ଦ୍ରଵ୍ଯକର୍ମଗୁଣଜ୍ଞୈଶ୍ଚ କାର୍ଯକାରଣଵେଦିଭିଃ। ପକ୍ଷିଵାନରରୁତଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ଵ୍ଯାସଗ୍ରନ୍ଥସମାଶ୍ରିତୈଃ
ଦ୍ରବ୍ୟ, କର୍ମ ଓ ଗୁଣ ବିଷୟରେ ଜଣା, କାରଣ ଓ ଫଳ ବୁଝିପାରୁଥିବା, ପକ୍ଷୀ ଓ ବାନରଙ୍କର ଧ୍ୱନି ବୁଝିଥିବା, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ଲୋକମାନେ,
ନାନାଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ଶୁଶ୍ରାଵ ସ୍ଵନମୀରିତମ୍। ଲୋକାଯତିକମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ସମନ୍ତାଦନୁନାଦିତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରମୁଖ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଜର କୀର୍ତ୍ତିକୁ ସେ ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ଲୋକାୟତ ଦର୍ଶନର ପ୍ରମୁଖମାନେ ଚାରିପାଖରେ ତାହାକୁ ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲେ।
ତତ୍ରତତ୍ର ଚ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାନ୍ନିଯତାନ୍ସଂଶିତଵ୍ରତାନ୍। ଜପହୋମପରାନ୍ଵିପ୍ରାନ୍ଦଦର୍ଶ ପରଵୀରହା
ଏଠା ସେଠା ସେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଜପ ଓ ହୋମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରେ ଦେଖିଲେ।
ଆସନାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ରୁଚିରାଣି ମହୀପତିଃ। ପ୍ରଯତ୍ନୋପହିତାନି ସ୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମଯମାଗମତ୍
ରାଜା ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଆକୃତିର, ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଗଠିତ ଓ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଆସନମାନେ ଦେଖି, ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ଦେଵତାଯତନାନାଂ ଚ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପୂଜାଂ କୃତାଂ ଦ୍ଵିଜୈଃ। ବ୍ରହ୍ମଲୋକସ୍ଥମାତ୍ମାନଂ ମେନେ ସ ନୃପସତ୍ତମଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଯେଉଁପରି ଉତ୍ସର୍ଗ କରୁଥିଲେ, ଦେଖି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ନିଜକୁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ବସିଥିବା ପରି ଭାବିଲେ।
ସ କାଶ୍ଯପତପୋଗୁପ୍ତମାଶ୍ରମପ୍ରଵରଂ ଶୁଭମ୍। ନାତୃପ୍ଯତ୍ପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ଵୈ ତପୋଵନଗୁଣୈର୍ଯୁତମ୍
କାଶ୍ୟପଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ରକ୍ଷିତ, ତପୋବନର ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା, ସେ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖି ତାହାକୁ ଦେଖିବାରେ ତୃପ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ସ କାଶ୍ଯପସ୍ଯାଯତନଂ ମହାଵ୍ରତୈ- ର୍ଵୃତଂ ସମାନ୍ତାଦୃଷିଭିସ୍ତପୋଧନୈଃ। ଵିଵେଶ ସାମାତ୍ଯପୁରୋହିତୋଽରିହା ଵିଵିକ୍ତମତ୍ଯର୍ଥମନୋହରଂ ଶୁଭମ୍
ସେ ଅରିଦଳନ କର୍ତ୍ତା, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମହାତପସ୍ବୀ ଋଷିମାନେ ଘେରିଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତ ଓ ଆকৰ୍ଷଣୀୟ, ଶୁଭ୍ର କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତୋ ଗଚ୍ଛନ୍ମହାବାହୁରେକୋଽମାତ୍ଯାନ୍ଵିସୃଜ୍ଯ ତାନ୍। ନାପଶ୍ଯଚ୍ଚାଶ୍ରମେ ତସ୍ମିଂସ୍ତମୃଷିଂ ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍
ତାପରେ, ବଳଶାଳୀ ରାଜା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଏକାକି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଆଶ୍ରମରେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ସୋଽପଶ୍ଯମାନସ୍ତମୃଷିଂ ଶୂନ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥାଽଽଶ୍ରମମ୍। ଉଵାଚ କ ଇହେତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ଵନଂ ସନ୍ନାଦଯନ୍ନିଵ
ସେ ଋଷିଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ଆଶ୍ରମକୁ ଖାଲି ଦେଖି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଡାକିଲେ, ଯେପରି ଅଟବିକୁ ଗଞ୍ଜାଇ ଦେଉଛନ୍ତି: 'ଏଠା କିଏ ଅଛନ୍ତି?'
ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽଥ ତସ୍ଯ ତଂ ଶବ୍ଦଂ କନ୍ଯା ଶ୍ରୀରିଵ ରୂପିଣୀ। ନିଶ୍ଚକ୍ରାମାଶ୍ରମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତାପସୀଵେଷଧାରିଣୀ
ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ଶୁଣି, ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ କନ୍ୟା, ତପସ୍ବୀ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରିଲେ।
ସା ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ରାଜାନଂ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତମସିତେକ୍ଷଣା। `ସୁପ୍ରୀତାଽଭ୍ଯାଗତଂ ତଂ ତୁ ପୂଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତମଥେଶ୍ଵରମ୍
ସେ କଳା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା କନ୍ୟା, ରାଜା ଦୁଷ୍ୟନ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ, କାରଣ ଏକ ମହାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୋଗ୍ୟ ଅତିଥି ଆସିଥିଲେ।
ରୂପଯୌଵନସଂପନ୍ନା ଶୀଲାଚାରଵତୀ ଶୁଭା। ସା ତମାଯତପଦ୍ମାକ୍ଷଂ ଵ୍ଯୂଢୋରସ୍କଂ ମହାଭୁଜମ୍
ସେ ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଶିଳ୍ପ ଓ ଆଚରଣରେ ଉତ୍ତମ, ଆୟତ ପଦ୍ମନୟନ, ଚଉଡ଼ା ଛାତି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସିଂହସ୍କନ୍ଧଂ ଦୀର୍ଘବାହୁଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣପୂଜିତମ୍। ସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ମଧୁରଯା ଵାଚା ସାଽବ୍ରଵୀଜ୍ଜନମେଜଯା
ସିଂହ ପରି ଦୃଢ଼ କନ୍ଧ, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ମାନିତ, ସେ ମଧୁର କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି କହିଲେ।
ସ୍ଵାଗତଂ ତ ଇତି କ୍ଷିପ୍ରମୁଵାଚ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ଚ। ଆସନେନାର୍ଚଯିତ୍ଵା ଚ ପାଦ୍ଯେନାର୍ଘ୍ଯେଣ ଚୈଵ ହି
ସେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ସମ୍ମାନ କଲେ, ଆସନ ଦେଲେ, ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛାନାମଯଂ ରାଜନ୍କୁଶଲଂ ଚ ନରାଧିପମ୍। ଯଥାଵଦର୍ଚଯିତ୍ଵାଽଥ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାନାମଯଂ ତଦା
ଯଥାଯଥିକ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ଅବସ୍ଥା ପଚାରିଲେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ।
ଉଵାଚ ସ୍ମଯମାନେଵ କିଂ କାର୍ଯଂ କ୍ରିଯତାମିତି। `ଆଶ୍ରମସ୍ଯାଭିଗମନେ କିଂ ତ୍ଵଂ କାର୍ଯଂ ଚିକୀର୍ଷସି
ହସି କହିଲେ, 'କଣ କାମ ଅଛି? ଆପଣ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ କିଏ ଲାଗି ଆସିଛନ୍ତି, କଣ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି?'
କସ୍ତ୍ଵମଦ୍ଯେହ ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ମହର୍ଷେରାଶ୍ରମଂ ଶୁଭମ୍।' ତାମବ୍ରଵୀତ୍ତତୋ ରାଜା କନ୍ଯାଂ ମଧୁରଭାଷିଣୀମ୍
ତୁମେ କିଏ, ଏହି ପବିତ୍ର ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଏବେ ଆସିଛ? ରାଜା ମଧୁର କଥାରେ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ପଚାରିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀଂ ଯଥାଵତ୍ପ୍ରତିପୂଜିତଃ। `ରାଜର୍ଷେସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽହମିଲିନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଦୋଷରହିତ ତାକୁ ଦେଖି, ଯଥାଯଥ ଆଦର ପାଇଁ, ସେ କହିଲେ— 'ମୁଁ ରାଜା ଋଷି ଇଳିନଙ୍କ ପୁଅ।'
ଦୁଷ୍ଯନ୍ତ ଇତି ମେ ନାମ ସତ୍ଯଂ ପୁଷ୍କରଲୋଚନେ। ଆଗତୋଽହଂ ମହାଭାଗମୃଷିଂ କଣ୍ଵମୁପାସିତୁମ୍
'ମୋର ନାମ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ, ହେ ପଦ୍ମନୟନି, ମୁଁ ମହାମାନ୍ୟ ଋଷି କଣ୍ବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଆସିଛି।'
ଗତଃ ପିତା ମେ ଭଗଵାନ୍ଫଲାନ୍ଯାହର୍ତୁମାଶ୍ରମାତ୍। ମୁହୂର୍ତଂ ସଂପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ଦ୍ରଷ୍ଟାସ୍ଯେନମୁପାଗତମ୍
'ମୋ ପିତା ଭଗବାନ ଫଳ ଆଣିବାକୁ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରିଛନ୍ତି। ତୁମେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପ୍ରତୀକ୍ଷା କର, ସେ ଆସିଲେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ।'
ଅପଶ୍ଯମାନସ୍ତମୃଷିଂ ତଥା ଚୋକ୍ତସ୍ତଯା ଚ ସଃ। ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଵରାରୋହାଂ ଶ୍ରୀମତୀଂ ଚାରୁହାସିନୀମ୍
ସେ ଋଷିଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ସେଇ କନ୍ୟାଙ୍କ ଏମିତି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଶ୍ରୀମତୀ ଏବଂ ମନୋହର ହସ ଥିବା ସେଇ ଉତ୍ତମ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵିଭ୍ରାଜମାନାଂ ଵପୁଷା ତପସା ଚ ଦମେନ ଚ। ରୂପଯୌଵନସଂପନ୍ନାମିତ୍ଯୁଵାଚ ମହୀପତିଃ
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା, ନିୟମ ଓ ଯୌବନର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ତାହା ଦେଖି, ରାଜା ସେଉଁଠି କହିଲେ।
କା ତ୍ଵଂ କସ୍ଯାସି ସୁଶ୍ରୋଣି କିମର୍ଥଂ ଚାଗତା ଵନମ୍। ଏଵଂରୂପଗୁଣୋପେତା କୁତସ୍ତ୍ଵମସି ଶୋଭନେ
'ତୁମେ କିଏ, ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିଅଳି? କାହାର ଝିଅ ତୁମେ? କି କାରଣରେ ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛ? ଏମିତି ରୂପ ଓ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, ହେ ଶୋଭାମୟୀ?'
ଦର୍ଶନାଦେଵ ହି ଶୁଭେ ତ୍ଵଯା ମେଽପହୃତଂ ମନଃ। ଇଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାମହଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଶୋଭନେ
'ତୁମକୁ ଦେଖିବା ସହିତା ମୋର ମନ ହରାଇଯାଇଛି, ହେ ଶୁଭେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ— ଦୟାକରି କହ, ହେ ଶୋଭାମୟୀ।'
ସ୍ଥିତୋସ୍ମ୍ଯମିତସୌଭାଗ୍ଯେ ଵିଵକ୍ଷୁଶ୍ଚାସ୍ମି କିଂଚନ। ଶୃଣୁ ମେ ନାଗନାସୋରୁ ଵଚନଂ ମତ୍ତକାଶିନି
'ମୁଁ ଏଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛି, ହେ ମଧୁର କଟିଅଳି, କିଛି କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ମୋ କଥା ଶୁଣ, ହେ ନାଗିନୀ ତଳପାଦ ଓ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ଚମକୁଥିବା।'
ରାଜର୍ଷେରନ୍ଵଯେ ଜାତଃ ପୂରୋରସ୍ମି ଵିଶେଷତଃ। ଵୃଣ୍ଵେ ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ସୁଶ୍ରୋଣି ଦୁଷ୍ଯନ୍ତୋ ଵରଵର୍ଣିନି
'ମୁଁ ରାଜା ଋଷିମାନଙ୍କ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ବିଶେଷକରି ପୁରୁଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ଆଜି ମୁଁ, ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିଅଳି ଓ ଉଜ୍ୱଳ ରୂପବତୀ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ତୁମକୁ ବର୍ଚ୍ଛି।'
ନ ମେଽନ୍ଯତ୍ର କ୍ଷତ୍ରିଯାଯା ମନୋ ଜାତୁ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ଋଷିପୁତ୍ରୀଷୁ ଚାନ୍ଯାସୁ ନାଵରାସୁ ପରାସୁ ଚ
'ମୋର ମନ କେବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କ୍ଷତ୍ରିୟା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଋଷିପୁତ୍ରୀ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍ତମ କିମ୍ବା ଅଧମ ହେଉନ୍ଥିବା।'
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଣିହିତାତ୍ମାନଂ ଵିଦ୍ଦି ମାଂ କଲଭାଷିଣି। ଯସ୍ଯାଂ ମେ ତ୍ଵଯି ଭାଵୋଽସ୍ତି କ୍ଷତ୍ରିଯା ହ୍ଯସି କା ଵଦା
'ତେଣୁ, ମୋର ମନ ତୁମପାଇଁ ଏକାଗ୍ର ଅଛି ବୋଲି ଜାଣ, ହେ କଳରବ କଥା କହୁଥିବା। ମୋର ଏହି ଭାବ ତୁମପାଇଁ। ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟା, କିଏ ତୁମେ, କହ।'
ନ ହି ମେ ଭୀରୁ ଵିପ୍ରାଯାଂ ମନଃ ପ୍ରସହତେ ଗତିମ୍। ଭଜେ ତ୍ଵାମାଯତାପାଙ୍ଗେ ଭକ୍ତଂ ଭଜିତୁମର୍ହସି। ଭୁଙ୍କ୍ଷ ରାଜ୍ଯଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ବୁଦ୍ଧିଂ ମାତ୍ଵନ୍ଯଥା କୃଥାଃ
'ହେ ଭୟଭିତା, ମୋର ମନ କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ୟା ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହେଁ, ହେ ବିସ୍ତୃତ ନୟନି। ଭକ୍ତି ସହିତ ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଅଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର। ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କର, ହେ ବଡ଼ ଆଖିଅଳି, ଅନ୍ୟ ଭାବ ରଖନିଅ।'
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା କନ୍ଯା ତେନ ରାଜ୍ଞା ତମାଶ୍ରମେ। ଉଵାଚ ହସତୀ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ସୁମଧୁରାକ୍ଷରମ୍
ଏଭଳି ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ସେଇ କନ୍ୟା ଆଶ୍ରମରେ ହସି, ମଧୁର ଓ ସୁମୃଦୁ କଥାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।