ସୋମସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମ ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତଂ ରାହୁରର୍କମୁପୈତି ଚ। ଦିଵଶ୍ଚୋଲ୍କାଃ ପତନ୍ତ୍ଯେତାଃ ସନିର୍ଘାତାଃ ସକଂପନାଃ
ଚନ୍ଦ୍ରର ଚିହ୍ନ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, ରାହୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆସୁଛି, ଆକାଶରୁ ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ପଡ଼ୁଛି, ଗର୍ଜନ ଓ କମ୍ପନ ସହିତ।
ନିଷ୍ଟନନ୍ତି ଚ ମାତଙ୍ଗା ମୁଞ୍ଚନ୍ତ୍ଯଶ୍ରୂଣି ଵାଜିନଃ । ପାନୀଯଂ ଯଵସଂ ଚାପି ନାଭିନନ୍ଦନ୍ତି ମାଧଵ
ହାତୀମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅଶ୍ରୁ ପକାଉଛନ୍ତି; ସେମାନେ ପାଣି କିମ୍ବା ଯବ ଖୁସିରେ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାନ୍ତି, ହେ ମାଧବ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତେଷୁ ଚୈତେଷୁ ଭଯମାହୁରୁପାସ୍ଥିତମ୍। ନିମିତ୍ତେଷୁ ମହାବାହୋ ଦାରୁଣଂ ପ୍ରାଣିନାଶନମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯିବା ପରେ, ବଡ଼ ଭୟ ଆସିଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ମହାବାହୁ, ଏହା ଏମିତି ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଚିହ୍ନ ଯାହା ଜୀବମାନଙ୍କର ନାଶକୁ ସୂଚାଏ।
ଅଲ୍ପେ ଭୁକ୍ତେ ପୁରୀଷଂ ଚ ପ୍ରଭୂତମିହ ଦୃଶ୍ଯତେ। ଵାଜିନାଂ ଵାରଣାନାଂ ଚ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଚ କେଶଵ
ଏଠାରେ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ମଣିଷମାନେ କମ୍ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ପଖାନ୍ଦ ଦେଖାଯାଉଛି, ହେ କେଶବ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସୈନ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ମଧୁସୂଦନ। ପରାଭଵସ୍ଯ ତଲ୍ଲିଙ୍ଗମିତି ପ୍ରାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନାରେ ଏହି ଅପଶକୁନକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପରାଜୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ହେ ମଧୁସୂଦନ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟଂ ଵାହନଂ କୃଷ୍ଣ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ମୃଗାଶ୍ଚୈଵ ତତ୍ତେଷାଂ ଜଯଲକ୍ଷଣମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଯାନ ଆନନ୍ଦିତ ଦେଖାଯାଉଛି, ହେ କୃଷ୍ଣ, ପଶୁମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଘେରିଅଛନ୍ତି; ଏହା ସେମାନଙ୍କର ବିଜୟର ଚିହ୍ନ।
ଅପସଵ୍ଯା ମୃଗାଃ ସର୍ଵେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ କେଶଵ । ଵାଚଶ୍ଚାପ୍ଯଶରୀରିଣ୍ଯସ୍ତକତ୍ପରାଭଵଲକ୍ଷଣମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନା ପାଖରେ ସମସ୍ତ ପଶୁ ବାମପଟେ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ହେ କେଶବ, ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ କଣ୍ଠର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି; ଏହା ପରାଜୟର ଚିହ୍ନ।
ମଯୂରାଃ ପୁଣ୍ଯଶକୁନା ହଂସସାରସଚାତକାଃ । ଜୀଵଞ୍ଜୀଵକସଙ୍ଘାଶ୍ଚାପ୍ଯନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ମୟୂର, ଶୁଭ ଚଡ଼େଇ, ହଂସ, ସାରସ, ଚାତକ ଏବଂ ଜୀବଞ୍ଜୀବିକ ଚଡ଼େଇମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଗୃଧ୍ରାଃ କଙ୍କା ବକାଃ ଶ୍ଯେନା ଯାତୁଧାନାସ୍ତଥା ଵୃକାଃ । ମକ୍ଷିକାଣାଂ ଚ ସଙ୍ଘାତା ଅନୁଧାଵନ୍ତି କୌରଵାନ୍
ଗୃଧ୍ର, କଙ୍କ, ବକ, ଶ୍ୟେନ, ରାକ୍ଷସ, ଓ ଓଲ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦଳ ଦଳ ହୋଇ କୌରବମାନେଙ୍କୁ ଧାଉଛନ୍ତି।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସୈନ୍ଯେଷୁ ଭେରୀଣାଂ ନାସ୍ତି ନିଃସ୍ଵନଃ । ଅନାହତାଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ନଦନ୍ତି ପଟହାଃ କିଲ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନାରେ ଢୋଳର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ମୃଦଙ୍ଗ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଗଞ୍ଜିଉଛି।
ଉଦପାନାଶ୍ଚ ନର୍ଦନ୍ତି ଯଥା ଗୋଵୃଷଭାସ୍ତଥା । ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସୈନ୍ଯେଷୁ ତତ୍ପରାଭଵଲକ୍ଷଣମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନାରେ କୁଆଁମାନେ ବଳଦ ଓ ଗାଈ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି; ଏହା ପରାଜୟର ଚିହ୍ନ।
ମାଂସଶୋଣିତଵର୍ଷଂ ଚ ଵୃଷ୍ଟଂ ଦେଵେନ ମାଧଵ । ତଥା ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରଂ ଭାନୁମତ୍ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଦେବତାମାନେ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତର ବୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ହେ ମାଧବ, ଏବଂ ଜ୍ଵଳନ୍ତି ଗନ୍ଧର୍ବନଗର ଦେଖାଯାଇଛି।
ସପ୍ରାକାରଂ ସପରିଖଂ ସଵପ୍ରଂ ଚାରୁତୋରଣମ୍ । କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ପରିଘସ୍ତତ୍ର ଭାନୁମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି
ପ୍ରାକାର, ଖାଇଁ, ଟିକି, ଓ ଚାରିପଟେ ଶୋଭାମୟ ଦ୍ୱାର ଥିବା, ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେଠାରେ ଏକ କଳା ଅବରୋଧ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକି ଦାଉଛି।
ଉଦଯାସ୍ତମନେ ସଂଧ୍ଯେ ଵେଦଯନ୍ତୀ ମହଦ୍ଭଯମ୍ । ଶିଵା ଚ ଵାଶତେ ଘୋରଂ ତତ୍ପରାଭଵଲକ୍ଷଣମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ବଡ଼ ଭୟ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ; ଏବଂ ପେଚା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚିତ୍କାର କରୁଛି—ଏହା ପରାଜୟର ଚିହ୍ନ।
ଏକପକ୍ଷାକ୍ଷିଚରଣାଃ ପକ୍ଷିଣୋ ମଧୁସୂଦନ । ଉତ୍ସୃଜନ୍ତି ମହଦ୍ଧୋରଂ ତତ୍ପରାଭଵଲକ୍ଷଣମ୍
ଏକ ପାଖ, ଏକ ଆଖି ଓ ଏକ ପାଦ ଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ, ହେ ମଧୁସୂଦନ, ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି—ଏହା ପରାଜୟର ଚିହ୍ନ।
କୃଷ୍ଣଗ୍ରୀଵାଶ୍ଚ ଶକୁନା ରକ୍ତପାଦା ଭଯାନକାଃ । ସନ୍ଧ୍ଯାମିମୁଖା ଯାନ୍ତି ତତ୍ପରାଭଵଲକ୍ଷଣମ୍
କଳା ଗଳା ଓ ଲାଲ୍ ପାଦ ଥିବା ଭୟଙ୍କର ପକ୍ଷୀମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଦିଗକୁ ଯାଉଛନ୍ତି—ଏହା ପରାଜୟର ଚିହ୍ନ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପ୍ରଥମଂ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ଗୁରୂଂଶ୍ଚ ମଧୁସୂଦନ । ଭୃତ୍ଯାନ୍ଭକ୍ତିମତଶ୍ଚାପି ତତ୍ପରାଭଵଲକ୍ଷଣମ୍
ସେ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ଘୃଣା କରେ, ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଏବଂ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଚାକରମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ; ଏହା ପରାଜୟର ଚିହ୍ନ।
ପୂର୍ଵା ଦିଗ୍ଲୋହିତାକାରା ଶସ୍ତ୍ରଵର୍ଣା ଚ ଦକ୍ଷିଣା । ଆମପାତ୍ରପ୍ରତୀକାଶା ପଶ୍ଚିମା ମଧୁସୂଦନ
ପୂର୍ବ ଦିଗ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଶସ୍ତ୍ରର ରଙ୍ଗ ପରି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ କাঁচା ପାତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଏ, ହେ ମଧୁସୂଦନ।
ଉତ୍ତରା ଶଙ୍ଖଵର୍ଣାଭା ଦିଶାଂ ଵର୍ଣା ଉଦାହୃତାଃ ।। ପ୍ରଦୀପ୍ତାଶ୍ଚ ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ମାଧଵ
ଉତ୍ତର ଦିଗ ଶଂଖ ପରି ଧଳା ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ହେଉଛି ଦିଗମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା। ସମସ୍ତ ଦିଗ ଜ୍ଵଳିଉଛି, ହେ ମାଧବ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପାଇଁ।
ମହଦ୍ଭଯଂ ଵେଦଯନ୍ତି ତସ୍ମିନ୍ନୁତ୍ପାତଦର୍ଶନେ ।। ସହସ୍ରପାଦଂ ପ୍ରାସାଦଂ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତେ ସ୍ମ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଏମିତି ଅପଶକୁନ ଦେଖିଲେ ବଡ଼ ଭୟ ଅନୁଭବ ହୁଏ; ସ୍୵ପ୍ନର ଶେଷରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହଜାରଟି ପାଦ ଥିବା ଏକ ମହଲ ଦେଖିଥିଲେ।
ଅଧିରୋହନ୍ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ସହ ଭ୍ରାତୃଭିରଚ୍ଯୁତ ।। ଶ୍ଵେତୋଷ୍ଣୀଷାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵେ ଵୈ ଶୁକ୍ଲଵାସସଃ
ଅଚ୍ୟୁତ, ମୁଁ ଦେଖିଲି ଯେ, ମୁଁ ଏବଂ ମୋ ଭାଇମାନେ ସମେତ ଉପରକୁ ଯାଉଛୁ। ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଧଳା ପଗଡ଼ି ଓ ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଆସନାନି ଚ ଶୁଭ୍ରାଣି ସର୍ଵେଷାମୁପଲକ୍ଷଯେ ।। ତଵ ଚାପି ମଯା କୃଷ୍ଣ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତେ ରୁଧିରାଵିଲା
ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଧଳା ଆସନ ରହିଛି। ସ୍ୱପ୍ନର ଶେଷରେ, କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗାଇଥିବା ଦେଖିଲି।
ଆନ୍ତ୍ରେଣ ପୃଥିଵୀ ଦୃଷ୍ଟା ପରିକ୍ଷିପ୍ତା ଜନାର୍ଦନ ।। ଅସ୍ଥିସଞ୍ଚଯମାରୂଢଶ୍ଚାମିତୌଜା ଯଧିଷ୍ଠିରଃ
ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ମୁଁ ଦେଖିଲି ଭୂମି ଅନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହାଡ଼ ରାଶି ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି।
ସୁଵର୍ଣପାତ୍ର୍ଯାଂ ସଂହୃଷ୍ଟୋ ଭୁକ୍ତଵାନ୍ଘୃତପାଯସମ୍ ।। ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ମଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ଗ୍ରସମାନୋ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍
ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସୁନାର ବାଟିରେ ଘିଅ ଭାତ ଖାଇ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଭୂମିକୁ ଖାଉଛନ୍ତି।
ଉଚ୍ଚଂ ପର୍ଵତମାରୂଢୋ ଭୀମକର୍ମା ଵୃକୋଦରଃ। ଗଦାପାଣିର୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଗ୍ରସନ୍ନିଵ ମହୀମିମାମ୍
ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବୃକୋଦର ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ହାତରେ ଗଦା ଧରି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି, ଏଇ ଭୂମିକୁ ଖାଉଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲେ।
କ୍ଷପଯିଷ୍ଯତି ନଃ ସର୍ଵାନ୍ସ ସୁଵ୍ଯକ୍ତଂ ମହାରଣେ। ଵିଦିତଂ ମେ ହୃଷୀକେଶ ଶ୍ରିଯା ପରମଯା ଜ୍ଵଲନ୍
ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ସେ ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବ। ହୃଷୀକେଶ, ମୁଁ ଏହି କଥା ଜାଣେ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ପାଣ୍ଡୁରଂ ଗଜମାରୂଢୋ ଗାଣ୍ଡୀଵୀ ସ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ହୃଷୀକେଶ ଶ୍ରିଯା ପରମଯା ଜ୍ଵଲନ୍
ଧନଞ୍ଜୟ, ଯିଏ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଧଳା ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି, ହୃଷୀକେଶ, ତୁମେ ସହିତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ।
ଯୂଯଂ ସର୍ଵେ ଵଧିଷ୍ଯଧ୍ଵଂ ତତ୍ର ମେ ନାସ୍ତି ସଂଶଯଃ। ପାର୍ଥିଵାନ୍ସମରେ କୃଷ୍ଣ ଦୁର୍ଯୋଧନପୁରୋଗମାନ୍
ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜାମାନଙ୍କୁ, ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ବଧ କରିବେ; ଏଥିରେ ମୋର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ମହାରଥଃ । ଶୁକ୍ଲକେଯୂରକଣ୍ଠତ୍ରାଃ ଶୁକ୍ଲମାଲ୍ଯାମ୍ବରାଵୃତାଃ
ନକୁଳ, ସହଦେବ ଏବଂ ମହାରଥୀ ସାତ୍ୟକି, ସମସ୍ତେ ଧଳା ବାହୁବନ୍ଧ, ଧଳା ମାଳା ଓ ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ଅଧିରୂଢା ନରଵ୍ଯାଘ୍ରା ନରଵାହନମୁତ୍ତମମ୍ । ତ୍ରଯ ଏତେ ମଯା ଦୃଷ୍ଟାଃ ପାଣ୍ଡୁରଚ୍ଛତ୍ରଵାସସଃ
ଏହି ତିନିଜଣ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ଧଳା ଛତା ଓ ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ଚଢ଼ିଥିବା ମୁଁ ଦେଖିଲି।