ନ ଚେତ୍କରିଷ୍ଯସି ଵଚଃ ସୁହୃଦାମରିକର୍ଶନ । ତପ୍ସ୍ଯସେ ଵାହିନୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଥବାଣପ୍ରପୀଡିତାମ୍
ଯଦି ତୁମେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ କଥା ଅନୁସରଣ ନକର, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ତେବେ ତୁମେ ଦୁଃଖ ପାଇବା, ଯେତେବେଳେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତୀରରେ ତୁମ ସେନା ଭାଙ୍ଗିଯିବ।
ଭୀମସ୍ଯ ଚ ମହାନାଦଂ ନଦତଃ ଶୁଷ୍ମିଣୋ ରଣେ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ମର୍ତାସି ମେ ଵାକ୍ଯଂ ଗାଣ୍ଡୀଵସ୍ଯ ଚ ନିଃଶ୍ଵନମ୍ । ଯଦ୍ଯେତଦପସଵ୍ଯଂ ତେ ଵଚୋ ମମ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଏବଂ ଗାଣ୍ଡୀବର ତଣ୍ଡାବ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋର କଥା ମନେ ପକାଇବ। ଯଦି ମୋର କଥା ତୁମେ ଅନୁସରଣ ନକରିଥିବ, ତେବେ ଏହି କଥା ତୁମ ପାଇଁ ଅପଶକୁନ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵିମନାସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟିରଧୋମୁଖଃ। ସଂହତ୍ଯ ଚ ଭ୍ରୁଵୋର୍ମଧ୍ଯଂ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵ୍ଯାଜହାର ହ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ ସେ ମନମନେ ଦୁଃଖୀ ହେଲେ, ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ୟଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ, ମୁହଁ ନମାଇଲେ; ଭୌହ ଭିତରେ ଭୂମି ଦେଖିଲେ, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତଂ ଵୈ ଵିମନସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯାନ୍ଯୋନ୍ଯମନ୍ତିକାତ୍ । ପୁନରେଵୋତ୍ତରଂ ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତଵନ୍ତୌ ନରର୍ଷଭୌ
ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ମନମନେ ଦୁଃଖୀ ଦେଖି, ପାଖପାଖି ଥିବା ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଏକାଉଁଠି ଚାହିଲେ, ଏବଂ ପୁଣିଥରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶୁଶ୍ରୂଷମନସୂଯଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵାଦିନମ୍ । ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯାମହେ ପାର୍ଥମତୋ ଦୁଃଖତରଂ ନୁ କିମ୍
ସେ ଆଜ୍ଞାକାରୀ, ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀ। ଯଦି ଆମେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ତେବେ ଏଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ କ'ଣ ହେବ?
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନି ଯଥା ପୁତ୍ରେ ଭୂଯୋ ମମ ଧନଞ୍ଜଯେ। ବହୁମାନଃ ପରୋ ରାଜନ୍ସନ୍ନତିଶ୍ଚ କପିଧ୍ଵଜେ
ମୋ ପୁଅ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ପାଇଁ ଯେପରି ଆସକ୍ତି ଓ ଆଦର ଅଛି, ହେ ରାଜା, ସେପରି ଧନଞ୍ଜୟ, ଅର୍ଥାତ୍ କପିଧ୍ୱଜ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅଛି।
ତଂ ଚେତ୍ପୁତ୍ରାତ୍ପ୍ରିଯତମଂ ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯେ ଧନଞ୍ଜଯମ୍ । କ୍ଷାତ୍ରଂ ଧର୍ମମନୁଷ୍ଠାଯ ଧିଗସ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିଜୀଵିକାମ୍
ଯଦି ମୋର ପୁଅଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ସହିତ ମୋତେ ବିରୋଧ କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ଏହା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ତେବେ ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜୀବନକୁ ନିନ୍ଦା କରିବି।
ଯସ୍ଯ ଲୋକେ ସମୋ ନାସ୍ତି କଶ୍ଚିଦନ୍ଯୋ ଧନୁର୍ଧରଃ । ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସ ବୀଭତ୍ସୁଃ ଶ୍ରେଯାନନ୍ଯୈର୍ଧନୁର୍ଧରୈଃ
ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ଧନୁର୍ଧର ଆଉ କେହି ନାହିଁ। ମୋର କୃପାରେ ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି।
ମିତ୍ରଧ୍ରୁଗ୍ଦୁଷ୍ଟଭାଵଶ୍ଚ ନାସ୍ତିକୋଽଥାନୃଜୁଃ ଶଠଃ। ନ ସତ୍ସୁ ଲଭତେ ପୂଜାଂ ଯଜ୍ଞେ ମୂର୍ଖ ଇଵାଗତଃ
ଯିଏ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଉଛି, ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବ ରଖେ, ଅନାସ୍ଥିକ, ଟେଢ଼ା ଓ ଚତୁର; ସେଉଁଠି ଭଲ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଯଜ୍ଞରେ ଆସି କିଛି ଲାଭ ପାଏ ନାହିଁ।
ଵାର୍ଯମାଣୋଽପି ପାପେଭ୍ଯଃ ପାପାତ୍ମା ପାପମିଚ୍ଛତି। ଚୋଦ୍ଯମାନୋଽପି ପାପେନ ଶୁଭାତ୍ମା ଶୁଭମିଚ୍ଛତି
ଯେଉଁମାନେ ମନେ ଖରାପ, ସେମାନେ ଖରାପ କାମରୁ ରୋକାଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଖରାପ କାମକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଭଲ ମନ, ସେମାନେ ଖରାପ କାମକୁ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭଲ କାମକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
ମିଥ୍ଯୋପଚରିତା ହ୍ଯେତେ ଵର୍ତମାନ ହ୍ଯନୁପ୍ରିଯେ । ଅହିତତ୍ଵାଯ କଲ୍ପନ୍ତେ ଦୋଷା ଭରତସତ୍ତମ
ଏହି ଦୋଷଗୁଡ଼ିକ ଯଦିଓ ଭୁଲ୍ ଭାବେ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଲଗାଯାଏ ଏବଂ ଏବେ ଭଲ ଲାଗୁଥାଏ, କିନ୍ତୁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶେଷରେ ଏହା ଅନିଷ୍ଟକୁ ନେଇଯାଏ।
ତ୍ଵମୁକ୍ତଃ କୁରୁଵୃଦ୍ଧେନ ମଯା ଚ ଵିଦୁରେଣ ଚ । ଵାସୁଦେଵେନ ଚ ତଥା ଶ୍ରେଯୋ ନୈଵାଭିମନ୍ଯସେ
ତୁମେ କୁରୁବୃଦ୍ଧ, ମୁଁ, ବିଦୁର ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ପାଇଛ; ତଥାପି ତୁମେ ଭଲ କଥା ବିଚାର କରୁନାହଁ।
ଅସ୍ତି ମେ ବଲମିତ୍ଯେଵ ସହସା ତ୍ଵଂ ତିତୀର୍ଷସି। ସଗ୍ରାହନକ୍ରମକରଂ ଗଙ୍ଗାଵେଗମିଵୋଷ୍ଣଗେ
ତୁମେ କେବଳ 'ମୋର ଶକ୍ତି ଅଛି' ବୋଲି ଭାବି, ଏକାଠି ଗଙ୍ଗାର ତୀବ୍ର ପ୍ରବାହକୁ, ଯେଉଁଠି ମାଛ ଓ ମଗର ଅଛି, ଗରମ ଦିନରେ ଅଟକାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ।
ଵାସସୈଵ ଯଥା ହି ତ୍ଵଂ ପ୍ରାଵୃଣ୍ଵାନୋଽଭିମନ୍ଯସେ। ସ୍ରଜଂ ତ୍ଯକ୍ତାମିଵ ପ୍ରାପ୍ଯ ଲୋଭାଦ୍ଯୌଧିଷ୍ଠିରୀଂ ଶ୍ରିଯମ୍
ଯେପରି ତୁମେ କେବଳ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅଛ, ସେପରି ଲୋଭରେ, ତୁମେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଶ୍ରୀକୁ ପଡ଼ିଥିବା ମାଳା ପରି ଉଠାଇ ନେଉଛ।
ଦ୍ରୌପଦୀସହିତଂ ପାର୍ଥଂ ସାଯୁଧୈର୍ଭ୍ରାତୃଭିର୍ଵୃତମ୍। ଵନସ୍ଥମପି ରାଜ୍ଯସ୍ଥଃ ପାଣ୍ଡଵଂ କୋ ଵିଜେଷ୍ଯତି
ଡ୍ରୌପଦୀ ସହିତ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଭାଇମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ, ସେ ଅଟବାରେ ରହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜ୍ୟ ଥିବା ସମୟରେ କିଏ ଜିତିପାରିବ?
ନିଦେଶେ ଯସ୍ଯ ରାଜାନଃ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି କିଙ୍କରାଃ । ତମୈଲଵିଲମାସାଦ୍ଯ ଧର୍ମରାଜୋ ଵ୍ଯରାଜତ
ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଦାସ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହନ୍ତି, ସେ ଇଳାନନ୍ଦନଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ହେଇ ଦେଖାଦେଲେ।
କୁବେରସଦନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତତୋ ରତ୍ନାନ୍ଯଵାପ୍ଯ ଚ । ସ୍ଫୀତମାକ୍ରମ୍ଯ ତେ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ରାଜ୍ଯମିଚ୍ଛନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ
କୁବେରଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରୁ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଆଣି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବେ ଆରମ୍ଭରେ ଅତି ଧନୀ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ତୁମ ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ଶାସନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ଦତ୍ତଂ ହୁତମଧୀତଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତର୍ପିତା ଧନୈଃ । ଆଵଯୋର୍ଗତମାଯୁଶ୍ଚ କୃତକୃତ୍ଯୌ ଚ ଵିଦ୍ଧି ନୌ
ଆମେ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟୟନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଆମର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ, କରିବାକୁ ଥିବା କାମ ସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତ୍ଵଂ ତୁ ହିତ୍ଵା ସୁଖଂ ରାଜ୍ଯଂ ମିତ୍ରାଣି ଚ ଧନାନି ଚ । ଵିଗ୍ରହଂ ପାଣ୍ଡଵୈଃ କୃତ୍ଵା ମହଦ୍ଵ୍ଯସନମାପ୍ସ୍ଯସି
ତୁମେ ରାଜ୍ୟର ସୁଖ, ମିତ୍ର ଓ ଧନ ଛାଡ଼ି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କରି, ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିବ।
ଦ୍ରୌପଦୀ ଯସ୍ଯ ଚାଶାସ୍ତେ ଵିଜଯଂ ସତ୍ଯଵାଦିନୀ । ତପୋଘୋରଵ୍ରତା ଦେଵୀ କଥଂ ଜେଷ୍ଯସି ପାଣ୍ଡଵମ୍
ଯାହାଙ୍କ ଜୟ ପାଇଁ ସତ୍ୟବାଦି ଦ୍ରୌପଦୀ, ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଦେବୀ, ଆଶା କରୁଛନ୍ତି, ସେହି ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ କିପରି ହରାଇପାରିବ?
ମନ୍ତ୍ରୀ ଜନାର୍ଦନୋ ଯସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ଯସ୍ଯ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କଥଂ ଜେଷ୍ଯସି ପାଣ୍ଡଵମ୍
ଯାହାଙ୍କ ପରାମର୍ଶଦାତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଭାଇ ଧନଞ୍ଜୟ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ କିପରି ହରାଇପାରିବ?
ସହାଯା ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯସ୍ଯ ଧୃତିମନ୍ତୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ। ତମୁଗ୍ରତପସଂ ଵୀରଂ କଥଂ ଜେଷ୍ଯସି ପାଣ୍ଡଵମ୍
ଯାହାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଦୃଢ଼ ନିୟମିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ସେହି ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ କିପରି ହରାଇପାରିବ?
ପୁନରୁକ୍ତଂ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍କାର୍ଯଂ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା। ସୁହୃଦା ମଞ୍ଜମାନେଷୁ ସୁହୃତ୍ସୁ ଵ୍ଯସନାର୍ଣଵେ
ମୁଁ ପୁଣିଥରେ କହୁଛି, ଯେଉଁଠି ସମୃଦ୍ଧି ଚାହିଁବା ଉଚିତ, ମିତ୍ରମାନେ ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବୁଛନ୍ତି, ସେଠି ସେମାନଙ୍କୁ ମିତ୍ରତା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ।
ଅଲଂ ଯୁଦ୍ଧେନ ତୈର୍ଵୀରୈଃ ଶାମ୍ଯ ତ୍ଵଂ କୁରୁଵୃଦ୍ଧଯେ । ମା ଗମଃ ସତୁତାମାତ୍ଯଃସମିତ୍ରଶ୍ଚ ଯମକ୍ଷଯମ୍
ସେହି ବୀରମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। କୁରୁବଂଶର ଭଲ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି କର। ତୁମେ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ରାଜପୁତ୍ରୈଃ ପରିଵୃତସ୍ତଥା ଭୃତ୍ଯୈଶ୍ଚ ସତ୍ତମ। ଉପାରୋପ୍ଯ ରଥେ କର୍ଣଂ ନିର୍ଯାତୋ ମଧୁସୂଦନଃ
ରାଜପୁତ୍ର ଓ ଭୃତ୍ୟମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ସ୍ଥିତିରେ, ମଧୁସୂଦନ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ, ବାହାରିଗଲେ।
କିମବ୍ରଵୀଦ୍ରଥୋପସ୍ଥେ ରାଧେଯଂ ପରଵୀରହା । କାନି ସାନ୍ତ୍ଵାନି ଗୋଵିନ୍ଦଃ ସୂତପୁତ୍ରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତଵାନ୍
ରଥରେ ବସିଥିବା ରାଧେୟଙ୍କୁ ଗୋବିନ୍ଦ କଣ କହିଥିଲେ? ସୂତପୁତ୍ରଙ୍କୁ କଣ ଶାନ୍ତିର କଥା କହିଥିଲେ?
ଉଦ୍ଯନ୍ମେଘସ୍ଵନଃ କାଲେ ଯତ୍କୃଷ୍ଣଃ କର୍ଣମବ୍ରଵୀତ୍। ମୃଦୁ ଵା ଯଦି ଵା ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସର୍ଵଶଃ
ଯେପରି ଉଠୁଥିବା ମେଘର ଗର୍ଜନ ସମୟରେ ଶବ୍ଦ ହୁଏ, ସେପରି କୃଷ୍ଣ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ କଣ କହିଥିଲେ, ମୃଦୁ କିମ୍ବା କଠୋର? ସେସବୁ କଥା ମୋତେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହ।
ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ଵାକ୍ଯାନି ତୀକ୍ଷ୍ଣାନି ଚ ମୃଦୂନି ଚ। ପ୍ରିଯାଣି ଧର୍ମଯୁକ୍ତାନି ସତ୍ଯାନି ଚ ହିତାନି ଚ
କଠୋର, ମୃଦୁ, ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମଯୁକ୍ତ, ସତ୍ୟ ଓ ଉପକାରୀ — ସମସ୍ତ କଥା କ୍ରମକ୍ରମେ ମୋତେ କହ।
ହୃଦଯଗ୍ରହଣୀଯାନି ରାଧେଯଂ ମଧୁସୂଦନଃ । ଯାନ୍ଯବ୍ରଵୀଦମେଯାତ୍ମା ତାନି ମେ ଶ୍ରୃଣୁ ଭାରତ
ମଧୁସୂଦନ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ଅପରିମିତ, ରାଧେୟଙ୍କୁ ଯେଉଁ କଥା କହିଥିଲେ, ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଯିବା ସେଇ କଥା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
ଉପାସିତାସ୍ତେ ରାଧେଯ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ। ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଂ ପରିପୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ନିଯତେନାନସୂଯଯା
ରାଧେୟ, ତୁମେ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିଛ, ଏବଂ ନିୟମ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ପଚାରିଛ।