୍ଷଣମ୍
ଶକୁନି, ସୁବଳଙ୍କ ପୁଅ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଶାସନ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରତି ଅନୁଚିତ ଓ ଅନ୍ଧ ରୋଷରେ ମୂଢ଼ ହୋଇ କଥା କହିଥିଲେ।
କିଂଚ ତେନ ମଯୋକ୍ତେନ ଯାନ୍ଯଭାଷତ କୌରଵଃ । ସଂକ୍ଷେପେଣ ଦୁରାତ୍ମାସୌ ନ ଯୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯି ଵର୍ତତେ
ମୁଁ ଯାହା କହିଥିଲି, ତାହା ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ କୌରବ ଯାହା କହିଲେ, ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ତୁମ ପ୍ରତି ଉଚିତ ଆଚରଣ କରୁନାହିଁ।
ପାର୍ଥିଵେଷୁ ନ ସର୍ଵେଷୁ ଯ ଇମେ ତଵ ସୈନିକାଃ। ଯତ୍ପାପଂ ଯନ୍ନ କଲ୍ଯାଣଂ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ସେନା ନୁହଁନ୍ତି, ସେଠାରେ ଯେତେ ଅପକାର କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଅଛି, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅଛି।
ନ ଚାପି ଵଯମତ୍ଯର୍ଥଂ ପରିତ୍ଯାଗେନ କର୍ହିଚିତ୍। କୌରଵୈଃ ଶମମିଚ୍ଛାମସ୍ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧମନନ୍ତରମ୍
ଆମେ କୌରବମାନଙ୍କ ସହିତ ଅତିରିକ୍ତ ତ୍ୟାଗ କରି କେବେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ଚାହୁନାହିଁ; ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍। ଅବ୍ରୁଵନ୍ତୋ ମୁଖଂ ରାଜ୍ଞଃ ସମୁଦୈକ୍ଷନ୍ତ ଭାରତ
ବାସୁଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ ଓ ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତ୍ଵଭିପ୍ରାଯମଭିଲକ୍ଷ୍ଯ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍ । ଯୋଗମାଜ୍ଞାପଯାମାସ ଭୀମାର୍ଜୁନଯମୈଃ ସହ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମନୋଭାବ ବୁଝି, ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ତତଃ କିଲକିଲାଭୂତମନୀକଂ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ହ। ଆଜ୍ଞାପିତେ ତଦା ଯୋଗେ ସମହୃଷ୍ଯନ୍ତ ସୈନିକାଃ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବ ସେନାରେ ଉତ୍ସାହ ଭରିଗଲା; ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆଦେଶ ମିଳିଲା, ସେନାମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଅଵଧ୍ଯାନାଂ ଵଧଂ ପଶ୍ଯନ୍ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ନିଶ୍ଵସନ୍ଭୀମସେନଂ ଚ ଵିଜଯଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଯେଉଁମାନେ ମରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ଦେଖି, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଭୀମସେନ ଓ ବିଜୟଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯଦର୍ଥଂ ଵନଵାସଶ୍ଚ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୁଃଖଂ ଚ ଯନ୍ମଯା। ସୋଯମସ୍ମାନୁପୈତ୍ଯେଵ ପରୋଽନର୍ଥଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଯେହିଁ ପାଇଁ ମୁଁ ଅଟବୀରେ ବନବାସ ଭୋଗିଲି, ଏବଂ ଯେତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି, ସେଇ ଦୁଃଖ ଏବେ ଆମ ପରେ ଆଉ ଅଧିକ ଭାରି ଭାବେ ଆସିଛି, ଆମେ ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କଲୁ ମଧ୍ୟ।
ଯସ୍ମିନ୍ଯତ୍ନଃ କୃତୋଽସ୍ମାଭିଃ ସ ନୋ ହୀନଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ। ଅକୃତେ ତୁ ପ୍ରଯତ୍ନେଽସ୍ମାନୁପାଵୃତ୍ତଃ କଲିର୍ମହାନ୍
ଯାହା ପାଇଁ ଆମେ ଏତେ ପ୍ରୟାସ କରିଥିଲୁ, ସେହି ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ହାରିଗଲୁ; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଯଥେଷ୍ଟ ପ୍ରୟାସ କରିନଥିଲୁ, ସେଠାରେ ବଡ଼ ଅପଦ୍ରବ ଆମକୁ ଘେରି ନେଲା।
କଥଂ ହ୍ଯଵଧ୍ଯୈଃ ସଙ୍ଗ୍ରାମଃ କାର୍ଯଃ ସହ ଭଵିଷ୍ଯତି। କଥଂ ହତ୍ଵା ଗୁରୂନ୍ଵୃଦ୍ଧାନ୍ଵିଜଯୋ ନୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁମାନେ ହତ୍ୟାଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବି? ଆମ ବଡ଼ମାନେ ଓ ଗୁରୁମାନେ ଥିବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ଆମେ କିପରି ଜିତିପାରିବୁ?
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ସଵ୍ଯସାଚୀ ପରନ୍ତପଃ। ଯଦୁକ୍ତଂ ଵାସୁଦେଵେନ ଶ୍ରାଵଯାମାସ ତଦ୍ଵଚଃ
ଧର୍ମରାଜଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୟଦେଇଥିବା ସବ୍ୟସାଚୀ, ଯେଉଁ କଥା ବାସୁଦେବ କହିଥିଲେ, ସେଇ କଥାକୁ ତାଙ୍କୁ ଶୁଣାଇଲେ।
ଉକ୍ତଵାନ୍ଦେଵକୀପୁତ୍ରଃ କୁନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଦୁରସ୍ଯ ଚ । ଵଚନଂ ତତ୍ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ନିଖିଲେନାଵଧାରିତମ୍
ଦେବକୀପୁତ୍ର କୁନ୍ତୀ ଓ ବିଦୁରଙ୍କ କଥା କହିଥିଲେ, ଓ ରାଜା, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କର ଅର୍ଥକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବୁଝିଛ।
ନ ଚ ତୌ ଵକ୍ଷ୍ଯତୋଽଧର୍ମମିତି ମେ ନୈଷ୍ଠିକୀ ମତିଃ। ନାପି ଯୁକ୍ତଂ ଚ କୌନ୍ତେଯ ନିଵର୍ତିତୁମଯୁଧ୍ଯତଃ
ମୋର ଏହି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ, ସେମାନେ କେବେ ଅଧର୍ମ କଥା କହିନାହାନ୍ତି; ଏବଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵାସୁଦେଵୋଽପି ସଵ୍ଯସାଚିଵଚସ୍ତଦା । ସ୍ମଯମାନୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପାର୍ଥମେଵମିତି ବ୍ରୁଵନ୍
ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବାସୁଦେବ ହସି ଉତ୍ତର ଦେଇ, ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ତତସ୍ତେ ଧୃତସଂକଲ୍ପା ଯୁଦ୍ଧାଯ ସହ ସୈନିକାଃ। ପାଣ୍ଡଵେଯା ମହାରାଜ ତାଂ ରାତ୍ରିଂ ସୁଖମାଵସନ୍
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଇ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ସେଇ ରାତିଟିକୁ ଶାନ୍ତିରେ କାଟିଲେ, ହେ ମହାରାଜ।
ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ ଵୈ ରଜନ୍ଯାଂ ହି ରାଜା ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତତଃ। ଵ୍ଯଭଜତ୍ତାନ୍ଯନିକାନି ଦଶ ଚୈକଂ ଚ ଭାରତ
ସକାଳେ ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ସେଇ ଏଗାରଟି ସେନା ବିଭାଗକୁ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ନରହସ୍ତିରଥାଶ୍ଵାନାଂ ସାରଂ ମଧ୍ଯଂ ଚ ଫଲ୍ଗୁ ଚ। ସର୍ଵେଷ୍ଵେତେଷ୍ଵନୀକେଷୁ ସନ୍ଦିଦେଶ ନରାଧିପଃ
ସେ ରାଜା, ସେନାର ମଣିଷ, ହାତୀ, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଅଂଶକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ।