ସମୃଦ୍ଧିରସମୃଦ୍ଧିର୍ଵା ପୂର୍ଵେଷାଂ ମମ ସଞ୍ଜଯ । ଏଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଯୁଦ୍ଧମନା ଭଵ ମା ପ୍ରତ୍ଯୁପାହରଃ
ସଞ୍ଜୟ, ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ କେବେ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖିଛନ୍ତି, କେବେ ନାହିଁ; ଏହି କଥା ଜାଣି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମନ ଦେଉ, ପଛକୁ ଫେରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାତଃ ପାପୀଯସୀଂ କାଂଚିଦଵସ୍ଥାଂ ଶମ୍ବରୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଯତ୍ର ନୈଵାଦ୍ଯ ନ ପ୍ରାତର୍ଭୋଜନଂ ପ୍ରତିଦୃଶ୍ଯତେ
ଶମ୍ବର କେବେ ଏପରି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ କହିନଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଆଜି କିମ୍ବା କାଲି ଖାଇବା ପାଇଁ କିଛି ମିଳୁନାହିଁ।
ପତିପୁତ୍ରଵଧାଦେତତ୍ପରମଂ ଦୁଃଖମବ୍ରଵୀତ୍ । ଦାରିଦ୍ର୍ଯମିତି ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପର୍ଯାଯମରଣଂ ହି ତତ୍
ପତି କିମ୍ବା ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ହେଉଛି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ।
ଅହଂ ମହାକୁଲେ ଜାତା ହ୍ରଦାଦ୍ଧ୍ରଦମିଵାଗତା। ଈଶ୍ଵରୀ ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣୀ ଭର୍ତ୍ରା ପରମପୂଜିତା
ମୁଁ ଏକ ମହାନ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି, ଯେପରି ଏକ ହ୍ରଦରୁ ଅନ୍ୟ ହ୍ରଦକୁ ପାଣି ଯାଏ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣର ମାଲିକିନୀ ଥିଲି, ମୋ ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲି।
ମହାର୍ହମାଲ୍ଯାଭରଣାଂ ସୁମୃଷ୍ଟାମ୍ବରଵାସସମ୍ । ପୁରା ହୃଷ୍ଟଃ ସୁହୃଦ୍ଵର୍ଗୋ ମାମପଶ୍ଯତ୍ସୁହୃଦ୍ଗତାମ୍
ଏକ ସମୟରେ, ମୁଁ ମହାମୂଲ୍ୟ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିଲି, ଚମକୁଥିବା ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲି, ଏବଂ ମୋ ପ୍ରସନ୍ନ ସଙ୍ଗମାନେ ମତେ ସହଯାତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦେଖିଥିଲେ।
ଯଦା ମାଂ ଚୈଵ ଭାର୍ଯାଂ ଚ ଦ୍ରଷ୍ଟାସି ଭୃଶଦୁର୍ବଲାମ୍ । ନ ତଦା ଜୀଵିତେନାର୍ଥୋ ଭଵିତା ତଵ ସଞ୍ଜଯ
ସଞ୍ଜୟ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋତେ ଓ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଏତେ ଦୁର୍ବଳ ଦେଖିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମ ପାଇଁ ଜୀବନର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ।
ଦାସକର୍ମକରାନ୍ଭୃତ୍ଯାନାଚାର୍ଯର୍ତ୍ଵିକ୍ପୁରୋହିତାନ୍। ଅଵୃତ୍ତ୍ଯାଽସ୍ମାନ୍ପ୍ରଜହତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କିଂ ଜୀଵିତେନ ତେ
ଆମେ ଯେତେବେଳେ ଆମର ଚାକର, କାମକର୍ତ୍ତା, ସେବକ, ଶିକ୍ଷକ, ପୁରୋହିତ ଓ ଗୃହପୁରୋହିତମାନେକୁ ଅଭାବରେ ଛାଡିଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବୁ, ତେବେ ଏମିତି ଦୁଃଖ ଦେଖି ତୁମ ପାଇଁ ଜୀବନ କଣ ଉପକାରୀ?
ଯଦି କୃତ୍ଯଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ତଵାଦ୍ଯାହଂ ଯଥା ପୁରା । ଶ୍ଲାଘନୀଯଂ ଯଶସ୍ଯଂ ଚ କା ଶାନ୍ତିର୍ହୃଦଯସ୍ଯ ମେ
ଆଜି ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ପୂର୍ବବତ୍ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଦେଖିବି ନାହିଁ, ତେବେ ମୋ ହୃଦୟରେ କେମିତି ଶାନ୍ତି ରହିପାରିବ?
ନେତି ଚେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ବ୍ରୂଯାଂ ଦୀର୍ଯେତ ହୃଦଯଂ ମମ। ନ ହ୍ଯଦ ନ ଚ ମେ ଭର୍ତା ନେତି ବ୍ରାହ୍ମଣମୁକ୍ତଵାନ୍
ଯଦି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଅଁ, 'ସେ ନାହାଁତି', ତେବେ ମୋ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯିବ; କାରଣ ମୋ ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବେ 'ସେ ନାହିଁ' ବୋଲି କହିନାହାନ୍ତି।
ଵଯମାଶ୍ରଯଣୀଯାଃ ସ୍ମ ନ ଶ୍ରୋତାରଃ ପରସ୍ଯ ଚ। ଅନ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ଜୀଵନ୍ତୀ ପରିତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତମ୍
ଆମେ ସରଣାଗତ, ଅନ୍ୟ କାହାର ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଜୀବନ୍ତ ରହିଯିବି, ତେବେ ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବି।
ଅପାରେ ଭଵ ନଃ ପାରମପ୍ଲଵେ ଭଵ ନଃ ପ୍ଲଵଃ । କୁରୁଷ୍ଵ ସ୍ଥାନମସ୍ଥାନେ ମୃତାନ୍ସଞ୍ଜୀଵଯସ୍ଵ ନଃ
ଏହି ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ ଅପାର ଦୁଃଖରେ ଆମ ପାଇଁ ପାର ହେଉ, ବନ୍ୟାରେ ଆମ ପାଇଁ ନୌକା ହେଉ; ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଆମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅ, ମୃତମାନେକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦିଅ।
ସର୍ଵେ ତେ ଶତ୍ରଵଃ ଶକ୍ଯା ନ ଚେଞ୍ଜୀଵିତୁମର୍ହସି । ଅଥ ଚେଦୀଦୃଶୀଂ ଵୃତ୍ତିଂ କ୍ଲୀବାମଭ୍ଯୁପପଦ୍ଯସେ
ତୁମର ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିହେବା ସମ୍ଭବ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ତୁମେ ଏମିତି ଦୁର୍ବଳ ଓ କ୍ଳିବ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କର, ତେବେ ତୁମେ ଜୀବିତ ରହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।
ନିର୍ଵିଣ୍ଣାତ୍ମା ହତମନା ମୁଞ୍ଚୈତାଂ ପାପଜୀଵିକାମ୍। ଏକଶତ୍ରୁଵଧେନୈଵ ଶୂରୋ ଗଚ୍ଛତି ଵିଶ୍ରୁତିମ୍
ମନ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଓ ହୃଦୟ ହାରିଯିବା ସହିତ, ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ ଜୀବନ ଛାଡିଦିଅ; କାରଣ, ଏକ ମାତ୍ର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିଲେ ମଧ୍ୟ ବୀରମାନେ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃତ୍ରଵଧେନୈଵ ମହେନ୍ଦ୍ରଃ ସମପଦ୍ଯତ। ମାହେନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ଗ୍ରହଂ ଲେଭେ ଲୋକାନାଂ ଚେଶ୍ଵରୋଽଭଵତ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଭି ଭୟଙ୍କର ବୃତ୍ରକୁ ମାରିବା ଦ୍ୱାରା ମହାଇନ୍ଦ୍ର ହେଲେ; ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ହେଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ନାୟକ ହେଲେ।
ନାମ ଵିଶ୍ରାଵ୍ଯ ଵୈ ଶଙ୍ଖ୍ଯେ ଶତ୍ରୂନାହୂଯ ଦଂଶିତାନ୍। ସେନାଗ୍ରଂ ଚାପି ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ହତ୍ଵା ଵା ପୁରୁଷଂ ଵରମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା କରି, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି, ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା କିମ୍ବା ଏକ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମାରିବା ଦ୍ୱାରା—
ଯଦୈଵ ଲଭତେ ଵୀରଃ ସୁଯୁଦ୍ଧେନ ମହଦ୍ଯଶଃ । ତଦୈଵ ପ୍ରଵ୍ଯଥନ୍ତେଽସ୍ଯ ଶତ୍ରଵୋ ଵିନମନ୍ତି ଚ
ଯେତେବେଳେ ବୀର ନିଜ ଶୌର୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାନ୍ତି।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାତ୍ମାନଂ ରଣେ ଦକ୍ଷଂ ଶୂରଂ କାପୁରୁଷା ଜନାଃ । ଅଵଶାସ୍ତର୍ପଯନ୍ତି ସ୍ମ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିଭିଃ
ଯେତେବେଳେ ଶୌର୍ୟଶାଳୀ ଓ କ୍ଷମତାବାନ୍ ମଣିଷେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ଅସହାୟ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ସେମାନେକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ରାଜ୍ଯଂ ଚାପ୍ଯୁଗ୍ରଵି ଭ୍ରଂଶଂ ସଂଶଯୋ ଜୀଵିତସ୍ଯ ଵା। ନ ଲବ୍ଧସ୍ଯ ହି ଶତ୍ରୋର୍ଵୈ ଶେଷଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ସାଧଵଃ
ରାଜ୍ୟ ହାରାଇବା କିମ୍ବା ଜୀବନର ଅନିଶ୍ଚିତତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁ ଲାଭ କରିଛି, ସେଠାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଲୋକମାନେ କେବେ ଅଂଶ ରଖି ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରୋପମଂ ରାଜ୍ଯମଥଵାପ୍ଯମୃତୋପମମ୍ । ରୁଦ୍ଧମେକାଯନଂ ମତ୍ଵା ପତୋଲ୍ମୁକ ଇଵାରିଷୁ
ରାଜ୍ୟକୁ ଯଦି ସ୍ୱର୍ଗ ଦ୍ୱାର କିମ୍ବା ଅମୃତ ସମାନ ଭାବିବ, ଏବଂ ଏହା ଏକମାତ୍ର ପଥରେ ଅଟକିଯାଇଛି, ତେବେ ତୁମେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିଶଳା ଭଳି ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ପଡ଼।
ଜହି ଶତ୍ରୂନ୍ରଣେ ରାଜନ୍ସ୍ଵଧର୍ମନୁପାଲଯ । ମା ତ୍ଵା ଦୃଶଂ ସୁକୃପଣଂ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଭଯଵର୍ଧନମ୍
ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାର, ନିଜ ଧର୍ମକୁ ପାଳନ କର; ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଭୟ ବଢ଼ାଇଥିବା ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ଅସ୍ମଦୀଯୈଶ୍ଚ ଶୋଚିଦ୍ଭିର୍ନଦଦ୍ଭିଶ୍ଚ ପରୈର୍ଵୃତମ୍ । ଅପି ତ୍ଵାଂ ନାନୁପଶ୍ଯେଯଂ ଦୀନାଦ୍ଦୀନମିଵାସ୍ଥିତମ୍
ଆମ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଶୋକ କରୁଥିବା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କାନ୍ଦୁଥିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖିତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖରେ ରହୁଥିବା ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ହୃପ୍ଯ ସୌଵୀରକନ୍ଯାଭିଃ ଶ୍ଲାଘସ୍ଵାର୍ଥୈର୍ଯଥା ପୁରା। ମା ଚ ସୈନ୍ଧଵକନ୍ଯାନାମଵସନ୍ନୋ ଵଶଂ ଗମଃ
ପୂର୍ବବତ୍ ସୌବୀର ଜନପଦର କନ୍ୟାମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର; ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ ଜନପଦର କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପଡ଼ିନପଡ଼।
ଯୁଵା ରୂପେଣ ସଂପନ୍ନୋ ଵିଦ୍ଯଯାଭିଜନେନ ଚ । ଯତ୍ତ୍ଵାଦୃଶୋ ଵିକୁର୍ଵୀତ ଯଶସ୍ଵୀ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ
ତୁମେ ଯୁବକ, ରୂପରେ ଶୋଭାମାନ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଗୌରବ ନେଇଥିବା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାଶାଳୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଯେତେବେଳେ ଏପରି କାମ କର,
ଅଧୁର୍ଯଵଚ୍ଚ ଵୋଢଵ୍ଯେ ମନ୍ଯେ ମରଣମେଵ ତତ୍। ଯଦି ତ୍ଵାମନୁପଶ୍ଯାମି ପରସ୍ଯ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍
ତୁମେ ଯଦି ଅନ୍ୟ କାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ମିଠା କଥା କହ, ତେବେ ତୁମକୁ ଧରି ରହିବା ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଅନୁପଯୁକ୍ତ ଭାର ବୋହିବା ପରି, ମୋ ପାଇଁ ଏହା ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ।
ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଵ୍ରଜନ୍ତଂ ଵା କା ଶାନ୍ତିର୍ହୃଦଯସ୍ଯ ମେ। ନାସ୍ମିଞ୍ଜାତୁ କୁଲେ ଜାତୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ
ମୁଁ ଯଦି ଦେଖିବି ତୁମେ ଅନ୍ୟ କାହାର ପଛରେ ଚାଲୁଛ, ତେବେ ମୋ ହୃଦୟ କେମିତି ଶାନ୍ତି ପାଇବ? ଆମ କୁଳରେ କେହି କେବେ ଅନ୍ୟ କାହାର ପଛରେ ଚାଲିନାହାନ୍ତି।
ନ ତ୍ଵଂ ପରସ୍ଯାନୁଚରସ୍ତାତ ଜୀଵିତୁମର୍ହସି । ଅହଂ ହି କ୍ଷତ୍ରହୃଦଯଂ ଵେଦ ଯତ୍ପରିଶାଶ୍ଵତମ୍
ତୁମେ, ପୁଅ, ଅନ୍ୟ କାହାର ଚାକରି କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ମୁଁ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯେଉଁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ମନୋଭାବ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାହା ଜାଣେ।
ପୂର୍ଵୈଃ ପୂର୍ଵତରୈଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପରୈଃ ପରତରୈରପି। ଶାଶ୍ଵତଂ ଚାଵ୍ଯଯଂ ଚୈଵ ପ୍ରଜାପତିଵିନିର୍ମିତମ୍
ଏହି ଆଦର୍ଶ ପୂର୍ବଜମାନେ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ଏବଂ ଅଧିକ ମହାନମାନେ କହିଛନ୍ତି—ଏହା ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଓ ଅବିନାଶୀ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।
ଯୋ ଵୈ କଶ୍ଚିଦିହାଜାତଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମଵିତ୍ । ଭଯାଦ୍ଵୃତ୍ତିସମୀକ୍ଷୋ ଵା ନ ନମେଦିହ କସ୍ଯଚିତ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁ କୌଣସି ଯୋଦ୍ଧା ଜନ୍ମ ନେଇଛି ଓ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଜାଣେ, ସେ କେବେ ଭୟ କିମ୍ବା ଜୀବିକାର ଦରକାରରେ କାହା ପାଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଉଦ୍ଯଚ୍ଛେଦେଵ ନ ନମେଦୁଦ୍ଯମୋ ହ୍ଯେଵ ପୌରୁଷମ୍ । ଅପ୍ଯପର୍ଵଣି ଭଜ୍ଯେତ ନ ନମେତେହ କସ୍ଯଚିତ୍
ସେ ସଦା ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍, କେବେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଚେଷ୍ଟା ହେଉଛି ପୁରୁଷର ଶକ୍ତି। ସେ ଯଦି ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ କାହା ପାଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ମାତଙ୍ଗୋ ମତ୍ତ ଇଵ ଚ ପରୀଯାତ୍ସ ମହାମନାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ନମେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମାଯୈଵ ଚ ସଞ୍ଜଯ
ସେ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ଉଚ୍ଚ ମନୋବଳରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଧର୍ମକୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍, ହେ ସଞ୍ଜୟ।