ଯମାହ କୃଷ୍ଣୋ ଦାଶାର୍ହଃ ସୋଽସ୍ତୁ ସେନାପତିର୍ମମ । କୃତାସ୍ତ୍ରୋପ୍ଯକୃତାସ୍ତ୍ରୋ ଵା ଵୃଦ୍ଧୋ ଵା ଯଦି ଵା ଯୁଵା
ଦାଶାର୍ହ କୃଷ୍ଣ ଯାହାକୁ ନାମ କରିବେ, ସେ ମୋର ସେନାପତି ହେଉ; ଶସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ କିମ୍ବା ଅନିପୁଣ, ବୃଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଯୁବା, କିଏ ହେଉ।
ଏଷ ନୋ ଵିଜଯେ ମୂଲମେଷ ତାତ ଵିପର୍ଯଯେ। ଅତ୍ର ପ୍ରାଣାଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଭାଵାଭାଵୌ ସୁଖାସୁଖେ
ପିତା, ସେ ଆମର ବିଜୟର ମୂଳ ଏବଂ ପରାଜୟର ମୂଳ; ଏଠାରେ ଆମର ପ୍ରାଣ, ରାଜ୍ୟ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଅଛି।
ଏଷ ଧାତା ଵିଧାତା ଚ ସିଦ୍ଧିରତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା। ଯମାହ କୃଷ୍ଣୋ ଦାଶାର୍ହଃ ସୋସ୍ତୁ ନୋ ଵାହିନୀପତିଃ
ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ; ଏଠାରେ ସଫଳତା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି। ଦାଶାର୍ହ କୃଷ୍ଣ ଯାହାକୁ ନାମ କରିବେ, ସେ ଆମର ନେତା ହେଉ।
ବ୍ରଵୀତୁ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନିଶା ସମଭିଵର୍ତତେ। ତତଃ ସେନାପତିଂ କୃତ୍ଵା କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵଶଵର୍ତିନଃ
ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହନ୍ତୁ, ରାତି ଆସୁଛି। ତାପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରି ସେନାପତି ନିର୍ବାଚନ କରିବା।
ରାତ୍ରେଃ ଶେଷେ ଵ୍ଯତିକ୍ରାନ୍ତେ ପ୍ରଯାସ୍ଯାମୋ ରଣାଜିରମ୍ । ଅଧିଵାସିତଶସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ କୃତକୌତୁକମଙ୍ଗଲାଃ
ରାତିର ଶେଷ ଅଂଶ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଆମେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବା; ଶସ୍ତ୍ରମାନେ ପୂଜା କରି, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ କ୍ରିୟା କରିଛୁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷୋ ଧନଞ୍ଜଯମଵେକ୍ଷ୍ଯ ହ
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଭରିତ କଥା ଶୁଣି, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ କୃଷ୍ଣ, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିଲେ।
ମମାପ୍ଯେତେ ମହାରାଜ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଯ ଉଦାହୃତାଃ। ନେତାରସ୍ତଵ ସେନାଯା ମତା ଵିକ୍ରାନ୍ତଯୋଧିନଃ
ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯେଉଁ ନେତାମାନେକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ମଧ୍ୟ; ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସେନାର ନେତା ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସାହସୀ ଯୋଧା।
ସର୍ଵ ଏଵ ସମର୍ଥା ହି ତଵ ଶତ୍ରୁଂ ପ୍ରବାଧିତୁମ୍। ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାପି ଭଯଂ ହ୍ଯେତେ ଜନଯେଯୁର୍ମହାହଵେ
ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁକୁ ଦମନ କରିପାରିବାରେ ସକ୍ଷମ; ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଦେଇପାରିବେ।
କିଂ ପୁନର୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ଲୁବ୍ଧାନାଂ ପାପଚେତସାମ୍। ମଯାପି ହି ମହାବାହୋ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ମହାହଵେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଲୋଭୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ପୁଅମାନେ ପାଇଁ କଣ କହିବି? ମହାବାହୁ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ।
କୃତୋ ଯତ୍ନୋ ମହାଂସ୍ତତ୍ର ଶମଃ ସ୍ଯାଦିତି ଭାରତ । ଧର୍ମସ୍ଯ ଗତମାନୃଣ୍ଯଂ ନ ସ୍ମ ଵାଚ୍ଯା ଵିଵକ୍ଷତାମ୍
ଭାରତ, ଏଠାରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଇଛି; ଧର୍ମର ଋଣ ଦେଇଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ କହିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଉ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
କୃତାର୍ଥଂ ମନ୍ଯତେ ବାଲ ଆତ୍ମନମଵିଚକ୍ଷଣଃ । ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ବଲସ୍ଥଂ ଚ ପଶ୍ଯତ୍ଯାତ୍ମାନମାତୁରଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅବିବେକୀ, ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବି ଅନ୍ତରେ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବି ଦେଖେ।
ଯୁଜ୍ଯତାଂ ଵାହିନୀ ସାଧୁ ଵଧସାଧ୍ଯା ହି ମେ ମତାଃ । ନ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ଶକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସ୍ଥାତୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାର କରାଯାଉ, ମୋର ମତରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶ ସମ୍ଭବ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୃଢ଼ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଭୀମସେନଂ ଚ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଯମୌ ଚାପି ଯମୋପମୌ । ଯୁଯୁଧାନଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମମର୍ଷଣମ୍
ଭୀମସେନଙ୍କ ରୋଷ, ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଯମ ସମାନ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସତ୍ୟକୀ ଓ ଅପମାନ ସହିପାରିନଥିବା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ଦ୍ରୌପଦେଯାନ୍ଵିରାଟଦ୍ରୁପଦାଵପି। ଅକ୍ଷୌହିଣୀପତୀଂଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ନରେନ୍ଦ୍ରାନ୍ଭୀମଵିକ୍ରମାନ୍
ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ବିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ନାୟକମାନେ, ଭୀମଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ସମାନ ଶୂରମାନେ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସାରଵଦ୍ବଲମସ୍ମାକଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଂ ଦୁରାସଦମ୍। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରବଲଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ହନିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଆମର ସେନା ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜିତିବାକୁ ଅତି କଷ୍ଟ ଓ ନିକଟ ଆସିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନଷ୍ଟ କରିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ କୃଷ୍ଣେନ ସଂପ୍ରାହୃଷ୍ଯନ୍ନରୋତ୍ତମାଃ
କୃଷ୍ଣ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତେଷାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସାଂ ନାଦଃ ସମଭଵନ୍ମହାନ୍। ଯୋଗ ଇତ୍ଯଥ ସୈନ୍ଯାନାଂ ତ୍ଵରତାଂ ସଂପ୍ରଧାଵତାମ୍
ସେମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ସେନାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି କରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ହଯଵାରଣଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ନେମିଘୋଷାଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ। ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିଘୋଷାଶ୍ଚ ତୁମୁଲାଃ ସର୍ଵତୋଽଭଵନ୍
ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀର ଶବ୍ଦ, ରଥର ଚକାର ଗଡ଼ି, ଶଂଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ତୁମୁଳ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗୁଞ୍ଜିଲା।
ତଦ୍ରୁଗ୍ରଂ ସାଗରନିଭଂ କ୍ଷୁବ୍ଧଂ ବଲସମାଗମମ୍। ରଥପତ୍ତିଗଜୋଦଯଂ ମହୋର୍ମିଭିରିଵାକୁଲମ୍
ସେ ଭୟାନକ ସେନା ସମାଗମ ଉତ୍ତଳ ସାଗର ସମାନ, ରଥ, ପଦାତି ଓ ହାତୀର ଉଦୟ ମହା ତରଙ୍ଗରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହେଉଥିଲା।
ଧାଵତାମାହୁଯାନାନାଂ ତନୁତ୍ରାଣି ଚ ବଧ୍ନତାମ୍ । ପ୍ରଯାସ୍ଯତାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ସସୈନ୍ଯାନାଂ ସମନ୍ତତଃ
ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଯୁଗାଇ ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେନା ସହିତ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କରିଲେ।
ଗଙ୍ଗେଵ ପୂର୍ଣା ଦୁର୍ଧର୍ଷା ସମଦୃଶ୍ଯତ ଵାହିନୀ । ଅଗ୍ରାନୀକେ ଭୀମସେନୋ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ଦଂଶିତୌ
ସେନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ପରି ଅଜୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଆଗରେ ଭୀମସେନ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଦ୍ରୁଢ଼ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ।
ସୌଭଦ୍ରୋ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ପାର୍ଷତଃ । ପ୍ରଭଦ୍ରକାଶ୍ଚ ପଞ୍ଚାଲା ଭୀମସେନମୁଖା ଯଯୁଃ
ସୌଭଦ୍ର, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ପୃଷତଙ୍କ ପୁଅ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ପଞ୍ଚାଳର ପ୍ରଭଦ୍ରକମାନେ, ଭୀମସେନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତତଃ ଶବ୍ଦଃ ସମଭଵତ୍ସୁମୁଦ୍ରସ୍ଯେଵ ପର୍ଵଣି
ତାପରେ ଏକ ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାନ୍ଦି ପରି ସାଗରର ଗୁଞ୍ଜନ।
ଫଲ୍ଗୁ ଯଚ୍ଚଂ ବଲଂ କିଂଚିଦ୍ଯଚ୍ଚାପି କୃଶଦୁର୍ବଲମ୍। ତତ୍ସଙ୍ଗୃହ୍ଯ ଯଯୌ ରାଜା ଯେ ଚାପି ପରିଚାରକାଃ
ଯେଉଁ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅଳ୍ପ ସେନା ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲା, ରାଜା ସେମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସହାୟକମାନେକୁ ଏକଠା କରି ଚାଲିଗଲେ।
ଉପପ୍ଲାଵ୍ଯେ ତୁ ପାଞ୍ଚାଲୀ ଦ୍ରୌପଦୀ ସତ୍ଯଵାଦିନୀ । ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ନିନଵୃତେ ଦାସୀଦାସସମାଵୃତା
ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ, ପାଞ୍ଚାଳୀ ଦ୍ରୌପଦୀ, ସତ୍ୟବାଦିନୀ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନନୀ ଓ ଦାସୀ-ଦାସମାନେ ସହିତ ରହୁଥିଲେ।
କୃତ୍ଵା ମୂଲପ୍ରତୀକାରଂ ଗୁଲ୍ମୈଃ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମୈଃ । ସ୍କନ୍ଧାଵାରେଣ ମହତା ପ୍ରଯଯୁଃ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନାଃ
ସ୍ଥିର ଓ ଚଳିତ ସେନା ଦ୍ୱାରା ମୂଳ ସୁରକ୍ଷା କରି, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବଡ଼ ଶିବିର ସହିତ ଯାତ୍ରା କରିଲେ।
ଦଦତୋ ଗାଂ ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୈରଭିସଂଵୃତାଃ। ସ୍ତୂଯମାନା ଯଯୂ ରାଜନ୍ରଥୈର୍ମଣିଵିଭୂଷିତୈଃ
ଗାଁ ଓ ସୁନା ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ରାଜାମାନେ ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ରଥରେ ଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିଲେ।
କେକଯା ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ପୁତ୍ରଃ କାଶ୍ଯସ୍ଯ ଚାଭିଭୂଃ । ଶ୍ରେଣିମାନ୍ଵସୁଦାନଶ୍ଚ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚାପରାଜିତଃ
କେକୟ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, କାଶୀର ପୁଅ ଅଭିଭୂ, ଶ୍ରେଣିମାନ୍, ବସୁଦାନ, ଓ ଅପରାଜିତ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ହୃଷ୍ଟାସ୍ତୁଷ୍ଟାଃ କଵଚିନଃ ସଶସ୍ତ୍ରାଃ ସମଲଙ୍କୃତାଃ। ରାଜାନମନ୍ଵଯୁଃ ସର୍ଵେ ପରିଵାର୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, କବଚ ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଭଲଭାବେ ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ଉଭୟ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଘେରି ତାଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଥିଲେ।
ଜଘନାର୍ଧେ ଵିରାଟଶ୍ଚ ଯାଜ୍ଞସେନିଶ୍ଚ ସୌମକିଃ । ସୁଧର୍ମା କୁନ୍ତିଭୋଜଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ଚାତ୍ମଜାଃ
ପଛ ଦିଗରେ ବିରାଟ, ଯଜ୍ଞସେନୀ, ସୌମକି, ସୁଧର୍ମା, କୁନ୍ତିଭୋଜ ଓ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅମାନେ ରହିଥିଲେ।