ଅତୋ ମେ ଭୂଯସୀ ନନ୍ଦିର୍ଯଦେଵମନୁପଶ୍ଯସି। ଚୋଦ୍ଯଂ ମାଂ ଚୋଦଯସ୍ଯେତଦ୍ଭୃଶଂ ଵୈ ଚୋଦଯାମି ତେ
ଏହି ଭାବକୁ ତୁମେ ଦେଖିଲେ ମୋର ଆନନ୍ଦ ଅଧିକ ହୁଏ; ତୁମେ ମୋତେ ଉତ୍ସାହିତ କର, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ବହୁତ ଉତ୍ସାହିତ କରେ।
ଅଥ ତ୍ଵାଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯାମି ହତ୍ଵା ଵୈ ସର୍ଵସୈନ୍ଧଵାନ୍। ଅହଂ ପଶ୍ଯାମି ଵିଜଯଂ କୃଚ୍ଛ୍ରଭାଵିନମେଵ ତେ
ତେବେ, ସମସ୍ତ ସିନ୍ଧୁମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନିତ କରିବି; ମୁଁ ଦେଖୁଛି ତୁମ ପାଇଁ ଜୟ ଆସୁଛି, ଯଦିଓ ସେହି ଜୟ ଦୁର୍ଲଭ।
ଅକୋଶସ୍ଯାସହାଯସ୍ଯ କୁତଃ ସିଦ୍ଧିର୍ଜଯୋ ମମ। ଇତ୍ଯଵସ୍ଥାଂ ଵିଦିତ୍ଵୈତାମାତ୍ମନାତ୍ମନି ଦାରୁଣାମ୍
ଧନ ନଥିବା, ସହଯୋଗୀ ନଥିବା, ମୋ ପାଇଁ କିପରି ସଫଳତା କିମ୍ବା ଜୟ ହେବ? ଏହି କଠିନ ଅବସ୍ଥାକୁ ନିଜ ମନରେ ଜାଣିଛି—
ରାଜ୍ଯାଦ୍ଭାଵୋ ନିଵୃତ୍ତୋ ମେ ତ୍ରିଦିଵାଦିଵ ଦୃଷ୍କୃତଃ । ଈଦୃଶଂ ଭଵତୀ କଂଚିଦୁପାଯମନୁପଶ୍ଯତି
ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ମୋର ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ କିଛି ଦେଖାଯାଏ; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ କିଛି ଉପାୟ ଦେଖୁଛ କି?
ତନ୍ମେ ପରିଣତପ୍ରଜ୍ଞେ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରବ୍ରୂହି ପୃଚ୍ଛତେ। କରିଷ୍ଯାମି ହି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାଵଦନୁଶାସନମ୍
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପକ୍କା ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ତୁମେ, ମୁଁ ପଚାରିଲେ ଠିକ୍ ଭାବେ କହ; ମୁଁ ତୁମର ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ କରିବି।
ପୁତ୍ର ନାତ୍ମାଵମନ୍ତଵ୍ଯଃ ପୂର୍ଵାଭିରସମୃଦ୍ଧିଭିଃ । ଅଭୂତ୍ଵା ହି ଭଵନ୍ତ୍ଯର୍ଥା ଭୂତ୍ଵା ନଶ୍ଯନ୍ତି ଚାପରେ। ଅମର୍ଷେଣୈଵ ଚାପ୍ଯର୍ଥା ନାରବ୍ଧଵ୍ଯାଃ ସୁବାଲିଶୈଃ
ପୁଅ, ପୂର୍ବରୁ ବିଫଳ ହୋଇଥିବାରୁ ନିଜକୁ କେବେ ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ କିଛି ଜିନିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଆଉ କିଛି ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଅସହିଷ୍ଣୁ ହୋଇ ମୂର୍ଖମାନେ କେବେ କାମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ମଣାଂ ତାତ ଫଲେ ନିତ୍ଯମନିତ୍ଯତା। ଅନିତ୍ଯମିତି ଜାନନ୍ତୋ ନ ଭଵନ୍ତି ଭଵନ୍ତି ଚ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ସଦା ଅସ୍ଥାୟୀ, ବାପା; ଏହା ଅସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି ଜାଣିଲେ, କିଛି ଘଟେନି, କିଛି ଘଟେ।
ଅଥ ଯେ ନୈଵ କୁର୍ଵନ୍ତି ନୈଵ ଜାତୁ ଭଵନ୍ତି ତେ। ଐକଗୁଣ୍ଯମନୀହାଯାମଭାଵଃ କର୍ମଣାଂ ଫଲମ୍
ଯେଉଁମାନେ କେବେ କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କେବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ଏକମାତ୍ର ଗୁଣ ଓ ଚେଷ୍ଟା ନଥିଲେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ ହୁଏ।
ଅଥ ଦ୍ଵୈଗୁଣ୍ଯମୀହାଯାଂ ଫଲଂ ଭଵତି ଵା ନଵା । ଯସ୍ଯ ପ୍ରାଗେଵ ଵିଦିତା ସର୍ଵାର୍ଥାନାମନିତ୍ଯତା
ଏଠାରେ ଫଳ ଦୁଗୁଣ ହେବ କି ନହେବ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ଅସ୍ଥିରତାକୁ ପୂର୍ବରୁ ବୁଝିଛି, ସେଠି ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ।
ନୁଦେଦ୍ଵୃଦ୍ଧିସମୃଦ୍ଧୀ ସ ପ୍ରତିକୂଲେ ନୃପାତ୍ମଜ । ଉତ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ଜାଗୃତଵ୍ଯଂ ଯୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଭୂତିକର୍ମସୁ
ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଯେତେବେଳେ ବୃଦ୍ଧି ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ବାଧା ଆସେ, ସେତେବେଳେ ଉଠିବା, ସତର୍କ ରହିବା ଓ ଭଲ କାମରେ ଲାଗିପଡିବା ଉଚିତ।
ଭଵିଷ୍ଯତୀତ୍ଯେଵ ମନଃ କୃତ୍ଵା ସତତମଵ୍ଯଥୈଃ । ମଙ୍ଗଲାନି ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚେଶ୍ଵରୈଃ ସହ
ମନରେ ସବୁବେଳେ 'ଏହା ହେବ' ବୋଲି ଭାବି, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି, ଶୁଭ କାମ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ ଏହାକୁ ଆଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ଯ ନୃପତେରାଶୁ ଵୃଦ୍ଧିର୍ଭଵତି ପୁତ୍ରକ । ଅଭିଵର୍ତତି ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତଂ ପ୍ରାଚୀମିଵ ଦିଵାକରଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ପୁଅ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସମୃଦ୍ଧି ଆସେ; ଭାଗ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବଦିଗରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପରି ଆସି ପହଞ୍ଚେ।
ନିଦର୍ଶନାନ୍ଯୁପାଯାଂଶ୍ଚ ବହୂନ୍ଯୁଦ୍ଧର୍ଷଣାନି ଚ। ଅନୁଦର୍ଶିତରୂପୋଽସି ପଶ୍ଯାମି କୁରୁ ପୌରୁଷମ୍
ତୁମେ ଅନେକ ଉଦାହରଣ, ଉପାୟ ଓ ଉତ୍ସାହ ଦେଖାଇଛ; ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତୁମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଚରଣ କରୁଛ; ଏବେ ତୁମ ଶକ୍ତି ଦେଖା।
ପୁରୁଷାର୍ଥମଭିପ୍ରେତଂ ସମାହର୍ତୁମିହାର୍ହସି। କ୍ରୁଦ୍ଧାନ୍ଲୁବ୍ଧାନ୍ପରିକ୍ଷୀଣାନଵଲିପ୍ତାନ୍ଵିମାନିତାନ୍
ମନୁଷ୍ୟର ପ୍ରୟାସରେ ଯାହା ଆଶା କରାଯାଏ, ଏଠାରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏକଠା କରିବା ଉଚିତ; କ୍ରୋଧିତ, ଲୋଭୀ, ଦୁର୍ବଳ, ଅଭିମାନୀ ଓ ଅପମାନିତ ଲୋକମାନେ।
ସ୍ପର୍ଧିନଶ୍ଚୈଵ ଯେ କେଚିତ୍ତାନ୍ଯୁକ୍ତ ଉପଧାରଯ। ଏତେନ ତ୍ଵଂ ପ୍ରକାରେଣ ମହତୋ ଭେତ୍ସ୍ଯସେ ଗଣାନ୍। ମହାଵେଗ ଇଵୋଦ୍ଧୂତୋ ମାତରିଶ୍ଵା ବଲାହକାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି, ସେଭଳି ଧ୍ୟାନ ରଖ; ଏହିପରି ଉପାୟରେ ତୁମେ ବଡ଼ ଦଳକୁ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବ, ବେଗବାନ ବାତାସ ମେଘକୁ ଚାଲିଦେଇଥିବା ପରି।
ତେଷାମଗ୍ରପ୍ରଦାଯୀ ସ୍ଯାଃ କଲ୍ପୋତ୍ଥାଯୀ ପ୍ରିଯଂଵଦଃ । ତେ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରିଯଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ପୁରୋଧାସ୍ଯନ୍ତି ଚ ଧ୍ରୁଵମ୍
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ଦେବା, ସମୟରେ ଉଠିବା ଓ ମିଠା କଥା କହିବା ଉଚିତ; ତେବେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମକୁ ପ୍ରିୟ କରିବେ ଓ ଆଗରେ ରଖିବେ।
ଯଦୈଵ ଶତ୍ରୁର୍ଜାନୀଯାତ୍ସପତ୍ନଂ ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତମ୍। ତଦୈଵାସ୍ମାଦୁଦ୍ଵିଜେତ ସର୍ପାଦ୍ଵେଶ୍ମଗତାଦିଵ
ଯେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁ ଜାଣିଯାଏ ଯେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ସେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ସାପ ପରି ଭୟ କରିବା ଉଚିତ।
ତଂ ଵିଦିତ୍ଵା ପରାକ୍ରାନ୍ତଂ ଵଶେ ନ କୁରୁତେ ଯଦି। ନିର୍ଵାଦୈର୍ନିର୍ଵଦେଦେନମନ୍ତତସ୍ତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯଦି ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଦେଖି ସେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ, ତେବେ ଦୋଷ ନଥିବା ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇବା ଉଚିତ; ଶେଷରେ ଏହିଠାରେ ଏହିଅଟେ ହେବ।
ନିର୍ଵାଦାଦାସ୍ପଦଂ ଲବ୍ଧା ଧନଵୃଦ୍ଧିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି। ଧନଵନ୍ତଂ ହି ମିତ୍ରାଣି ଭଜନ୍ତେ ଚାଶ୍ରଯନ୍ତି ଚ
ଦୋଷ ନଥିବା ଉପାୟରେ ଆଶ୍ରୟ ମିଳିଲେ ଧନ ବଢ଼ିବ; ଧନୀଙ୍କୁ ମିତ୍ରମାନେ ଏକଠା ହୁଅନ୍ତି ଓ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।
ସ୍ଖଲିତାର୍ଥଂ ପୁନସ୍ତାନି ସନ୍ତ୍ଯଜନ୍ତି ଚ ବାନ୍ଧଵାଃ । ନହ୍ଯସ୍ମିନ୍ନାଶ୍ରଯନ୍ତେ ଚ ଜୁଗୁପ୍ସନ୍ତେ ଚ ତାଦୃଶମ୍
ଧନ ହାରାଇଗଲେ, ସେଇ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେନ୍ତି; ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ସେମାନେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଶତ୍ରୁଂ କୃତ୍ଵା ଯଃ ସହାଯଂ ଵିଶ୍ଵାସମୁପଗଚ୍ଛତି। ସ ନ ସଂଭାଵ୍ଯମେଵୈତଦ୍ଯଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦିତି
ଯେ ଶତ୍ରୁକୁ ସହାୟ କରି, ତାଙ୍କୁ ଭରସା କରେ, ସେ କେବେ ରାଜ୍ୟ ପାଇବେ ବୋଲି ଆଶା କରିବାକୁ କାରଣ ନାହିଁ।
ନୈଵ ରାଜ୍ଞା ଦରଃ କାର୍ଯୋ ଜାତୁ କସ୍ଯାଂଚିଦାପଦି। ଅଥ ଚେଦପି ଦୀର୍ଣଃ ସ୍ଯାନ୍ନୈଵ ଵର୍ତେତ ଦୀର୍ଣଵତ୍
ରାଜା କେବେ କୌଣସି ବିପଦରେ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ଭୟଭୀତ ହେବି ମଧ୍ୟ, ଭୟଭୀତ ହେବା ପରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦୀର୍ଣଂ ହି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜାନଂ ସର୍ଵମେଵାନୁଦୀର୍ଯତେ। ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ବଲମମାତ୍ଯାଶ୍ଚ ପୃଥକ୍କୁର୍ଵନ୍ତି ତେ ମତୀଃ
କାରଣ ରାଜାକୁ ଭୟଭୀତ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ କଥା ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ; ରାଜ୍ୟ, ସେନା ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ମତ ଗଠନ କରନ୍ତି।
ଶତ୍ରୁନେକେ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରଜହତ୍ଯପରେ ପୁନଃ । ଅନ୍ଯେ ତୁ ପ୍ରଜିହୀର୍ଷନ୍ତି ଯେ ପୁରସ୍ତାଦ୍ଵିମାନିତାଃ
କିଛି ଲୋକ ଶତ୍ରୁ ପାଖକୁ ଯାନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେନ୍ତି, ଆଉ କିଛି ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଅପମାନିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।
ଯ ଏଵାତ୍ଯନ୍ତସୁହୃଦସ୍ତ ଏନଂ ପର୍ଯୁପାସତେ। ଅଶକ୍ତଯଃ ସ୍ଵସ୍ତିକାମା ବଦ୍ଧଵତ୍ସା ଇଲା ଇଵ
ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ ସ୍ନେହ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ରହନ୍ତି; ସେମାନେ ଅଶକ୍ତ, ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା, ମାଠରେ ଖୁଟିକୁ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଗାଈ ପରି।
ଶୋଚନ୍ତମନୁଶୋଚନ୍ତି ପତିତାନିଵ ବାନ୍ଧଵାନ୍ । ଅପି ତେ ପୂଜିତାଃ ପୂର୍ଵମପି ତେ ସୁହୃଦୋ ମତାଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଦୁଃଖ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଗୋଟିଏ ଆତ୍ମୀୟ ପଡ଼ିଗଲେ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖ କରନ୍ତି; ଏମିତି ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ସମ୍ମାନିତ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁ ଭାବିଥିଲେ।
ଯେ ରାଷ୍ଟ୍ରମଭିମନ୍ଯନ୍ତେ ରାଜ୍ଞୋ ଵ୍ଯସନମୀଯୁଷଃ । ମା ଦୀଦରସ୍ତ୍ଵଂ ସୁହୃଦୋ ମା ତ୍ଵାଂ ଦୀର୍ଣଂ ପ୍ରହାସିଷୁଃ
ଯେମାନେ ରାଜାଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ରାଜ୍ୟ ହାରାଇଗଲା ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ବନ୍ଧୁ; ଏବଂ ତୁମେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲେ ସେମାନେ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ପ୍ରଭାଵଂ ପୌରୁଷଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ଜିଜ୍ଞାସନ୍ତ୍ଯା ମଯା ତଵ। ଵିଦଧତ୍ଯା ସମାଶ୍ଵାସମୁକ୍ତଂ ତେଜୋଵିଵୃଦ୍ଧଯେ
ତୁମର ଶକ୍ତି, ସାହସ ଓ ବୁଦ୍ଧି କେମିତି ଅଛି ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ମୁଁ ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକ କହିଛି, ଯାହା ତୁମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେବ।
ଯଦେତତ୍ସଂଵିଜାନାସି ଯଦି ସମ୍ଯଗ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍। କୃତ୍ଵା ସୌମ୍ଯମିଵାତ୍ମାନଂ ଜାଯାଯୋତ୍ତିଷ୍ଠ ସଞ୍ଜଯ
ଏହି କଥା ଯଦି ତୁମେ ବୁଝିପାରିଛ, ଏବଂ ମୁଁ ଠିକ୍ କହିଛି ବୋଲି ଲାଗେ, ତେବେ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କର, ସଞ୍ଜୟ, ଓ ତୁମର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ପାଇଁ ଉଠିପଡ଼।
ଅସ୍ତି ନଃ କୋଶନିଚଯୋ ମହାନଵିଦିତସ୍ତଵ। ତମହଂ ଵେଦ ନାନ୍ଯସ୍ତମୁପସଂପାଦଯାମି ତେ
ଆମ ପାଖରେ ଏକ ବଡ଼ ଓ ଗୁପ୍ତ ଧନର ଭଣ୍ଡାର ଅଛି, ଯାହା ତୁମେ ଜାଣନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୁଁ ଏହା ବିଷୟରେ ଜାଣେ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇଦେବି।