ପ୍ରଜାନାଂ କ୍ରୋଶତୀନାଂ ଵୈ ନୈଵାକ୍ଷୁଭ୍ଯତ ମେ ମନଃ । ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ରକ୍ଷମାଣସ୍ଯ ତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ସ୍ମରତସ୍ତଥା । ତତଃ ପୌରା ମହାରାଜ ମାତା କାଲୀ ଚ ମେ ଶୁଭା
ପ୍ରଜାମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲି, ମୋର ଆଚରଣ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲି; ଏହିପରେ, ମହାରାଜ, ମୋ ମା' କାଳୀ ମଧ୍ୟ—
ଭୃତ୍ଯାଃ ପୁରୋହିତାଚାର୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ବହୁଶ୍ରୁତାଃ। ମାମୂଚୁର୍ଭୃଶସଂତପ୍ତା ଭଵ ରାଜେତି ସନ୍ତତମ୍
ଭୃତ୍ୟ, ପୁରୋହିତ, ଅଚାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅନେକ ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ବାରମ୍ବାର ମୋତେ କହିଲେ—‘ରାଜା ହେଉ!’
ପ୍ରତୀପରକ୍ଷିତଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିନଶିଷ୍ଯତି। ସ ତ୍ଵମସ୍ମଦ୍ଧିତାର୍ଥଂ ଵୈ ରାଜା ଭଵ ମହାମତେ
ଅନ୍ୟମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଦେଶ ତୁମେ ଆସିଲେ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି; ତେଣୁ, ଆମ ଭଲ ପାଇଁ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ରାଜା ହେଉ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ଦୁଃଖିତୋ ଭୃଶମାତୁରଃ । ତେଭ୍ଯୋ ନ୍ଯଵେଦଯଂ ତତ୍ର ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ପିତୃଗୋରଵାତ୍
ଏଭଳି କହିଲେ, ମୁଁ ହାତ ଜୋଡି, ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଭାରି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ବୁଝେଇଲି, ବାପାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଦର ଦେଖାଇ।
ଊର୍ଧ୍ଵରେତା ହ୍ଯରାଜା ଚ କୁଲସ୍ଯାର୍ଥେ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଵିଶେଷତସ୍ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଚ ଧୁରି ମା ମାଂ ନିଯୋଜଯ
ମୁଁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ଓ ରାଜା ନୁହେଁ, ବଂଶ ପାଇଁ ପୁନିପୁନି, ବିଶେଷ କରି ତୁମ ପାଇଁ, ଏହି ଭାର ମୋ ପରେ ଦିଅନି।
ତତୋଽହଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ମାତରଂ ସଂପ୍ରସାଦଯମ୍। ନାମ୍ବ ଶନ୍ତନୁନା ଜାତଃ କୌରଵଂ ଵଂଶମୁଦ୍ଵହନ୍
ତାପରେ, ହାତ ଜୋଡି, ମୁଁ ମୋ ମା'ଙ୍କୁ ମନାଇଲି—‘ମା, ମୁଁ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଜନ୍ମ, କୌରବ ବଂଶକୁ ଉଠାଇ ରଖୁଛି।’
ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଵିତଥାଂ କୁର୍ଯାମିତି ରାଜନ୍ପୁନଃ ପୁନଃ । ଵିଶେଷତସ୍ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ କୃତଵାନହମ୍
ରାଜା, ମୁଁ କେବେ ମୋ ଦିଆ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ, ବିଶେଷ କରି ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମୁଁ ନେଇଛି।
ଅହଂ ପ୍ରେଷ୍ଯଶ୍ଚ ଦାସଶ୍ଚ ତଵାଦ୍ଯ ସୁତଵତ୍ସଲେ । ଏଵଂ ତାମନୁନୀଯାହଂ ମାତରଂ ଜନସନ୍ନିଧୌ
ଆଜି, ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିବା ମାନ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମର ଦାସ ଓ ଦୂତ ଭାବେ ରହିଛି; ଏଭଳି ଭାବରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ତୁମ ମାତାଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥିଲି।
ଅଯାଚଂ ଭ୍ରତୃଦାରେଷୁ ତଦା ଵ୍ଯାସଂ ମହାମୁନିମ୍ । ସହ ମାତ୍ରା ମହାରାଜ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ତମୃଷିଂ ମହାମୁନିମ୍
ସେତବେଳେ, ମୁଁ ମୋ ମାତା ସହିତ ମିଶି, ମୋ ଭାଇଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନସଂଗୀନୀ ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟାସ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲି।
ଅପତ୍ଯାର୍ଥଂ ମହାରାଜ ପ୍ରସାଦଂ କୃତଵାଂଶ୍ଚ ସଃ । ତ୍ରୀନ୍ସ ପୁତ୍ରାନଜନଯତ୍ତଦା ଭରତସତ୍ତମ
ବର୍ଷାପ୍ରଦାନ ପାଇଁ, ମହାମୁନି ବ୍ୟାସ ଦୟା କରିଥିଲେ ଓ ତାହାପରେ ତିନିଜଣ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅନ୍ଧଃ କରଣହୀନତ୍ଵାନ୍ନ ଵୈ ରାଜା ପିତା ତଵ। ରାଜା ତୁ ପାଣ୍ଡୁରଭଵନ୍ମହାତ୍ମା ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ
ତୁମର ପିତା ଅନ୍ଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟହୀନ ଥିବାରୁ ରାଜା ହେବାକୁ ପାରିନଥିଲେ; ବଡ ମନ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାଣ୍ଡୁ ରାଜା ହେଲେ।
ସ ରାଜା ତସ୍ଯ ତେ ପୁତ୍ରାଃ ପିତୁର୍ଦାଯାଦ୍ଯହାରିଣଃ । ମା ତାତ କଲହଂ କାର୍ଷୀ ରାଜ୍ଯସ୍ଯାର୍ଧଂ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ସେ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ; ଦୟାକରି ବିବାଦ କରନି, ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଧ ଦିଅ।
ମଯି ଜୀଵତି ରାଜ୍ଯଂ କଃ ସଂପ୍ରଶାସେତ୍ପୁମାନିହ। ମାଵମଂସ୍ଯା ଵଚୋ ମହ୍ଯଂ ଶମମିଚ୍ଛାମି ଵଃ ସଦା
ମୁଁ ଜୀବିତ ଥିବା ସମୟରେ ଏଠାରେ ରାଜ୍ୟ କିଏ ଶାସନ କରିପାରିବ? ମୋ କଥାକୁ ଅପମାନ କରନି, ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଚାହେ।
ନ ଵିଶେଷୋଽସ୍ତି ମେ ପୁତ୍ର ତ୍ଵଯି ତେଷୁ ଚ ଷାର୍ଥିଵ। ମତମେତତ୍ପିତୁସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଗାନ୍ଧାର୍ଯା ଵିଦୁରସ୍ଯ ଚ
ପୁଅ, ତୁମେ ଓ ସେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ସମାନ; ଏହି ମତ ତୁମ ପିତା, ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ଵିଦୁରଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଖଲୁ ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ନାଭିଶଙ୍କୀର୍ଵଚୋ ମମ। ନାଶଯିଷ୍ଯସି ମା ସର୍ଵମାତ୍ମାନଂ ପୃଥିଵୀଂ ତଥା
ବଡମାନେଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ମୋ କଥାକୁ ସନ୍ଦେହ କରନି; ନିଜକୁ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ନଷ୍ଟ କରନି।
ଭୀଷ୍ମେଣୋକ୍ତେ ତତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମଭାଷତ । ମଧ୍ଯେ ନୃପାଣାଂ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵଚନଂ ଵଚନକ୍ଷମଃ
ଭୀଷ୍ମ କଥା କହିବା ପରେ, ଦ୍ରୋଣ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମର ଭଲ ହେଉ', କାରଣ ତାଙ୍କ କଥା କହିବାଯୋଗ୍ୟ।
ପ୍ରାତୀପଃ ଶନ୍ତନୁସ୍ତାତ କୁଲସ୍ଯାର୍ଥେ ଯଥା ସ୍ଥିତଃ । ଯଥା ଦେଵଵ୍ରତୋ ଭୀଷ୍ମଃ କୁଲସ୍ଯାର୍ଥେ ସ୍ଥିତୋଽଭଵତ୍
ପ୍ରତୀପ ଓ ଶାନ୍ତନୁ, ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ବଂଶର ଭଲ ପାଇଁ ଯେପରି ଦୃଢ ଥିଲେ, ଏହିପରି ଦେବବ୍ରତ ଭୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟ ବଂଶର ଭଲ ପାଇଁ ଦୃଢ ଥିଲେ।
ତଥା ପାଣ୍ଡୁର୍ନରପତିଃ ସତ୍ଯସନ୍ଧୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ରାଜା କୁରୂଣାଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଵ୍ରତଃ ସୁସମାହିତାଃ
ଏହିପରି, ପାଣ୍ଡୁ ରାଜା ସତ୍ୟବାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାପାଳନ କରିଥିବା, କୁରୁମାନେଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଯ ରାଜ୍ଯମଦଦଦ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ଧୀମତେ। ଯଵୀଯସେ ତଥା କ୍ଷତ୍ରେ କୁରୂଣାଂ ଵଂଶଵର୍ଧନଃ
ସେ ତାଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ଧୀର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ; ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଯୁବକୁ ମଧ୍ୟ କୁରୁବଂଶର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଶାସନ ଦେଇଥିଲେ।
ତତଃ ସିଂହାସନେ ରାଜନ୍ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵୈନମଚ୍ଯୁତମ୍ ।। ଵନଂ ଜଗାମ କୌରଵ୍ଯୋ ଭାର୍ଯାଭ୍ଯାଂ ସହିତୋ ନୃପଃ
ଏହାପରେ, ରାଜା, ସିଂହାସନରେ ତାଙ୍କୁ ବସାଇ ଦେଇ, କୌରବ ପ୍ରିଂସ ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ନୀଚୈଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତୁ ଵିଦୁର ଉପାସ୍ତେ ସ୍ମ ଵିନୀତଵତ୍। ପ୍ରେଷ୍ଯଵତ୍ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଵାଲଵ୍ଯଜନମୁତ୍କ୍ଷିପନ୍
ବିଦୁର ନମ୍ର ଭାବରେ ରହି, ଶିଷ୍ଟ ଭାବରେ ସେବା କରୁଥିଲେ; ଦାସ ଭଳି ଚଳିଥିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ।
ତତଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତାତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଜନେଶ୍ଵରମ୍ । ଅନ୍ଵପଦ୍ଯନ୍ତ ଵିଧିଵଦ୍ଯଥା ପାଣ୍ଡୁଂ ଜନାଧିପମ୍
ତାପରେ, ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନାୟକ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯେପରି ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ଵିସୃଜ୍ଯ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ରାଜ୍ଯଂ ସ ଵିଦୁରାଯ ଚ। ଚଚାର ପୃଥିଵୀଂ ପାଣ୍ଡୁଃ ସର୍ଵାଂ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ବିଦୁରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ, ପାଣ୍ଡୁ ଶତ୍ରୁପୁରୀ ଜିତିଥିବା, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କୋଶସଂଵନନେ ଦାନେ ଭୃତ୍ଯାନାଂ ଚାନ୍ଵଵେକ୍ଷଣେ । ଭରଣେ ଚୈଵ ସର୍ଵସ୍ଯ ଵିଦୁରଃ ସତ୍ଯସଙ୍ଗରଃ
ଧନ ସଂଗ୍ରହ, ଦାନ, ଦାସମାନଙ୍କ ଦେଖାଶୁଣା, ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଜୀବିକାରେ, ବିଦୁର ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ ଥିଲେ।
ସନ୍ଧିଵିଗ୍ରହସଂଯୁକ୍ତୋ ରାଜ୍ଞାଂ ସଂଵାହନକ୍ରିଯାଃ । ଅଵୈକ୍ଷତ ମହାତେଜା ଭୀଷ୍ମଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଭୀଷ୍ମ, ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜିତିଥିବା, ରାଜାମାନଙ୍କର ମିଳିତା ଓ ବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ ଦୃଢ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ।
ସିଂହାସନସ୍ଥୋ ନୃପତିର୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାବଲଃ । ଅନ୍ଵାସ୍ଯମାନଃ ସତତଂ ଵିଦୁରେଣ ମହାତ୍ମନା
ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ, ମହାତ୍ମା ବିଦୁର ସଦା ସେବା କରୁଥିଲେ।
କଥଂ ତସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତଃ କୁଲଭେଦଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଯସି। ସଂଭୂଯ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ ଭୋଗାଞ୍ଜନାଧିପ
ତୁମେ ତାଙ୍କର କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, କିପରି କୁଳକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛ? ମନୁଷ୍ୟମୁକ୍ୟ, ଭାଇମାନେ ସହିତ ଏକାଠି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର।
ବ୍ରଵୀମ୍ଯହଂ ନ କାର୍ପଣ୍ଯାନ୍ନାର୍ଥହେତୋଃ କଥଞ୍ଚନ । ଭୀଷ୍ମେଣ ଦତ୍ତମିଚ୍ଛାମି ନ ତ୍ଵଯା ରାଜସତ୍ତମ
ମୁଁ କ୍ଷୀଣତାରୁ କିମ୍ବା ଲାଭ ପାଇଁ କଥା କହୁନି; ମୁଁ ଭୀଷ୍ମ ଦେଇଥିବା ଦାୟିତ୍ୱକୁ ଚାହେଁ, ତୁମେ ଦେଇଥିବା ନୁହେଁ, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ନାହଂ ତ୍ଵତ୍ତୋଽଭିକାଙ୍କ୍ଷିଷ୍ଯେ ଵୃତ୍ତ୍ଯୁପାଯଂ ଜନାଧିପ । ଯତୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ତତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଯଦ୍ଭୀଷ୍ମସ୍ତ୍ଵାହ ତତ୍କୁରୁ
ମୁଁ ତୁମଠାରୁ କୌଣସି ଜୀବିକା ଉପାୟ ଚାହେଁନି, ମନୁଷ୍ୟମୁକ୍ୟ; ଯେଉଁଠାରେ ଭୀଷ୍ମ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଦ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି—ଭୀଷ୍ମ କହିଥିବା କଥା କର।
ଦୀଯତାଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରେଭ୍ଯୋ ରାଜ୍ଯାର୍ଧମରିକର୍ଶନ । ସମମାଚାର୍ଯକଂ ତାତ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ମେ ସଦା
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିବା, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧ ଦିଅ; ଆଚାର୍ୟଙ୍କର ସମାନ ସ୍ଥାନ, ବାପା, ତୁମେ, ସେମାନେ ଓ ମୁଁ ସବୁଠି ସମାନ ରହୁ।