ଶ୍ଲାଘ୍ଯଃ ପାର୍ଥିଵଵଂଶସ୍ଯ ପ୍ରମୁଖେ ଵାହିନୀପତିଃ। ପୁତ୍ରପୌତ୍ରେଃ ପରିଵୃତଃ ଶତଶାଖ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ସେ ରାଜବଂଶର ମୁଖ୍ୟ ନାୟକ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେନାପତି ଭାବେ ପ୍ରମୁଖ, ପୁଅ ଓ ପୁତିରେ ଘିରିଥିବା, ଶତଶାଖା ଗଛ ପରି।
ଯସ୍ତତାପ ତପୋ ଘୋରଂ ସଦାରଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ରୋଷାଦ୍ଦ୍ରୋଣଵିନାଶାଯ ଵୀରଃ ସମିତିଶୋଭନଃ
ଯିଏ ନିଜ ଜୀବନସାଥୀ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଭୂମିର ମାଳିକ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂର, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ କ୍ରୋଧରେ ତପ କରିଥିଲେ।
ପିତେଵାସ୍ମାନ୍ସମାଧତ୍ତେ ଯଃ ସଦା ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭଃ । ଶ୍ଵଶୁରୋ ଦ୍ରୁପଦୋଽସ୍ମାକଂ ସେନାଗ୍ରଂ ସ ପ୍ରକର୍ଷତୁ
ଯିଏ ସଦା ଆମକୁ ପିତାପରି ଦୟା କରନ୍ତି, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ସ୍ବଶୁର ଦ୍ରୁପଦ ଆମର ସେନାର ଆଗୁଆ ହେଉନ।
ସ ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମାଵାଯାତୌ ସହେଦିତି ମତିର୍ମମ । ସ ହି ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଵିଦ୍ରାଜା ସଖା ଚାଙ୍ଗିରସୋ ନୃପଃ
ମୋ ମତ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସହିପାରିବେ; ସେ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ରଖିଥିବା ରାଜା ଓ ଆଙ୍ଗିରସ ବଂଶର ମିତ୍ର।
ମାଦ୍ରୀସୁତାଭ୍ଯାମୁକ୍ତେ ତୁ ସ୍ଵମତେ କୁରୁନନ୍ଦନଃ। ଵାସଵିର୍ଵାସଵସମଃ ସଵ୍ଯସାଚ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରମାନେ କହିଥିଲାପରେ, କୁରୁବଂଶର ଯୁବରାଜ, ଶକ୍ତିରେ ବାସବ ସମ, ସବ୍ୟସାଚୀ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯୋଯଂ ତପଃପ୍ରଭାଵେନ ଋଷିସନ୍ତୋଷଣେନ ଚ । ଦିଵ୍ଯଃ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନୋ ଜ୍ଵାଲାଵର୍ଣୋ ମହାଭୁଜଃ
ଯିଏ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କ ସନ୍ତୁଷ୍ଟିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ, ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜାର ମାଲିକ—
ଧନୁଷ୍ମାନ୍କଵଚୀ ଖଙ୍ଗୀ ରଥମାରୁହ୍ଯ ଦଂଶିତଃ । ଦିଵ୍ଯୈର୍ହଯଵରୈର୍ଯୁକ୍ତମଗ୍ନିକୁଣ୍ଡାତ୍ସମୁତ୍ଥିତଃ
ଧନୁର୍ବାଣ, କବଚ, ତଳୱାର ଧରି, ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଦିବ୍ୟ ଘୋଡାରେ ଯୋକ୍ତ, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ଉଦ୍ଭୂତ—
ଗର୍ଜନ୍ନିଵ ମହାମେଘୋ ରଥଘୋଷେଣ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ସିଂହସଂହନନୋ ଵୀରଃ ସିଂହତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ରଥର ଶବ୍ଦରେ ବଡ଼ ମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ଶୂର, ସିଂହ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା, ସିଂହ ପରି ପ୍ରତାପୀ ନାୟକ—
ସିଂହୋରସ୍କଃ ସିଂହଭୁଜଃ ସିଂହଵକ୍ଷା ମହାବଲଃ । ସିଂହପ୍ରଗର୍ଜନୋ ଵୀରଃ ସଂହସ୍କନ୍ଧୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ସିଂହ ପରି ଛାତି, ସିଂହ ପରି ଭୁଜା, ସିଂହ ପରି ଷ୍ଠଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା, ଚଉଡ଼ା କାନ୍ଧ, ଦୀପ୍ତିମାନ—
ଶୁଭ୍ରୂଃ ସୁଦଂଷ୍ଟ୍ରଃ ସୁହନୁଃ ସୁବାହୁଃ ସୁମୁଖୋଽକୃଶଃ । ସୁଜତ୍ରୁଃ ସୁଵିଶାଲାକ୍ଷଃ ସୁପାଦଃ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
ସୁନ୍ଦର ଭୌ, ଉତ୍ତମ ଦାନ୍ତ, ଉତ୍ତମ ମୁଖ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା, ହସନ୍ତ ମୁଖ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଠିତ, ବଡ଼ ଆଖି, ଉତ୍ତମ ପାଦ, ଦୃଢ଼ ଗଠିତ—
ଅଭେଦ୍ଯଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଭିନ୍ନ ଇଵ ଵାରଣଃ । ଜଜ୍ଞେ ଦ୍ରୋଣଵିନାଶାଯ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଅଭେଦ୍ୟ, ଫାଟିଯାଇଥିବା ହାତୀ ପରି, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଜନ୍ମିଥିବା, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ—
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମହଂ ମନ୍ଯେ ସହେଦ୍ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସାଯକାନ୍। ଵଜ୍ରାଶନିସମସ୍ପର୍ଶାନ୍ଦୀପ୍ତାସ୍ଯାନୁରଗାନିଵ
ମୁଁ ଭାବୁଛି ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ତୀର, ଯାହା ବଜ୍ର ଓ ଆଗ୍ନିପରି ତୀବ୍ର, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଭରିତ, ସହିପାରିବେ।
ଯମଦୂତସମାନ୍ଵେଗେ ନିପାତେ ପାଵକୋପମାନ୍ । ରାମେଣାଜୌ ଵିଷିହିତାନ୍ଵଜ୍ରନିଷ୍ପେଷଦାରୁଣାନ୍
ଯମର ଦୂତଙ୍କ ପରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ପରି ତୀବ୍ର ଭାବରେ, ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେହି ବିଷାକ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ବଜ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ପୁରୁଷ ତଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ଯଃ ସହେତ ମହାଵ୍ରତମ୍। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମୃତେ ରାଜନ୍ନିତି ମେ ଧୀଯତେ ମତିଃ
ରାଜା, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଛଡ଼ା, ଏହି ବଡ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ସହିପାରିବା କୌଣସି ପୁରୁଷକୁ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ; ଏହି ମୋର ନିଶ୍ଚିତ ଭାବନା।
କ୍ଷିପ୍ରହସ୍ତଶ୍ଚିତ୍ରଯୋଧୀ ମତଃ ସେନାପତିର୍ମମ । ଅଭେଦ୍ଯକଵଚଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମାତଙ୍ଗ ଇଵ ଯୂଥପଃ
ତେଜସ୍ବୀ, ଦ୍ରୁତ ହସ୍ତ, ନିପୁଣ ଯୋଧା ଏବଂ ମୋର ସେନାପତି ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି; ଅଭେଦ୍ୟ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶ୍ରୀମୟ, ହାତୀର ଦଳପତି ପରି।
ଅର୍ଜୁନେନୈଵମୁକ୍ତେ ତୁ ଭୀମୋ ଵାକ୍ଯଂ ସମାଦଦେ।' ଵଧାର୍ଥଂ ଯଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଦ୍ରୁପଦାତ୍ମଜଃ । ଵଦନ୍ତି ସିଦ୍ଧା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଋଷଯଶ୍ଚ ସମାଗତାଃ
ଅର୍ଜୁନ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଭୀମ କହିଲେ: ହତ୍ୟା ପାଇଁ ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ପୁଅ, ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି କଥାକୁ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏବଂ ଏକତ୍ରିତ ଋଷିମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଛନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ସଙ୍ଗ୍ରାମମଧ୍ଯେ ତୁ ଦିଵ୍ଯମସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତଃ । ରୂପଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ପୁରୁଷା ରାମସ୍ଯେଵ ମହାତ୍ମନଃ
ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିଲେ, ଲୋକେ ତାଙ୍କର ରୂପ ଦେଖିବେ, ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ପରି।
ନ ତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ଯୋ ଭିନ୍ଦ୍ଯାତ୍ତୁ ଶିଖଣ୍ଡିନାମ୍ । ଶସ୍ତ୍ରେଣ ସମରେ ରାଜନ୍ସନ୍ନଦ୍ଵଂ ସ୍ଯନ୍ଦନେ ସ୍ଥିତମ୍
ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ସମରରେ ସଜିଥିବା ଏବଂ ରଥରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଶିଖଣ୍ଡୀକୁ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବା କୌଣସି ଯୋଧାକୁ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।
ଦ୍ଵୈରଥେ ସମରେ ନାନ୍ଯୋ ଭୀଷ୍ମଂ ହନ୍ଯାନ୍ମହାଵ୍ରତମ୍ । ଶିଖଣ୍ଡିନମୃତେ ଵୀରଂ ସ ମେ ସେନାପତିର୍ମତଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ୱିରଥ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଶିଖଣ୍ଡୀ ଛଡ଼ା, ବଡ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଧାରୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୋଧା ନାହିଁ; ଏହି ଶିଖଣ୍ଡୀକୁ ମୁଁ ମୋର ସେନାପତି ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି।
ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତସ୍ତାତ ସାରାସାରଂ ବାଲାବଲମ୍ । ସର୍ଵଂ ଜାନାତି ଧର୍ମାତ୍ମା ମତମେଷାଂ ଚ କେଶଵଃ
ପିତା, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସାର ଓ ଅସାର, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଜାଣିଛନ୍ତି; ଧର୍ମାତ୍ମା କେଶବ ସମସ୍ତଙ୍କ ମତ ଜାଣିଛନ୍ତି।
ଯମାହ କୃଷ୍ଣୋ ଦାଶାର୍ହଃ ସୋଽସ୍ତୁ ସେନାପତିର୍ମମ । କୃତାସ୍ତ୍ରୋପ୍ଯକୃତାସ୍ତ୍ରୋ ଵା ଵୃଦ୍ଧୋ ଵା ଯଦି ଵା ଯୁଵା
ଦାଶାର୍ହ କୃଷ୍ଣ ଯାହାକୁ ନାମ କରିବେ, ସେ ମୋର ସେନାପତି ହେଉ; ଶସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ କିମ୍ବା ଅନିପୁଣ, ବୃଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଯୁବା, କିଏ ହେଉ।
ଏଷ ନୋ ଵିଜଯେ ମୂଲମେଷ ତାତ ଵିପର୍ଯଯେ। ଅତ୍ର ପ୍ରାଣାଶ୍ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଭାଵାଭାଵୌ ସୁଖାସୁଖେ
ପିତା, ସେ ଆମର ବିଜୟର ମୂଳ ଏବଂ ପରାଜୟର ମୂଳ; ଏଠାରେ ଆମର ପ୍ରାଣ, ରାଜ୍ୟ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଅଛି।
ଏଷ ଧାତା ଵିଧାତା ଚ ସିଦ୍ଧିରତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା। ଯମାହ କୃଷ୍ଣୋ ଦାଶାର୍ହଃ ସୋସ୍ତୁ ନୋ ଵାହିନୀପତିଃ
ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ; ଏଠାରେ ସଫଳତା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି। ଦାଶାର୍ହ କୃଷ୍ଣ ଯାହାକୁ ନାମ କରିବେ, ସେ ଆମର ନେତା ହେଉ।
ବ୍ରଵୀତୁ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନିଶା ସମଭିଵର୍ତତେ। ତତଃ ସେନାପତିଂ କୃତ୍ଵା କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵଶଵର୍ତିନଃ
ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହନ୍ତୁ, ରାତି ଆସୁଛି। ତାପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରି ସେନାପତି ନିର୍ବାଚନ କରିବା।
ରାତ୍ରେଃ ଶେଷେ ଵ୍ଯତିକ୍ରାନ୍ତେ ପ୍ରଯାସ୍ଯାମୋ ରଣାଜିରମ୍ । ଅଧିଵାସିତଶସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ କୃତକୌତୁକମଙ୍ଗଲାଃ
ରାତିର ଶେଷ ଅଂଶ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଆମେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବା; ଶସ୍ତ୍ରମାନେ ପୂଜା କରି, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ କ୍ରିୟା କରିଛୁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷୋ ଧନଞ୍ଜଯମଵେକ୍ଷ୍ଯ ହ
ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଭରିତ କଥା ଶୁଣି, ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ କୃଷ୍ଣ, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିଲେ।
ମମାପ୍ଯେତେ ମହାରାଜ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଯ ଉଦାହୃତାଃ। ନେତାରସ୍ତଵ ସେନାଯା ମତା ଵିକ୍ରାନ୍ତଯୋଧିନଃ
ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯେଉଁ ନେତାମାନେକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ମଧ୍ୟ; ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସେନାର ନେତା ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସାହସୀ ଯୋଧା।
ସର୍ଵ ଏଵ ସମର୍ଥା ହି ତଵ ଶତ୍ରୁଂ ପ୍ରବାଧିତୁମ୍। ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାପି ଭଯଂ ହ୍ଯେତେ ଜନଯେଯୁର୍ମହାହଵେ
ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁକୁ ଦମନ କରିପାରିବାରେ ସକ୍ଷମ; ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଦେଇପାରିବେ।
କିଂ ପୁନର୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ଲୁବ୍ଧାନାଂ ପାପଚେତସାମ୍। ମଯାପି ହି ମହାବାହୋ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ମହାହଵେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଲୋଭୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ପୁଅମାନେ ପାଇଁ କଣ କହିବି? ମହାବାହୁ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ।
କୃତୋ ଯତ୍ନୋ ମହାଂସ୍ତତ୍ର ଶମଃ ସ୍ଯାଦିତି ଭାରତ । ଧର୍ମସ୍ଯ ଗତମାନୃଣ୍ଯଂ ନ ସ୍ମ ଵାଚ୍ଯା ଵିଵକ୍ଷତାମ୍
ଭାରତ, ଏଠାରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଇଛି; ଧର୍ମର ଋଣ ଦେଇଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ କହିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଉ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ।