କୃତାର୍ଥଂ ମନ୍ଯତେ ବାଲ ଆତ୍ମନମଵିଚକ୍ଷଣଃ । ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ବଲସ୍ଥଂ ଚ ପଶ୍ଯତ୍ଯାତ୍ମାନମାତୁରଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅବିବେକୀ, ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବି ଅନ୍ତରେ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବି ଦେଖେ।
ଯୁଜ୍ଯତାଂ ଵାହିନୀ ସାଧୁ ଵଧସାଧ୍ଯା ହି ମେ ମତାଃ । ନ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ଶକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସ୍ଥାତୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାର କରାଯାଉ, ମୋର ମତରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶ ସମ୍ଭବ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୃଢ଼ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଭୀମସେନଂ ଚ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଯମୌ ଚାପି ଯମୋପମୌ । ଯୁଯୁଧାନଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମମର୍ଷଣମ୍
ଭୀମସେନଙ୍କ ରୋଷ, ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଯମ ସମାନ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସତ୍ୟକୀ ଓ ଅପମାନ ସହିପାରିନଥିବା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ଦ୍ରୌପଦେଯାନ୍ଵିରାଟଦ୍ରୁପଦାଵପି। ଅକ୍ଷୌହିଣୀପତୀଂଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ନରେନ୍ଦ୍ରାନ୍ଭୀମଵିକ୍ରମାନ୍
ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ବିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ନାୟକମାନେ, ଭୀମଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ସମାନ ଶୂରମାନେ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସାରଵଦ୍ବଲମସ୍ମାକଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଂ ଦୁରାସଦମ୍। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରବଲଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ହନିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଆମର ସେନା ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜିତିବାକୁ ଅତି କଷ୍ଟ ଓ ନିକଟ ଆସିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନଷ୍ଟ କରିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ କୃଷ୍ଣେନ ସଂପ୍ରାହୃଷ୍ଯନ୍ନରୋତ୍ତମାଃ
କୃଷ୍ଣ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତେଷାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସାଂ ନାଦଃ ସମଭଵନ୍ମହାନ୍। ଯୋଗ ଇତ୍ଯଥ ସୈନ୍ଯାନାଂ ତ୍ଵରତାଂ ସଂପ୍ରଧାଵତାମ୍
ସେମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ସେନାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି କରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ହଯଵାରଣଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ନେମିଘୋଷାଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ। ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିଘୋଷାଶ୍ଚ ତୁମୁଲାଃ ସର୍ଵତୋଽଭଵନ୍
ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀର ଶବ୍ଦ, ରଥର ଚକାର ଗଡ଼ି, ଶଂଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ତୁମୁଳ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗୁଞ୍ଜିଲା।
ତଦ୍ରୁଗ୍ରଂ ସାଗରନିଭଂ କ୍ଷୁବ୍ଧଂ ବଲସମାଗମମ୍। ରଥପତ୍ତିଗଜୋଦଯଂ ମହୋର୍ମିଭିରିଵାକୁଲମ୍
ସେ ଭୟାନକ ସେନା ସମାଗମ ଉତ୍ତଳ ସାଗର ସମାନ, ରଥ, ପଦାତି ଓ ହାତୀର ଉଦୟ ମହା ତରଙ୍ଗରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହେଉଥିଲା।
ଧାଵତାମାହୁଯାନାନାଂ ତନୁତ୍ରାଣି ଚ ବଧ୍ନତାମ୍ । ପ୍ରଯାସ୍ଯତାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ସସୈନ୍ଯାନାଂ ସମନ୍ତତଃ
ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଯୁଗାଇ ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେନା ସହିତ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କରିଲେ।
ଗଙ୍ଗେଵ ପୂର୍ଣା ଦୁର୍ଧର୍ଷା ସମଦୃଶ୍ଯତ ଵାହିନୀ । ଅଗ୍ରାନୀକେ ଭୀମସେନୋ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ଦଂଶିତୌ
ସେନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପରି ଅଜୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଆଗରେ ଭୀମସେନ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଦ୍ରୁଢ଼ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ।
ସୌଭଦ୍ରୋ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ପାର୍ଷତଃ । ପ୍ରଭଦ୍ରକାଶ୍ଚ ପଞ୍ଚାଲା ଭୀମସେନମୁଖା ଯଯୁଃ
ସୌଭଦ୍ର, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ପୃଷତଙ୍କ ପୁଅ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ପଞ୍ଚାଳର ପ୍ରଭଦ୍ରକମାନେ, ଭୀମସେନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତତଃ ଶବ୍ଦଃ ସମଭଵତ୍ସୁମୁଦ୍ରସ୍ଯେଵ ପର୍ଵଣି
ତାପରେ ଏକ ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାନ୍ଦି ପରି ସାଗରର ଗୁଞ୍ଜନ।
ଫଲ୍ଗୁ ଯଚ୍ଚଂ ବଲଂ କିଂଚିଦ୍ଯଚ୍ଚାପି କୃଶଦୁର୍ବଲମ୍। ତତ୍ସଙ୍ଗୃହ୍ଯ ଯଯୌ ରାଜା ଯେ ଚାପି ପରିଚାରକାଃ
ଯେଉଁ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅଳ୍ପ ସେନା ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲା, ରାଜା ସେମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସହାୟକମାନେକୁ ଏକଠା କରି ଚାଲିଗଲେ।
ଉପପ୍ଲାଵ୍ଯେ ତୁ ପାଞ୍ଚାଲୀ ଦ୍ରୌପଦୀ ସତ୍ଯଵାଦିନୀ । ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ନିନଵୃତେ ଦାସୀଦାସସମାଵୃତା
ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ, ପାଞ୍ଚାଳୀ ଦ୍ରୌପଦୀ, ସତ୍ୟବାଦିନୀ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନନୀ ଓ ଦାସୀ-ଦାସମାନେ ସହିତ ରହୁଥିଲେ।
କୃତ୍ଵା ମୂଲପ୍ରତୀକାରଂ ଗୁଲ୍ମୈଃ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମୈଃ । ସ୍କନ୍ଧାଵାରେଣ ମହତା ପ୍ରଯଯୁଃ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନାଃ
ସ୍ଥିର ଓ ଚଳିତ ସେନା ଦ୍ୱାରା ମୂଳ ସୁରକ୍ଷା କରି, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବଡ଼ ଶିବିର ସହିତ ଯାତ୍ରା କରିଲେ।
ଦଦତୋ ଗାଂ ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୈରଭିସଂଵୃତାଃ। ସ୍ତୂଯମାନା ଯଯୂ ରାଜନ୍ରଥୈର୍ମଣିଵିଭୂଷିତୈଃ
ଗାଁ ଓ ସୁନା ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ରାଜାମାନେ ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ରଥରେ ଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିଲେ।
କେକଯା ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ପୁତ୍ରଃ କାଶ୍ଯସ୍ଯ ଚାଭିଭୂଃ । ଶ୍ରେଣିମାନ୍ଵସୁଦାନଶ୍ଚ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚାପରାଜିତଃ
କେକୟ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, କାଶୀର ପୁଅ ଅଭିଭୂ, ଶ୍ରେଣିମାନ୍, ବସୁଦାନ, ଓ ଅପରାଜିତ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ହୃଷ୍ଟାସ୍ତୁଷ୍ଟାଃ କଵଚିନଃ ସଶସ୍ତ୍ରାଃ ସମଲଙ୍କୃତାଃ। ରାଜାନମନ୍ଵଯୁଃ ସର୍ଵେ ପରିଵାର୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, କବଚ ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଭଲଭାବେ ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ଉଭୟ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଘେରି ତାଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଥିଲେ।
ଜଘନାର୍ଧେ ଵିରାଟଶ୍ଚ ଯାଜ୍ଞସେନିଶ୍ଚ ସୌମକିଃ । ସୁଧର୍ମା କୁନ୍ତିଭୋଜଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜାଃ
ପଛ ଦିଗରେ ବିରାଟ, ଯଜ୍ଞସେନୀ, ସୌମକି, ସୁଧର୍ମା, କୁନ୍ତିଭୋଜ ଓ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅମାନେ ରହିଥିଲେ।
ରଥାଯୁତାନି ଚତ୍ଵାରି ହଯାଃ ପଞ୍ଚଗୁଣାସ୍ତଥା । ପତ୍ତିସୈନ୍ଯଂ ଦଶଗୁଣଂ ଗଜାନାମଯୁତାନି ଷଟ୍
ଚାରି ଭାଗ ରଥ, ପାଞ୍ଚ ଗୁଣ ହସ୍ତି, ଦଶ ଗୁଣ ପଦାତି ସେନା, ଏବଂ ଷଠି ହଜାର ହାତୀ ଥିଲା।
ଅନାଧୃଷ୍ଟିଶ୍ଚେକିତାନୋ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଃ । ପରିଵାର୍ଯ ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ଵାସୁଦେଵଧନଞ୍ଜଯୌ
ଅନାଧୃଷ୍ଟି, ଚେକିତାନ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଓ ସାତ୍ୟକି—ସମସ୍ତେ ମିଶି ବାସୁଦେବ ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଘେରି ଚାଲିଥିଲେ।
ଆସାଦ୍ଯ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଵ୍ଯୂଢାନୀକାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ । ପାଣ୍ଡଵାଃ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ନର୍ଦନ୍ତୋ ଵୃଷଭା ଇଵ
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଗଠିତ କରି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହୁଁକାର ଦେଇଥିଲେ, ମାନେ ମେଘା ଦଣ୍ଡିବା ଦଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତେଽଵଗାହ୍ଯ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଶଙ୍ଖାନ୍ଦଧ୍ମୁରରିନ୍ଦମାଃ। ତଥୈଵ ଦଧ୍ମତୁଃ ଶଙ୍ଖଂ ଵାସୁଦେଵଧନଞ୍ଜଯୌ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟମାନେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ; ଏଭଳି ବାସୁଦେବ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ ମଧ୍ୟ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯସ୍ଯ ନିର୍ଘୋଷଂ ଵିସ୍ଫୂର୍ଜିତମିଵାଶନେଃ । ନିଶମ୍ଯ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନି ସମହଷ୍ଯନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ
ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଂଖର ଗଜ୍ଜନ ଧ୍ୱନି, ବିଜୁଳି ତଡ଼ିତ ଭଳି, ସମସ୍ତ ସେନା ଶୁଣି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ହେଲେ।
ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିସଂହୃଷ୍ଟଃ ସିଂହନାଦସ୍ତରସ୍ଵିନାମ୍ । ପୃଥିଵୀଂ ଚାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଚ ସାଗରାଂଶ୍ଚାନ୍ଵନାଦଯତ୍
ଶଂଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଗଞ୍ଜନ ଏବଂ ବୀରମାନଙ୍କର ସିଂହନାଦ ଭୂମି, ଆକାଶ ଓ ସାଗରକୁ ଗଞ୍ଜାଇ ଦେଲା।
ତତୋ ଦେଶେ ସମେ ସ୍ନିଗ୍ଧେ ପ୍ରଭୂତଯଵସେନ୍ଧନେ। ନିଵେଶଯାମାସ ତଦା ସେନାଂ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ତାପରେ, ସମତଳ ଓ ସୁସ୍ଥଳୀ ଥିବା ଏକ ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଚୁର ଘାସ ଓ ଜଳାନ୍ତ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲା, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସେନାକୁ ଶିବିର କରିବାକୁ ଦେଲେ।
ପରିହୃତ୍ଯ ଶ୍ମଶାନାନି ଦେଵତାଯତନାନି ଚ। ଆଶ୍ରମାଂଶ୍ଚ ମହର୍ଷୀଣାଂ ତୀର୍ଥାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ
ସେ ଶ୍ମଶାନ, ଦେବସ୍ଥାନ, ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଏଡ଼ି ଦେଲେ।
ମଧୁରାନୂଷରେ ଦେଶେ ଶୁଚୌ ପୁଣ୍ଯେ ମହାମତିଃ । ନିଵେଶଂ କାରଯାମାସ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ମଧୁର ଓ ଉପଜାଉ ଭୂମି, ଶୁଭ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଭଳି ଶିବିର ଗଠନ କରିଲେ।
ତତଶ୍ଚ ପୁନରୁତ୍ଥାଯ ସୁଖୀ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଵାହନଃ । ପ୍ରଯଯୌ ପୃଥିଵୀପାଲୈର୍ଵୃତଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ
ତାପରେ ପୁନଃ ଉଠି, ଶାନ୍ତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ାମାନେ ସହିତ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶତ-ହଜାର ରାଜାମାନେ ଘେରି ଚାଲିଲେ।