କୃତାର୍ଥାଃ ସୁଭୃତା ଯେ ହି କୃତ୍ଯକାଲେ ହ୍ଯୁପସ୍ଥିତେ। ଅନଵେକ୍ଷ୍ଯ କୃତଂ ପାପା ଵିକୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯନଵସ୍ଥିତାଃ
ଯେମାନେ ଭଲ ଭାବରେ ଉପକୃତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମୟରେ ଭଲକୁ ଅନଦେଖି ଭୁଲ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅସ୍ଥିର ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ରାଜକିଲ୍ବିଷିଣାଂ ତେଷାଂ ଭର୍ତୃପିଣ୍ଡାପହାରିଣାମ୍। ନୈଵାଯଂ ନ ପରୋ ଲୋକୋ ଵିଦ୍ଯତେ ପାପକର୍ମଣାମ୍
ଯେମାନେ ରାଜସ୍ଥ ଅପରାଧରେ ଲିପ୍ତ ଓ ନିଜ ମାଲିକଙ୍କ ଭୋଜନ ଖାନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାରୁ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଦୁଇଟି ନାହିଁ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଣାମର୍ଥେ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ତେ ସୁତୈଃ । ବଲଂ ଚ ଶକ୍ତିଂ ଚାସ୍ଥାଯ ନ ଵୈ ତ୍ଵଯ୍ଯନୃତଂ ଵଦେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି, ମୋର ଶକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି; ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁନାହିଁ।
ଆନୃଶଂସ୍ଯମଥୋ ଵୃତ୍ତଂ ରକ୍ଷନ୍ସତ୍ପୁରୁଷୋଚିତମ୍। ଅତୋଽର୍ଥକରମପ୍ଯେତନ୍ନ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ତେ ଵଚଃ
ମୁଁ ଦୟା ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ରକ୍ଷିବି, ଏହି ଦିନେ ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ତାହା ଲାଭ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କରିବି ନାହିଁ।
ନ ଚ ତେଽଯଂ ସମାରମ୍ଭୋ ମଯି ମୋଘୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଵଧ୍ଯାନ୍ଵିଷହ୍ଯାନ୍ସଂଗ୍ରାମେ ନ ହନିଷ୍ଯାମି ତେ ସୁତାନ୍
ତୁମେ ମୋପାଇଁ ଯେ ଉଦ୍ୟମ କରୁଛ, ଏହା ଅନର୍ଥକ ହେବ ନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ମାରିବି ନାହିଁ, ଯେମାନେ ମାରିବାଯୋଗ୍ୟ ଓ ଜିତିପାରିବା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ଚ ଭୀମଂ ଚ ଯମୌ ଚୈଵାର୍ଜୁନାଦୃତେ । ଅର୍ଜୁନେନ ସମଂ ଯୁଦ୍ଧମପି ଯୌଧିଷ୍ଠିରେ ବଲେ
ଅର୍ଜୁନ ଛଡ଼ି ମୁଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମ ଓ ଯମ ଦ୍ୱୟୀଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ମୋ ସମାନ ଶକ୍ତି ନେଇ ଆସନ୍ତି।
ଅର୍ଜୁନଂ ହି ନିହତ୍ଯାଜୌ ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ସ୍ଯାତ୍ଫଲଂ ମଯା। ଯଶସା ଚାପି ଯୁଜ୍ଯେଯଂ ନିହତଃ ସଵ୍ଯସାଚିନା
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନକୁ ମାରିଲେ ମୋର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ; ନହେଲେ ସବ୍ୟସାଚୀ ମୋତେ ମାରିଲେ ମୁଁ ଯଶ ପାଇବି।
ନ ତେ ଜାତୁ ନଶିଷ୍ଯନ୍ତି ପୁତ୍ରାଃ ପଞ୍ଚ ଯଶସ୍ଵିନି । ନିରର୍ଜୁନାଃ ସକର୍ଣା ଵା ସାର୍ଜୁନା ଵା ହତେ ମଯି
ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ତୁମ ପଞ୍ଚ ପୁଅ କେବେ ନଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ—ମୁଁ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରା ମରିଯାଉଥିବା, କର୍ଣ୍ଣ ସହିତ କିମ୍ବା ଅର୍ଜୁନ ବିନା, ଯେପରି ମୁଁ ମରିଯାଉ।
ଇତି କର୍ଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁନ୍ତୀ ଦୁଃଖାତ୍ପ୍ରଵେଷତୀ । ଉଵାଚ ପୁତ୍ରମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ କର୍ଣଂ ଧୈର୍ଯାଦକମ୍ପନମ୍
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କୁନ୍ତୀ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା; ସେ ନିଜ ପୁଅ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି କଥା କହିଲା।
ଏଵଂ ଵୈ ଭାଵ୍ଯମେତେନ କ୍ଷଯଂ ଯାସ୍ଯନ୍ତି କୌରଵାଃ । ଯଥା ତ୍ଵଂ ଭାଷସେ କର୍ଣ ଦୈଵଂ ତୁ ବଲଵତ୍ତରମ୍
କର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ଯେପରି କହୁଛ, ଏହିପରି ହେବ; କୌରବମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେ। କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟ ଉଦ୍ୟମଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ତ୍ଵଯା ଚତୁର୍ଣାଂ ଭ୍ରାତୄଣାମଭଯଂ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନ । ଦତ୍ତଂ ତତ୍ପ୍ରତିଜାନୀହି ସଙ୍ଗରପ୍ରତିମୋଚନମ୍
ତୁମେ ଚାରିଭାଇଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ନିରାପଦ ରହିବାକୁ ଅଭୟ ଦେଇଥିଲା, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା ବୀର, ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ମନେ ପକାଇ ରଖ।
ଅନାମଯଂ ସ୍ଵସ୍ତି ଚେତି ପୃଥାଥୋ କର୍ଣମବ୍ରଵୀତ୍ । ତାଂ କର୍ଣୋଽଭ୍ଯଵଦତ୍ପ୍ରୀତସ୍ତତସ୍ତୌ ଜଗ୍ମତୁଃ ପୃଥକ୍
ତାପରେ କୁନ୍ତୀ କହିଲେ, 'ତୁମେ ସୁସ୍ଥ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ରୁହ', ଏହା ଶୁଣି କର୍ଣ୍ଣ ଖୁସି ହେଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ତାପରେ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଚାଲିଗଲେ।
ଆଗମ୍ଯ ହାସ୍ତିନପୁରାଦୁପପ୍ଲାଵ୍ଯମରିନ୍ଦମଃ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ କେଶଵଃ ସର୍ଵମୁକ୍ତଵାନ୍
ହସ୍ତିନାପୁରରୁ ଉପପ୍ଲବ୍ୟକୁ ଆସି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିଥିବା କେଶବ, ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେପରି କହିଦେଲେ।
ସଂଭାଷ୍ଯ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ । ସ୍ଵମେଵ ଭଵନଂ ଶୌରିର୍ଵିଶ୍ରମାର୍ଥଂ ଜଗାମ ହ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆଲୋଚନା ଓ ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କରି, ଶୂରବଂଶୀ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ଘରକୁ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵିସୃଜ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ନୃପତୀନ୍ଵିରାଟପ୍ରମୁଖାଂସ୍ତଦା। ପାଣ୍ଡଵା ଭ୍ରାତରଃ ପଞ୍ଚ ଭାନାଵସ୍ତଂଗତେ ସତି
ତାପରେ ବିରାଟ ଆଦି ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଭାଇମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରେ ରହିଗଲେ।
ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସ୍ଯ ଧ୍ଯାଯନ୍ତସ୍ତମେଵ ଗତମାନସାଃ। ଆନାଯ୍ଯ କୃଷ୍ଣଂ ଦାଶାର୍ହଂ ପୁନର୍ମନ୍ତ୍ରମମନ୍ତ୍ରଯନ୍
ସନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା କରି, ମନରେ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥିବା ସେମାନେ, ଦାଶାର୍ହ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଡାକି, ପୁଣିଥରେ ତାଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ତ୍ଵଯା ନାଗପୁରଂ ଗତ୍ଵା ସଭାଯାଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଜଃ। କିମୁକ୍ତଃ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ତନ୍ନଃ ଶଂସିତୁମର୍ହସି
ତୁମେ ନାଗପୁରକୁ ଗଲାପରେ ଏବଂ ସଭାରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ କଣ କହିଥିଲେ, ହେ ପଦ୍ମନେତ୍ର? ଏହି କଥା ଆମକୁ କହିବା ଉଚିତ।
ମଯା ନାଗପୁରଂ ଗତ୍ଵା ସଭାଯାଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଜଃ। ତଥ୍ଯଂ ପଥ୍ଯଂ ହିତଂ ଚୋକ୍ତୋ ନ ଚ ଗୃହ୍ଣାତି ଦୁର୍ମତିଃ
ମୁଁ ନାଗପୁରକୁ ଗଲି ସଭାରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଯାହା ଠିକ୍, ଭଲ ଓ ଉପକାରୀ କଥା କହିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ସେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ନୁତ୍ପଥମାପନ୍ନେ କୁରୁଵୃଦ୍ଧଃ ପିତାମହଃ। କିମୁକ୍ତଵାନ୍ହୃଷୀକେଶ ଦୁର୍ଯୋଧନମମର୍ଷଣମ୍
ସେ ଭ୍ରମ ପଥକୁ ଚାଲିଗଲାବେଳେ, କୁରୁ ବଢ଼ା ବୃଦ୍ଧ, ପିତାମହ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ କଣ କହିଥିଲେ, ହେ ହୃଷୀକେଶ, ଯିଏ ଅପମାନ ସହିପାରେନି?
ଆଚାର୍ଯୋ ଵା ମହାଭାଗ ଭାରଦ୍ଵାଜଃ କିମବ୍ରଵୀତ୍। ପିତରୌ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ତଂ ଗାନ୍ଧାରୀ ଵା କିମବ୍ରଵୀତ୍
କିମ୍ବା ମହାମାନ୍ୟ ଶିକ୍ଷକ, ଭାରଦ୍ୱାଜ, କଣ କହିଥିଲେ? ଆମ ପିତା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କିମ୍ବା ଗାନ୍ଧାରୀ ତାଙ୍କୁ କଣ କହିଥିଲେ?
ପିତା ଯଵୀଯାନସ୍ମାକଂ କ୍ଷତ୍ତା ଧର୍ମଵିଦାଂ ଵରଃ। ପୁତ୍ରଶୋକାଭିସନ୍ତପ୍ତଃ କିମାହ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଜମ୍
ଆମ ପରି ଯୁବକ ପିତା, ଧର୍ମଜ୍ଞ ବିଦୁର, ପୁଅମାନେଙ୍କ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ, ସେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କଣ କହିଥିଲେ?
କିଂଚ ସର୍ଵେ ନୃପତଯଃ ସଭାଯାଂ ଯେ ସମାସତେ। ଉକ୍ତଵନ୍ତୋ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ତଦ୍ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ଜନାର୍ଦନ
ଏବଂ ସଭାରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସତ୍ୟ କଣ କହିଥିଲେ, ତାହା ଆମକୁ କହ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।
ଉକ୍ତଵାନ୍ହି ଭଵାନ୍ସର୍ଵଂ ଵଚନଂ କୁରୁମୁଖ୍ଯଯୋଃ। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ତେଷାଂ ହି ଵଚନଂ କୁରୁସଂସଦି
ତୁମେ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ସମସ୍ତ କଥା କୁରୁସଭାରେ କହିଥିଲ।
କାମଲୋଭାଭିଭୂତସ୍ଯ ମନ୍ଦସ୍ଯ ପ୍ରାଜ୍ଞମାନିନଃ । ଅପ୍ରିଯଂ ହୃଦଯେ ମହ୍ଯଂ ତନ୍ନ ତିଷ୍ଠତି କେଶଵ
ଯିଏ କାମ ଓ ଲୋଭରେ ଆବୃତ, ମୂର୍ଖ ହେଉଛି କିନ୍ତୁ ନିଜକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଭାବେ, ତାଙ୍କର କଠୋର କଥା ମୋ ହୃଦୟରେ ରହିନଥାଏ, ହେ କେଶବ।
ତେଷାଂ ଵାକ୍ଯାନି ଗୋଵିନ୍ଦ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଵିଭୋ। ଯଥା ଚ ନାଭିପଦ୍ଯେତ କାଲସ୍ତାତ ତଥା କୁରୁ। ଭଵାନ୍ହି ନୋ ଗତିଃ କୃଷ୍ଣ ଭଵାନ୍ନାଥୋ ଭଵାନ୍ଗୁରୁଃ
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ହେ ଗୋବିନ୍ଦ। ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ବନ୍ଧୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସମୟ ଆମକୁ ଅଧିକ୍ରମ କରିନପାରିବ। କାରଣ, ତୁମେ ଆମର ଆଶ୍ରୟ, ରକ୍ଷକ ଓ ଗୁରୁ।
ଶ୍ରୃଣୁ ରାଜନ୍ଯଥା ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତୋ ରାଜା ସୁଯୋଧନଃ। ମଧ୍ଯେ କୁରୂଣାଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସଭାଯାଂ ତନ୍ନିବୋଧ ମେ
ରାଜା, କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସଭାରେ ସୁୟୋଧନ କଣ କହିଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣ। ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ମଯା ଵିଶ୍ରାଵିତେ ଵାକ୍ଯେ ଜହାସ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଜଃ । ଅଥ ଭୀଷ୍ମଃ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁ କଥା କହିବା ପରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ହସିଲେ; ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ନିବୋଧେଦଂ କୁଲାର୍ଥେ ଯଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ସ୍ଵକୁଲସ୍ଯ ହିତଂ କୁରୁ
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ମୁଁ ତୋତେ ଯାହା କୁଳର ଭଲ ପାଇଁ କହୁଛି, ଏହା ଶୁଣ। ଏହା ଶୁଣି, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ କୁଳର ଭଲ କାମ କର।
ମମ ତାତ ପିତା ରାଜଞ୍ଶନ୍ତନୁର୍ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ। ତସ୍ଯାହମେକ ଏଵାସଂ ପୁତ୍ରଃ ପୁତ୍ରଵତାଂ ଵରଃ
ମୋର ବାପା, ରାଜା, ଶାନ୍ତନୁ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଥିଲି, ସମସ୍ତ ପୁଅ ଥିବା ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଦ୍ଵିତୀଯଃ ସ୍ଯାତ୍କଥଂ ସୁତଃ। ଏକପୁତ୍ରମପୁତ୍ରଂ ଵୈ ପ୍ରଵଦନ୍ତି ମନୀଷିଣଃ
ତାଙ୍କର ମନରେ ଏହି ଭାବ ଆସିଲା—‘ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ କିପରି ହେବ?’ ଜଣେ ପୁଅ ଥିଲେ ବି, ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଅ ନଥିବା ସମାନ।