କେଶଵସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କର୍ଣଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହିତଂ ଶୁଭମ୍। ଅବ୍ରଵୀଦଭିସଂପୂଜ୍ଯ କୃଷ୍ଣଂ ତଂ ମଧୁସୂଦନମ୍
କେଶବଙ୍କର ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଉପକାରୀ କଥା ଶୁଣି କର୍ଣ୍ଣ ମଧୁସୂଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ।
ଜାନନ୍ମାଂ କିଂ ମହାବାହୋ ସଂମୋହଯିତୁମିଚ୍ଛସି। ଯୋଯଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ଵିନାଶଃ ସମୁପସ୍ଥିତଃ
ମୋତେ ଜାଣିଥିବା ସତ୍ୱେ, ହେ ମହାବାହୁ, ଆପଣ କାହିଁକି ମୋତେ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଯେଉଁବେଳେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ନାଶ ନିକଟରେ ଆସିଛି?
ନିମିତ୍ତଂ ତତ୍ର ଶକୁନିରହଂ ଦୁଃଶାସନସ୍ତଥା। ଦୁର୍ଯୋଧନଶ୍ଚ ନୃପତିର୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସୁତୋଽଭଵତ୍
ଏଠାରେ ନିମିତ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି ଶକୁନି, ମୁଁ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ୟୋଧନ।
ଅସଂଶଯମିଦଂ କୃଷ୍ଣ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧମୁପସ୍ଥିତମ୍। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ କୁରୂଣାଂ ଚ ଘୋରଂ ରୁଧିରକର୍ଦମମ୍
ନିଶ୍ଚୟ କୃଷ୍ଣ, ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ରକ୍ତରେ ଲଥପଥ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆସୁଛି।
ରାଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଦୁର୍ଯୋଧନଵଶାନୁଗାଃ । ରଣେ ଶସ୍ତ୍ରାଗ୍ନିନା ଦଗ୍ଧାଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଯମସାଦନମ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚଳିଥିବା ରାଜା ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶସ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି ଯମଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିବେ।
ସ୍ଵପ୍ନା ହି ବହଵୋ ଘୋରା ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ମଧୁସୂଦନ। ନିମିତ୍ତାନି ଚ ଘୋରାଣି ତଥୋତ୍ପାତାଃ ସୁଦାରୁଣାଃ
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି, ଭୟଙ୍କର ନିମିତ୍ତ ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି।
ପରାଜଯଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରେ ଵିଜଯଂ ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ । ସଂସନ୍ତ ଇଵ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ଵିଵିଧା ରୋମହର୍ଷଣାଃ
ହେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରାଜୟ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଇଁ ବିଜୟ ଭବିଷ୍ୟତ୍ବାଣୀ ହେଉଛି, ବିଭିନ୍ନ ରୋମାଞ୍ଚକର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ହି ନକ୍ଷତ୍ରଂ ଗ୍ରହସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ଶନୈଶ୍ଚରଃ ପୀଡଯତି ପୀଡଯନ୍ପ୍ରାଣିନୋଽଧିକମ୍
ପ୍ରଜାପତି ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ଏକ ତୀବ୍ର ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ ଗ୍ରହ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି; ଶନି ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।
କୃତ୍ଵା ଚାଙ୍ଗାରକୋ ଵକ୍ରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଯାଂ ମଧୁସୂଦନ। ଅନୁରାଧାଂ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ ମୈତ୍ରଂ ସଂଗମଯନ୍ନିଵ
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଅଙ୍ଗାରକ ଗ୍ରହ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବକ୍ର ଗତି କରି ଅନୁରାଧାକୁ ଚାହୁଁଛି, ମାନେ ମୈତ୍ର ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଯୋଗ ହେଉଛି।
ନୂନଂ ମହଦ୍ଭଯଂ କୃଷ୍ଣ କୁରୂଣାଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ଵିଶେଷେଣ ହି ଵାର୍ଷ୍ଣେଯ ଚିତ୍ରାଂ ପୀଡଯତେ ଗ୍ରହଃ
ନିଶ୍ଚୟ, କୃଷ୍ଣ, କୌରବମାନଙ୍କ ଉପରେ ବଡ଼ ଆପଦ ଆସିଛି; ବିଶେଷକରି ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ, ଏହି ଗ୍ରହ ଚିତ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି।
ସୋମସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମ ଵ୍ଯାଵୃତ୍ତଂ ରାହୁରର୍କମୁପୈତି ଚ। ଦିଵଶ୍ଚୋଲ୍କାଃ ପତନ୍ତ୍ଯେତାଃ ସନିର୍ଘାତାଃ ସକଂପନାଃ
ଚନ୍ଦ୍ରର ଚିହ୍ନ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, ରାହୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆସୁଛି, ଆକାଶରୁ ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ପଡ଼ୁଛି, ଗର୍ଜନ ଓ କମ୍ପନ ସହିତ।
ନିଷ୍ଟନନ୍ତି ଚ ମାତଙ୍ଗା ମୁଞ୍ଚନ୍ତ୍ଯଶ୍ରୂଣି ଵାଜିନଃ । ପାନୀଯଂ ଯଵସଂ ଚାପି ନାଭିନନ୍ଦନ୍ତି ମାଧଵ
ହାତୀମାନେ ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅଶ୍ରୁ ପକାଉଛନ୍ତି; ସେମାନେ ପାଣି କିମ୍ବା ଯବ ଖୁସିରେ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାନ୍ତି, ହେ ମାଧବ।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତେଷୁ ଚୈତେଷୁ ଭଯମାହୁରୁପାସ୍ଥିତମ୍। ନିମିତ୍ତେଷୁ ମହାବାହୋ ଦାରୁଣଂ ପ୍ରାଣିନାଶନମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯିବା ପରେ, ବଡ଼ ଭୟ ଆସିଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ମହାବାହୁ, ଏହା ଏମିତି ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଚିହ୍ନ ଯାହା ଜୀବମାନଙ୍କର ନାଶକୁ ସୂଚାଏ।
ଅଲ୍ପେ ଭୁକ୍ତେ ପୁରୀଷଂ ଚ ପ୍ରଭୂତମିହ ଦୃଶ୍ଯତେ। ଵାଜିନାଂ ଵାରଣାନାଂ ଚ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଚ କେଶଵ
ଏଠାରେ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ମଣିଷମାନେ କମ୍ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ପଖାନ୍ଦ ଦେଖାଯାଉଛି, ହେ କେଶବ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସୈନ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ମଧୁସୂଦନ। ପରାଭଵସ୍ଯ ତଲ୍ଲିଙ୍ଗମିତି ପ୍ରାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନାରେ ଏହି ଅପଶକୁନକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପରାଜୟର ଚିହ୍ନ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ହେ ମଧୁସୂଦନ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟଂ ଵାହନଂ କୃଷ୍ଣ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ମୃଗାଶ୍ଚୈଵ ତତ୍ତେଷାଂ ଜଯଲକ୍ଷଣମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଯାନ ଆନନ୍ଦିତ ଦେଖାଯାଉଛି, ହେ କୃଷ୍ଣ, ପଶୁମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଡାହାଣ ଦିଗକୁ ଘେରିଅଛନ୍ତି; ଏହା ସେମାନଙ୍କର ବିଜୟର ଚିହ୍ନ।
ଅପସଵ୍ଯା ମୃଗାଃ ସର୍ଵେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ କେଶଵ । ଵାଚଶ୍ଚାପ୍ଯଶରୀରିଣ୍ଯସ୍ତକତ୍ପରାଭଵଲକ୍ଷଣମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନା ପାଖରେ ସମସ୍ତ ପଶୁ ବାମପଟେ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ହେ କେଶବ, ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ କଣ୍ଠର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି; ଏହା ପରାଜୟର ଚିହ୍ନ।
ମଯୂରାଃ ପୁଣ୍ଯଶକୁନା ହଂସସାରସଚାତକାଃ । ଜୀଵଞ୍ଜୀଵକସଙ୍ଘାଶ୍ଚାପ୍ଯନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ମୟୂର, ଶୁଭ ଚଡ଼େଇ, ହଂସ, ସାରସ, ଚାତକ ଏବଂ ଜୀବଞ୍ଜୀବିକ ଚଡ଼େଇମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।
ଗୃଧ୍ରାଃ କଙ୍କା ବକାଃ ଶ୍ଯେନା ଯାତୁଧାନାସ୍ତଥା ଵୃକାଃ । ମକ୍ଷିକାଣାଂ ଚ ସଙ୍ଘାତା ଅନୁଧାଵନ୍ତି କୌରଵାନ୍
ଗୃଧ୍ର, କଙ୍କ, ବକ, ଶ୍ୟେନ, ରାକ୍ଷସ, ଓ ଓଲ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦଳ ଦଳ ହୋଇ କୌରବମାନେଙ୍କୁ ଧାଉଛନ୍ତି।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସୈନ୍ଯେଷୁ ଭେରୀଣାଂ ନାସ୍ତି ନିଃସ୍ଵନଃ । ଅନାହତାଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ନଦନ୍ତି ପଟହାଃ କିଲ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନାରେ ଢୋଳର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ମୃଦଙ୍ଗ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଗଞ୍ଜିଉଛି।
ଉଦପାନାଶ୍ଚ ନର୍ଦନ୍ତି ଯଥା ଗୋଵୃଷଭାସ୍ତଥା । ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ସୈନ୍ଯେଷୁ ତତ୍ପରାଭଵଲକ୍ଷଣମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନାରେ କୁଆଁମାନେ ବଳଦ ଓ ଗାଈ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଛନ୍ତି; ଏହା ପରାଜୟର ଚିହ୍ନ।
ମାଂସଶୋଣିତଵର୍ଷଂ ଚ ଵୃଷ୍ଟଂ ଦେଵେନ ମାଧଵ । ତଥା ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରଂ ଭାନୁମତ୍ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଦେବତାମାନେ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତର ବୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ହେ ମାଧବ, ଏବଂ ଜ୍ଵଳନ୍ତି ଗନ୍ଧର୍ବନଗର ଦେଖାଯାଇଛି।
ସପ୍ରାକାରଂ ସପରିଖଂ ସଵପ୍ରଂ ଚାରୁତୋରଣମ୍ । କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ପରିଘସ୍ତତ୍ର ଭାନୁମାଵୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି
ପ୍ରାକାର, ଖାଇଁ, ଟିକି, ଓ ଚାରିପଟେ ଶୋଭାମୟ ଦ୍ୱାର ଥିବା, ହେ କୃଷ୍ଣ, ସେଠାରେ ଏକ କଳା ଅବରୋଧ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକି ଦାଉଛି।
ଉଦଯାସ୍ତମନେ ସଂଧ୍ଯେ ଵେଦଯନ୍ତୀ ମହଦ୍ଭଯମ୍ । ଶିଵା ଚ ଵାଶତେ ଘୋରଂ ତତ୍ପରାଭଵଲକ୍ଷଣମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ବଡ଼ ଭୟ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ; ଏବଂ ପେଚା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚିତ୍କାର କରୁଛି—ଏହା ପରାଜୟର ଚିହ୍ନ।
ଏକପକ୍ଷାକ୍ଷିଚରଣାଃ ପକ୍ଷିଣୋ ମଧୁସୂଦନ । ଉତ୍ସୃଜନ୍ତି ମହଦ୍ଧୋରଂ ତତ୍ପରାଭଵଲକ୍ଷଣମ୍
ଏକ ପାଖ, ଏକ ଆଖି ଓ ଏକ ପାଦ ଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ, ହେ ମଧୁସୂଦନ, ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି—ଏହା ପରାଜୟର ଚିହ୍ନ।
କୃଷ୍ଣଗ୍ରୀଵାଶ୍ଚ ଶକୁନା ରକ୍ତପାଦା ଭଯାନକାଃ । ସନ୍ଧ୍ଯାମିମୁଖା ଯାନ୍ତି ତତ୍ପରାଭଵଲକ୍ଷଣମ୍
କଳା ଗଳା ଓ ଲାଲ୍ ପାଦ ଥିବା ଭୟଙ୍କର ପକ୍ଷୀମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଦିଗକୁ ଯାଉଛନ୍ତି—ଏହା ପରାଜୟର ଚିହ୍ନ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପ୍ରଥମଂ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ଗୁରୂଂଶ୍ଚ ମଧୁସୂଦନ । ଭୃତ୍ଯାନ୍ଭକ୍ତିମତଶ୍ଚାପି ତତ୍ପରାଭଵଲକ୍ଷଣମ୍
ସେ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ଘୃଣା କରେ, ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଏବଂ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଚାକରମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ; ଏହା ପରାଜୟର ଚିହ୍ନ।
ପୂର୍ଵା ଦିଗ୍ଲୋହିତାକାରା ଶସ୍ତ୍ରଵର୍ଣା ଚ ଦକ୍ଷିଣା । ଆମପାତ୍ରପ୍ରତୀକାଶା ପଶ୍ଚିମା ମଧୁସୂଦନ
ପୂର୍ବ ଦିଗ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଶସ୍ତ୍ରର ରଙ୍ଗ ପରି, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ କাঁচା ପାତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଏ, ହେ ମଧୁସୂଦନ।
ଉତ୍ତରା ଶଙ୍ଖଵର୍ଣାଭା ଦିଶାଂ ଵର୍ଣା ଉଦାହୃତାଃ ।। ପ୍ରଦୀପ୍ତାଶ୍ଚ ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ମାଧଵ
ଉତ୍ତର ଦିଗ ଶଂଖ ପରି ଧଳା ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ହେଉଛି ଦିଗମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା। ସମସ୍ତ ଦିଗ ଜ୍ଵଳିଉଛି, ହେ ମାଧବ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପାଇଁ।
ମହଦ୍ଭଯଂ ଵେଦଯନ୍ତି ତସ୍ମିନ୍ନୁତ୍ପାତଦର୍ଶନେ ।। ସହସ୍ରପାଦଂ ପ୍ରାସାଦଂ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତେ ସ୍ମ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ଏମିତି ଅପଶକୁନ ଦେଖିଲେ ବଡ଼ ଭୟ ଅନୁଭବ ହୁଏ; ସ୍୵ପ୍ନର ଶେଷରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହଜାରଟି ପାଦ ଥିବା ଏକ ମହଲ ଦେଖିଥିଲେ।