ତତଃ ସ୍ଵରଥାମସ୍ଥାଯ ଜାମ୍ବୂନଦଵିଭୂଷିତମ୍। ମହାତ୍ମା ଵୈ ନିଵଵୃତେ ରାଧେଯୋ ଦୀନମାନସଃ
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ରାଧେୟ, ମନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ନିଜ ରଥକୁ ଚଢ଼ି, ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତତଃ ଶୀଘ୍ରତରଂ ପ୍ରାଯାତ୍କେଶଵଃ ସହସାତ୍ଯକିଃ। ପୁନରୁଚ୍ଚାରଯନ୍ଵାଣୀଂ ଯାହି ଯାହୀତି ସାରଥିମ୍
ତାପରେ କେଶବ ଏବଂ ସାତ୍ୟକି, ତାଙ୍କର ସାରଥିକୁ ବାରମ୍ବାର 'ଚଳ, ଚଳ' ବୋଲି ଉତ୍ସାହିତ କରି, ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ଅସିଦ୍ଧାନୁନଯେ କୃଷ୍ଣେ କୁରୁଭ୍ଯଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଗତେ। ଅଭିଗମ୍ଯ ପୃଥାଂ କ୍ଷତ୍ତା ଶନୈଃ ଶୋଚନ୍ନିଵାବ୍ରଵୀତ୍
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ବିଫଳ ହେବା ପରେ, ସେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ବିଦୁର, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ପୃଥାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଜାନାସି ମେ ଜୀଵପୁତ୍ରୀ ଭାଵଂ ନିତ୍ଯମଵିଗ୍ରହେ । କ୍ରୋଶତୋ ନଚ ଗୃହ୍ଣୀତେ ଵଚନଂ ମେ ସୁଯୋଧନଃ
ତୁମେ ଜାଣୁଛ, ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପୁଅମାନେ ପ୍ରତି ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଓ ଦୟାଳୁ। ଯେପରି ମୁଁ ଚିତ୍କାର କରେ, ସୁୟୋଧନ ମୋ କଥା ଶୁଣେ ନାହିଁ।
ଉପପନ୍ନୋ ହ୍ଯସୌ ରାଜା ଚେଦିପାଞ୍ଚାଲକେକଯୈଃ । ଭୀମାର୍ଜୁନାଭ୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣେନ ଯୁଯୁଧାନଯମୈରପି
ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଚେଦି, ପଞ୍ଚାଳ, କେକୟ, ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ, କୃଷ୍ଣ, ଯୁୟୁଧାନ ଓ ଯାଦବମାନେ ସମର୍ଥନ କରୁଛନ୍ତି।
ଉପପ୍ଲାଵ୍ଯେ ନିଵିଷ୍ଟୋଽପି ଧର୍ମମେଵ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। କାଙ୍କ୍ଷତେ ଜ୍ଞାତିସୌହାର୍ଦାଦ୍ବଲଵାନ୍ଦୁର୍ବଲୋ ଯଥା
ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର କିନ୍ତୁ କେବଳ ଧର୍ମକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ଜଣେ ଦୁର୍ବଳ ମନେ ଯେପରି ନିଜ ଜଣା ଲୋକ ପାଇଁ ମମତା ରଖେ।
ରାଜା ତୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽଯଂ ଵଯୋଵୃଦ୍ଧୋ ନ ଶାମ୍ଯତି। ମତ୍ତଃ ପୁତ୍ରମଦେନୈଵ ଵିଧର୍ମେ ପଥି ଵର୍ତତେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ବୟସରେ ବଡ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହେଉନାହାନ୍ତି। ପୁଅ ପ୍ରେମରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଅଧର୍ମରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି।
ଜଯଦ୍ରଥସ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ ତଥା ଦୁଃଶାସନସ୍ଯ ଚ। ସୌବଲସ୍ଯ ଚ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ମିଥୋ ଭେଦଃ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ
ଜୟଦ୍ରଥ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ସୌବଳଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିରୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ଓ ଭିନ୍ନତା ଆସିବ।
ଅଧର୍ମେମ ହି ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ହ୍ରିଯତେ ରାଜ୍ଯମୀଦୃଶମ୍। ଯେଷାଂ ତେଷାମଯଂ ଧର୍ମଃ ସାନୁବନ୍ଧୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମିକଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଛିନିଯିବ। ଯେମାନେ ଏପରି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଏହି ଫଳ ଭୋଗିବେ।
କ୍ରିଯମାଣେ ବଲାଦ୍ଧର୍ମେ କୁରୁଭିଃ କୋ ନ ସଂଜ୍ଵରେତ୍। ଅସାମ୍ନା କେଶଵେ ଯାତେ ସମୁଦ୍ଯୋକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ
କୁରୁମାନେ ଜବରଦସ୍ତି ଅଧର୍ମ କରୁଛନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଏ ଦୁଃଖରେ ଜଳିନପଡ଼ିବ? କେଶବ ବିଫଳ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଉତ୍ସାହିତ ହେବେ।
ତତଃ କୁରୂଣାମନଯୋ ଭଵିତା ଵୀରନାଶନଃ। ଚିନ୍ତଯନ୍ନ ଲଭେ ନିଦ୍ରାମହଃସୁ ଚ ନିଶାସୁ ଚ
ଏହାପରେ କୁରୁମାନେ ଉପରେ ଅପଶ୍ରୟ ଆସିବ, ଏହା ଶୂରମାନେଙ୍କ ନାଶ ଆଣିବ। ଏହା ଭାବି, ମୁଁ ଦିନରେ ଓ ରାତିରେ କେବେ ଶୁଅନି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ କୁନ୍ତୀ ତଦ୍ଵାକ୍ଯମର୍ଥକାମେନ ଭାଷିତମ୍। ସା ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୀ ଦୁଃଖାର୍ତା ମନସା ଵିମମର୍ଶ ହ
ବିଦୁରଙ୍କ ମନରେ ଭଲ ଭାବନା ରଖି କହିଥିବା କଥା ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀ ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ମନେ ଭାବିଲେ।
ଧିଗସ୍ତ୍ଵର୍ଥଂ ଯତ୍କୃତେଯଂ ସୁମହାଞ୍ଜ୍ଞାତିସଂକ୍ଷଯଃ। ଵର୍ତ୍ସ୍ଯତେ ସୁହୃଦାଂ ଚୈଵ ଯୁଦ୍ଧେଽସ୍ମିନ୍ଵୈ ପରାଭଵଃ
ଏମିତି ଲାଭ କି କାମର, ଯାହା ପାଇଁ ଏତେ ଜଣା ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେବେ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ବନ୍ଧୁମାନେ ହାରିବେ।
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚେଦିପଞ୍ଚାଲା ଯାଦଵାଶ୍ଚ ସମାଗତାଃ। ଭାରତୈଃ ସହ ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତି କିଂ ନୁ ଦୁଃଖମତଃପରମ୍
ପାଣ୍ଡବ, ଚେଦି, ପଞ୍ଚାଳ, ଯାଦବ ଏବଂ ଭାରତମାନେ ଏକାଠି ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ଏଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆଉ କଣ ହେବ?
ପଶ୍ଯେ ଦୋଷଂ ଧ୍ରୁଵଂ ଯୁଦ୍ଧେ ତଥାଽଯୁଦ୍ଧେ ପରାଭଵମ୍ । ଅଧନସ୍ଯ ମୃତଂ ଶ୍ରେଯୋ ନ ହି ଜ୍ଞାତିକ୍ଷଯୋ ଜଯଃ। ଇତି ମେ ଚିନ୍ତଯନ୍ତ୍ଯା ଵୈ ହୃଦି ଦୁଃଖଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଶ୍ଚିତ ଅପକାର ଦେଖୁଛି, ଅଯୁଦ୍ଧରେ ହାର। ଗରିବ ପାଇଁ, ଜଣା ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେବା ଜୟଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ। ଏପରି ଭାବି, ମୋ ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖ ଉପଜୁଛି।
ପିତାମହଃ ଶାନ୍ତନଵ ଆଚାର୍ଯଶ୍ଚ ଯୁଧାଂ ପତିଃ। କର୍ଣଶ୍ଚ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାର୍ଥଂ ଵର୍ଧଯନ୍ତି ଭଯଂ ମମ
ପିତାମହ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧର ନାୟକ ଓ କର୍ଣ୍ଣ—ସମସ୍ତେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ମୋ ଭୟ ବଢ଼ାଉଛନ୍ତି।
ନାଚାର୍ଯଃ କାମଵାଞ୍ଶିଷ୍ଯୈଦ୍ରୌଣୋଯୁଦ୍ଧ୍ଯେତ ଜାତୁଚିତ୍। ପାଣ୍ଡଵେଷୁ କଥଂ ହାର୍ଦଂ କୁର୍ଯାନ୍ନ ଚ ପିତାମହଃ
ଯେ ଶିକ୍ଷକ କିଛି ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ କେବେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ; ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିବେ ନାହିଁ। ତେବେ ପିତାମହ କିପରି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ଶତ୍ରୁତା ରଖିପାରିବେ?
ଅଯଂ ତ୍ଵେକୋ ଵୃଥାଦୃଷ୍ଟିର୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ। ମୋହାନୁଵର୍ତୀ ସତତଂ ପାପୋ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ଚ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏକମାତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି, ସବୁବେଳେ ମୂଢ଼ତା ଓ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଅନୁସରେ, ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଘୃଣା କରେ।
ମହତ୍ଯନର୍ଥେ ନିର୍ବନ୍ଧୀ ବଲଵାଂଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ। କର୍ଣଃ ସଦା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ତନ୍ମେ ଦହତି ସଂପ୍ରତି
ଏହି ଭୟଙ୍କର ସମସ୍ୟାରେ କର୍ଣ୍ଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ବିଶେଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେ ସଦା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ରହେ—ଏହି କଥା ଏବେ ମୋ ମନକୁ ଜଳାଇ ଦେଉଛି।
ଆଶଂସେ ତ୍ଵଦ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ ମନୋଽହଂ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି । ଗ୍ରସାଦଯିତୁମାସାଦ୍ଯ ଦର୍ଶଯନ୍ତୀ ଯଥାତଥମ୍
ଆଜି ମୋତେ ଲାଗୁଛି କର୍ଣ୍ଣର ମନ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ସୁଯୋଗ ମିଳିଲେ ସେ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଇଦେବ।
ତୋଷିତୋ ଭଗଵାନ୍ଯତ୍ର ଦୁର୍ଵାସା ମେ ଵରଂ ଦଦୌ । ଆହ୍ଵାନଂ ମନ୍ତ୍ରସଂଯୁକ୍ତଂ ଵସନ୍ତ୍ଯାଃ ପିତୃଵେଶ୍ମନି
ଏଠାରେ, ଏକଥାରେ, ଭଗବାନ ଦୁର୍ବାସା ମୋତେ ଖୁସି ହୋଇ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ—ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ରହୁଥିବାବେଳେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଡାକିବାର ଶକ୍ତି।
ସାହମନ୍ତଃପୁରେ ରାଜ୍ଞଃ କୁନ୍ତିଭୋଜପୁରସ୍କୃତା । ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ବହୁଵିଧଂ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା
ତେଣୁ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ, କୁନ୍ତିଭୋଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ମୋ ହୃଦୟ ଭାରି ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଗଲା, ବହୁ ପ୍ରକାର ଭାବନା ମନେ ଆସୁଥିଲା।
ବଲାବଲଂ ଚ ମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଵାଗ୍ବଲମ୍ । ସ୍ତ୍ରୀଭାଵାଦ୍ବାଲଭାଵାଚ୍ଚ ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ପୁନଃ ପୁନଃ
ମୁଁ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କଥାର ଶକ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ଏକ ଯୁବତୀ ଓ ଅପରିପକ୍କା ହେବାରୁ, ପୁନିପୁନି ଏହି ସବୁ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲି।
ଧାତ୍ର୍ଯା ଵିସ୍ରବ୍ଧଯା ଗୁପ୍ତା ସଖୀଜନଵୃତା ତଦା। ଦୋଷଂ ପରିହରନ୍ତୀ ଚ ପିତୁଶ୍ଚାରିତ୍ର୍ଯରକ୍ଷିଣୀ
ସେବେଳେ ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ଧାତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଓ ସଖୀମାନେ ଆସପାସ ଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ଦୋଷରୁ ଦୂରେଇ ରହିଲି ଏବଂ ମୋ ବାପାଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କଲି।
କଥଂ ନୁ ସୁକୃତଂ ମେ ସ୍ଯାନ୍ନାପରାଧଵତୀ କଥମ୍। ଭଵେଯମିତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତଂ ନମସ୍ଯ ଚ
ମୁଁ ଭାବିଲି, 'କିପରି ଭଲ କାମ କରିପାରିବି? କିପରି ଦୋଷୀ ହେବିନାହିଁ?'—ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲି।
କୌତୂହଲାତ୍ତୁ ତଂ ଲବ୍ଧା ବାଲିଶ୍ଯାଦାଚରଂ ତଦା। କନ୍ଯା ସତୀ ଦେଵମର୍କମାସାଦଯମହଂ ତତଃ
କୌତୁହଳ ଓ ଅପରିପକ୍କତାରୁ, ମୁଁ ସେ କାମ କଲି; କନ୍ୟା ଥିଲିବାବେଳେ, ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲି, ଏବଂ ସେ ଦେବତା ଆସିଲେ।
ଯୋଽସୌ କାନୀନଗର୍ଭୋ ମେ ପୁତ୍ରଵତ୍ପରିରକ୍ଷିତଃ । କସ୍ମାନ୍ନ କୁର୍ଯାଦ୍ଵଚନଂ ପଥ୍ଯଂ ଭ୍ରାତୃହିତଂ ତଥା
ଯିଏ ମୋର ବିବାହ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁଅ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପୁଅ ପରି ସ୍ନେହରେ ରକ୍ଷା କରିଛି—ସେ କାହିଁକି ତାଙ୍କର ଭାଇମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ଓ ଉଚିତ କଥା ଶୁଣିବେ ନାହିଁ?
ଇତି କୁନ୍ତୀ ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ କାର୍ଯନିଶ୍ଚଯମୁତ୍ତମମ୍ । କାର୍ଯାର୍ଥମଭିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଯଯୌ ଭାଗୀରଥୀଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି ଭାବି, କୁନ୍ତୀ ନିଜ କାମରେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ମନରେ ନିଶ୍ଚିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ, ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଆତ୍ମଜସ୍ଯ ତତସ୍ତସ୍ଯ ଘୃଣିନଃ ସତ୍ଯସଙ୍ଗିନଃ । ଗଙ୍ଗାତୀରେ ପୃଥାପଶ୍ଯଞ୍ଜପସ୍ଥାନମନୁତ୍ତମମ୍
ସେଠାରେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ, ପୃଥା ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଯିଏ ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ଅଟୁଟ ଓ ସତ୍ୟବାନ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜପରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ପ୍ରାଙ୍ମୁଖସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵବାହୋଃ ସା ପର୍ଯତିଷ୍ଠତ ପୃଷ୍ଠତଃ। ଜପ୍ଯାଵସାନଂ କାର୍ଯାର୍ଥଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତୀ ତପସ୍ଵିନୀ
ସେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଥିବା ପୁଅଙ୍କ ପଛରେ ଉଭେଁ ରହିଲେ; ତାଙ୍କର କାମ ପାଇଁ ଜପ ସମାପ୍ତିର ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏକ ତପସ୍ୱିନୀ ପରି।