ଅଭେଦ୍ଯଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଭିନ୍ନ ଇଵ ଵାରଣଃ । ଜଜ୍ଞେ ଦ୍ରୋଣଵିନାଶାଯ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଅଭେଦ୍ୟ, ଫାଟିଯାଇଥିବା ହାତୀ ପରି, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଜନ୍ମିଥିବା, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ—
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମହଂ ମନ୍ଯେ ସହେଦ୍ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସାଯକାନ୍। ଵଜ୍ରାଶନିସମସ୍ପର୍ଶାନ୍ଦୀପ୍ତାସ୍ଯାନୁରଗାନିଵ
ମୁଁ ଭାବୁଛି ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀର, ଯାହା ବଜ୍ର ଓ ଆଗ୍ନିପରି ତୀବ୍ର, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଭରିତ, ସହିପାରିବେ।
ଯମଦୂତସମାନ୍ଵେଗେ ନିପାତେ ପାଵକୋପମାନ୍ । ରାମେଣାଜୌ ଵିଷିହିତାନ୍ଵଜ୍ରନିଷ୍ପେଷଦାରୁଣାନ୍
ଯମର ଦୂତଙ୍କ ପରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ପରି ତୀବ୍ର ଭାବରେ, ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେହି ବିଷାକ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ବଜ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ପୁରୁଷ ତଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ଯଃ ସହେତ ମହାଵ୍ରତମ୍। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମୃତେ ରାଜନ୍ନିତି ମେ ଧୀଯତେ ମତିଃ
ରାଜା, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଛଡ଼ା, ଏହି ବଡ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ସହିପାରିବା କୌଣସି ପୁରୁଷକୁ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ଏହି ମୋର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବନା।
କ୍ଷିପ୍ରହସ୍ତଶ୍ଚିତ୍ରଯୋଧୀ ମତଃ ସେନାପତିର୍ମମ । ଅଭେଦ୍ଯକଵଚଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମାତଙ୍ଗ ଇଵ ଯୂଥପଃ
ତେଜସ୍ବୀ, ଦ୍ରୁତ ହସ୍ତ, ନିପୁଣ ଯୋଧା ଏବଂ ମୋର ସେନାପତି ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି; ଅଭେଦ୍ୟ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶ୍ରୀମୟ, ହାତୀର ଦଳପତି ପରି।
ଅର୍ଜୁନେନୈଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଭୀମୋ ଵାକ୍ଯଂ ସମାଦଦେ।' ଵଧାର୍ଥଂ ଯଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଦ୍ରୁପଦାତ୍ମଜଃ । ଵଦନ୍ତି ସିଦ୍ଧା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଋଷଯଶ୍ଚ ସମାଗତାଃ
ଅର୍ଜୁନ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଭୀମ କହିଲେ: ହତ୍ୟା ପାଇଁ ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅ, ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି କଥାକୁ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏବଂ ଏକତ୍ରିତ ଋଷିମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଛନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ସଙ୍ଗ୍ରାମମଧ୍ଯେ ତୁ ଦିଵ୍ଯମସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତଃ । ରୂପଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ପୁରୁଷା ରାମସ୍ଯେଵ ମହାତ୍ମନଃ
ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିଲେ, ଲୋକେ ତାଙ୍କର ରୂପ ଦେଖିବେ, ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ପରି।
ନ ତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ଯୋ ଭିନ୍ଦ୍ଯାତ୍ତୁ ଶିଖଣ୍ଡିନାମ୍ । ଶସ୍ତ୍ରେଣ ସମରେ ରାଜନ୍ସନ୍ନଦ୍ଵଂ ସ୍ଯନ୍ଦନେ ସ୍ଥିତମ୍
ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ସମରରେ ସଜିଥିବା ଏବଂ ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଶିଖଣ୍ଡୀକୁ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବା କୌଣସି ଯୋଧାକୁ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।
ଦ୍ଵୈରଥେ ସମରେ ନାନ୍ଯୋ ଭୀଷ୍ମଂ ହନ୍ଯାନ୍ମହାଵ୍ରତମ୍ । ଶିଖଣ୍ଡିନମୃତେ ଵୀରଂ ସ ମେ ସେନାପତିର୍ମତଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ୱିରଥ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଶିଖଣ୍ଡୀ ଛଡ଼ା, ବଡ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଧାରୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୋଧା ନାହିଁ; ଏହି ଶିଖଣ୍ଡୀକୁ ମୁଁ ମୋର ସେନାପତି ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି।
ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତସ୍ତାତ ସାରାସାରଂ ବାଲାବଲମ୍ । ସର୍ଵଂ ଜାନାତି ଧର୍ମାତ୍ମା ମତମେଷାଂ ଚ କେଶଵଃ
ପିତା, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସାର ଓ ଅସାର, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣିଛନ୍ତି; ଧର୍ମାତ୍ମା କେଶବ ସମସ୍ତଙ୍କ ମତ ଜାଣିଛନ୍ତି।
ଯମାହ କୃଷ୍ଣୋ ଦାଶାର୍ହଃ ସୋଽସ୍ତୁ ସେନାପତିର୍ମମ । କୃତାସ୍ତ୍ରୋପ୍ଯକୃତାସ୍ତ୍ରୋ ଵା ଵୃଦ୍ଧୋ ଵା ଯଦି ଵା ଯୁଵା
ଦାଶାର୍ହ କୃଷ୍ଣ ଯାହାକୁ ନାମ କରିବେ, ସେ ମୋର ସେନାପତି ହେଉ; ଶସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ କିମ୍ବା ଅନିପୁଣ, ବୃଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଯୁବା, କିଏ ହେଉ।
ଏଷ ନୋ ଵିଜଯେ ମୂଲମେଷ ତାତ ଵିପର୍ଯଯେ। ଅତ୍ର ପ୍ରାଣାଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଭାଵାଭାଵୌ ସୁଖାସୁଖେ
ପିତା, ସେ ଆମର ବିଜୟର ମୂଳ ଏବଂ ପରାଜୟର ମୂଳ; ଏଠାରେ ଆମର ପ୍ରାଣ, ରାଜ୍ୟ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଅଛି।
ଏଷ ଧାତା ଵିଧାତା ଚ ସିଦ୍ଧିରତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା। ଯମାହ କୃଷ୍ଣୋ ଦାଶାର୍ହଃ ସୋସ୍ତୁ ନୋ ଵାହିନୀପତିଃ
ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ; ଏଠାରେ ସଫଳତା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି। ଦାଶାର୍ହ କୃଷ୍ଣ ଯାହାକୁ ନାମ କରିବେ, ସେ ଆମର ନେତା ହେଉ।
ବ୍ରଵୀତୁ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନିଶା ସମଭିଵର୍ତତେ। ତତଃ ସେନାପତିଂ କୃତ୍ଵା କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵଶଵର୍ତିନଃ
ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହନ୍ତୁ, ରାତି ଆସୁଛି। ତାପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରି ସେନାପତି ନିର୍ବାଚନ କରିବା।
ରାତ୍ରେଃ ଶେଷେ ଵ୍ଯତିକ୍ରାନ୍ତେ ପ୍ରଯାସ୍ଯାମୋ ରଣାଜିରମ୍ । ଅଧିଵାସିତଶସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ କୃତକୌତୁକମଙ୍ଗଲାଃ
ରାତିର ଶେଷ ଅଂଶ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଆମେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବା; ଶସ୍ତ୍ରମାନେ ପୂଜା କରି, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ କ୍ରିୟା କରିଛୁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷୋ ଧନଞ୍ଜଯମଵେକ୍ଷ୍ଯ ହ
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଭରିତ କଥା ଶୁଣି, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ କୃଷ୍ଣ, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିଲେ।
ମମାପ୍ଯେତେ ମହାରାଜ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଯ ଉଦାହୃତାଃ। ନେତାରସ୍ତଵ ସେନାଯା ମତା ଵିକ୍ରାନ୍ତଯୋଧିନଃ
ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯେଉଁ ନେତାମାନେକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ମଧ୍ୟ; ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସେନାର ନେତା ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସାହସୀ ଯୋଧା।
ସର୍ଵ ଏଵ ସମର୍ଥା ହି ତଵ ଶତ୍ରୁଂ ପ୍ରବାଧିତୁମ୍। ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାପି ଭଯଂ ହ୍ଯେତେ ଜନଯେଯୁର୍ମହାହଵେ
ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁକୁ ଦମନ କରିପାରିବାରେ ସକ୍ଷମ; ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଦେଇପାରିବେ।
କିଂ ପୁନର୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ଲୁବ୍ଧାନାଂ ପାପଚେତସାମ୍। ମଯାପି ହି ମହାବାହୋ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ମହାହଵେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଲୋଭୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ପୁଅମାନେ ପାଇଁ କଣ କହିବି? ମହାବାହୁ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ।
କୃତୋ ଯତ୍ନୋ ମହାଂସ୍ତତ୍ର ଶମଃ ସ୍ଯାଦିତି ଭାରତ । ଧର୍ମସ୍ଯ ଗତମାନୃଣ୍ଯଂ ନ ସ୍ମ ଵାଚ୍ଯା ଵିଵକ୍ଷତାମ୍
ଭାରତ, ଏଠାରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଇଛି; ଧର୍ମର ଋଣ ଦେଇଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ କହିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଉ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
କୃତାର୍ଥଂ ମନ୍ଯତେ ବାଲ ଆତ୍ମନମଵିଚକ୍ଷଣଃ । ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ବଲସ୍ଥଂ ଚ ପଶ୍ଯତ୍ଯାତ୍ମାନମାତୁରଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅବିବେକୀ, ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବି ଅନ୍ତରେ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବି ଦେଖେ।
ଯୁଜ୍ଯତାଂ ଵାହିନୀ ସାଧୁ ଵଧସାଧ୍ଯା ହି ମେ ମତାଃ । ନ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ ଶକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସ୍ଥାତୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାର କରାଯାଉ, ମୋର ମତରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶ ସମ୍ଭବ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୃଢ଼ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଭୀମସେନଂ ଚ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଯମୌ ଚାପି ଯମୋପମୌ । ଯୁଯୁଧାନଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମମର୍ଷଣମ୍
ଭୀମସେନଙ୍କ ରୋଷ, ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଯମ ସମାନ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସତ୍ୟକୀ ଓ ଅପମାନ ସହିପାରିନଥିବା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ଦ୍ରୌପଦେଯାନ୍ଵିରାଟଦ୍ରୁପଦାଵପି। ଅକ୍ଷୌହିଣୀପତୀଂଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ନରେନ୍ଦ୍ରାନ୍ଭୀମଵିକ୍ରମାନ୍
ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ବିରାଟ ଓ ଦ୍ରୁପଦ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ନାୟକମାନେ, ଭୀମଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ସମାନ ଶୂରମାନେ—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।
ସାରଵଦ୍ବଲମସ୍ମାକଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଂ ଦୁରାସଦମ୍। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରବଲଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ହନିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଆମର ସେନା ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜିତିବାକୁ ଅତି କଷ୍ଟ ଓ ନିକଟ ଆସିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନଷ୍ଟ କରିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତୁ କୃଷ୍ଣେନ ସଂପ୍ରାହୃଷ୍ଯନ୍ନରୋତ୍ତମାଃ
କୃଷ୍ଣ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ତେଷାଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମନସାଂ ନାଦଃ ସମଭଵନ୍ମହାନ୍। ଯୋଗ ଇତ୍ଯଥ ସୈନ୍ଯାନାଂ ତ୍ଵରତାଂ ସଂପ୍ରଧାଵତାମ୍
ସେମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ସେନାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି କରି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ହଯଵାରଣଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ନେମିଘୋଷାଶ୍ଚ ସର୍ଵତଃ। ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିଘୋଷାଶ୍ଚ ତୁମୁଲାଃ ସର୍ଵତୋଽଭଵନ୍
ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀର ଶବ୍ଦ, ରଥର ଚକାର ଗଡ଼ି, ଶଂଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ତୁମୁଳ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗୁଞ୍ଜିଲା।
ତଦ୍ରୁଗ୍ରଂ ସାଗରନିଭଂ କ୍ଷୁବ୍ଧଂ ବଲସମାଗମମ୍। ରଥପତ୍ତିଗଜୋଦଯଂ ମହୋର୍ମିଭିରିଵାକୁଲମ୍
ସେ ଭୟାନକ ସେନା ସମାଗମ ଉତ୍ତଳ ସାଗର ସମାନ, ରଥ, ପଦାତି ଓ ହାତୀର ଉଦୟ ମହା ତରଙ୍ଗରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହେଉଥିଲା।
ଧାଵତାମାହୁଯାନାନାଂ ତନୁତ୍ରାଣି ଚ ବଧ୍ନତାମ୍ । ପ୍ରଯାସ୍ଯତାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ସସୈନ୍ଯାନାଂ ସମନ୍ତତଃ
ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଯୁଗାଇ ଅସ୍ତ୍ରଧାରଣ କରୁଥିଲେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେନା ସହିତ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯାତ୍ରା କରିଲେ।