ଅଥୈତସ୍ଯାମଵସ୍ଥାଯାଂ ପୌରୁଷଂ ହାତୁମିଚ୍ଛସି। ନିହୀନସେଵିତଂ ମାର୍ଗଂ ଗମିଷ୍ଯସ୍ଯଚିରାଦିଵ
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯଦି ତୁମେ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ଯେପରି ରାସ୍ତା ଚାଲନ୍ତି, ସେଇପରି ଏକ ମନ୍ଦ ମାର୍ଗକୁ ଚାଲିଯିବ।
ଯୋ ହି ତେଜୋ ଯଥାଶକ୍ତି ନ କର୍ଶଯତି ଵିକ୍ରମାତ୍। କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଜୀଵିତାକାଙ୍କ୍ଷୀ ସ୍ତେନ ଇତ୍ଯେଵ ତଂ ଵିଦୁଃ
ଯିଏ ଜୀବନ ଲାଗି ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରେନାହିଁ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ତାକୁ ଚୋର ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ଅର୍ଥଵନ୍ତ୍ଯୁପପନ୍ନାନି ଵାକ୍ଯାନି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ। ନୈଵ ସଂପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ତ୍ଵାଂ ମୁମୂର୍ଷୁମିଵ ଭେଷଜମ୍
ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଗୁଣବତୀ କଥାମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚୁନାହିଁ, ଯେପରି ମରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଔଷଧ କାମ ନକରେ।
ସନ୍ତି ଵୈ ସିନ୍ଧୁରାଜସ୍ଯ ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ନ ତଥା ଜନାଃ। ଦୌର୍ବଲ୍ଯାଦାସତେ ମୂଢା ଵ୍ଯସତୌଘପତୀକ୍ଷିଣଃ
ସିନ୍ଧୁରାଜଙ୍କ ପାଖରେ ଧନ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଲୋକମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହନ୍ତି; ଦୁର୍ବଳତାରୁ ମୂଢ଼ମାନେ ଦୁଃଖର ଝରଣାକୁ ଦେଖି ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଯାନ୍ତି।
ସହାଯୋପଚିତିଂ କୃତ୍ଵା ଵ୍ଯଵସାଯ୍ଯ ତତସ୍ତତଃ । ଅନୁଦୁଷ୍ଯେଯୁରପରେ ପଶ୍ଯନ୍ତସ୍ତଵ ପୌରୁଷମ୍
ସହଯୋଗୀମାନେ ଯୋଗାଯୋଗ କରି ଏବଂ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଇ, ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦେଖି କେବେ ଦୋଷ ଦେବେନାହିଁ।
ତୈଃ କୃତ୍ଵା ସହ ସଂଘାତଂ ଗିରିଦୁର୍ଗାଲଯଂ ଚର । କାଲେ ଵ୍ଯସନମାକାଙ୍କ୍ଷନ୍ନୈଵାଯମଜରାମରଃ
ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ହୋଇ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ରୁହ, ସମୟ ଆସିଲେ ଦୁଃଖକୁ ମୁହାଁଦେ; କାରଣ, ସେ ଅଜର ଅମର ନୁହେଁ।
ସଞ୍ଜଯୋ ନାମତଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ନ ଚ ପଶ୍ଯାମି ତତ୍ତ୍ଵଯି । ଅନ୍ଵର୍ଥନାମା ଭଵ ମେ ପୁତ୍ର ମା ଵ୍ଯର୍ଥନାମକଃ
ତୁମର ନାମ ସଞ୍ଜୟ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଗୁଣ ମୁଁ ତୁମରେ ଦେଖୁନାହିଁ; ପୁଆ, ନାମକୁ ସଠିକ୍ ରଖ, ବ୍ୟର୍ଥ ନ କର।
ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟିର୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ବାଲଂ ତ୍ଵାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଅଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ପୁନର୍ଵୃଦ୍ଧିଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ଏକ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମେ ଛୁଆଁଥିବାବେଳେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖି କହିଥିଲେ: 'ଏହି ଛୁଆଁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ସହି ଆଉଥରେ ଉନ୍ନତି ପାଇବ।'
ତସ୍ଯ ସ୍ମରନ୍ତୀ ଵଚନମାଶଂସେ ଵିଜଯଂ ତଵ। ତସ୍ମାତ୍ତାତ ବ୍ରଵୀମି ତ୍ଵାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ ପୁନଃପୁନଃ
ସେ ଉପଦେଶକୁ ମନେ ପକାଇ, ମୁଁ ତୁମ ଜୟ ଆଶା କରେଁ; ଏହିକାରଣରୁ, ପୁଆ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି ଏବଂ ପୁନିପୁନି କହିବି।
ଯସ୍ଯ ହ୍ଯର୍ଥାଭିନିର୍ଵୃତ୍ତୌ ଭଵନ୍ତ୍ଯାପ୍ଯାଯିତାଃ ପରେ । ତସ୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧିର୍ନିଯତା ନଯେଷ୍ଵର୍ଥାନୁସାରିଣଃ
ଯାହାର ଧନ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପକୃତ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସଫଳତା ପାଏ; ନୀତି ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଧନ ଲାଭ ନିଶ୍ଚିତ।
ସମୃଦ୍ଧିରସମୃଦ୍ଧିର୍ଵା ପୂର୍ଵେଷାଂ ମମ ସଞ୍ଜଯ । ଏଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଯୁଦ୍ଧମନା ଭଵ ମା ପ୍ରତ୍ଯୁପାହରଃ
ସଞ୍ଜୟ, ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ କେବେ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖିଛନ୍ତି, କେବେ ନାହିଁ; ଏହି କଥା ଜାଣି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମନ ଦେଉ, ପଛକୁ ଫେରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାତଃ ପାପୀଯସୀଂ କାଂଚିଦଵସ୍ଥାଂ ଶମ୍ବରୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଯତ୍ର ନୈଵାଦ୍ଯ ନ ପ୍ରାତର୍ଭୋଜନଂ ପ୍ରତିଦୃଶ୍ଯତେ
ଶମ୍ବର କେବେ ଏପରି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ କହିନଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଆଜି କିମ୍ବା କାଲି ଖାଇବା ପାଇଁ କିଛି ମିଳୁନାହିଁ।
ପତିପୁତ୍ରଵଧାଦେତତ୍ପରମଂ ଦୁଃଖମବ୍ରଵୀତ୍ । ଦାରିଦ୍ର୍ଯମିତି ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପର୍ଯାଯମରଣଂ ହି ତତ୍
ପତି କିମ୍ବା ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ହେଉଛି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ।
ଅହଂ ମହାକୁଲେ ଜାତା ହ୍ରଦାଦ୍ଧ୍ରଦମିଵାଗତା। ଈଶ୍ଵରୀ ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣୀ ଭର୍ତ୍ରା ପରମପୂଜିତା
ମୁଁ ଏକ ମହାନ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି, ଯେପରି ଏକ ହ୍ରଦରୁ ଅନ୍ୟ ହ୍ରଦକୁ ପାଣି ଯାଏ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣର ମାଲିକିନୀ ଥିଲି, ମୋ ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲି।
ମହାର୍ହମାଲ୍ଯାଭରଣାଂ ସୁମୃଷ୍ଟାମ୍ବରଵାସସମ୍ । ପୁରା ହୃଷ୍ଟଃ ସୁହୃଦ୍ଵର୍ଗୋ ମାମପଶ୍ଯତ୍ସୁହୃଦ୍ଗତାମ୍
ଏକ ସମୟରେ, ମୁଁ ମହାମୂଲ୍ୟ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିଲି, ଚମକୁଥିବା ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲି, ଏବଂ ମୋ ପ୍ରସନ୍ନ ସଙ୍ଗମାନେ ମତେ ସହଯାତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦେଖିଥିଲେ।
ଯଦା ମାଂ ଚୈଵ ଭାର୍ଯାଂ ଚ ଦ୍ରଷ୍ଟାସି ଭୃଶଦୁର୍ବଲାମ୍ । ନ ତଦା ଜୀଵିତେନାର୍ଥୋ ଭଵିତା ତଵ ସଞ୍ଜଯ
ସଞ୍ଜୟ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋତେ ଓ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଏତେ ଦୁର୍ବଳ ଦେଖିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମ ପାଇଁ ଜୀବନର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ।
ଦାସକର୍ମକରାନ୍ଭୃତ୍ଯାନାଚାର୍ଯର୍ତ୍ଵିକ୍ପୁରୋହିତାନ୍। ଅଵୃତ୍ତ୍ଯାଽସ୍ମାନ୍ପ୍ରଜହତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କିଂ ଜୀଵିତେନ ତେ
ଆମେ ଯେତେବେଳେ ଆମର ଚାକର, କାମକର୍ତ୍ତା, ସେବକ, ଶିକ୍ଷକ, ପୁରୋହିତ ଓ ଗୃହପୁରୋହିତମାନେକୁ ଅଭାବରେ ଛାଡିଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବୁ, ତେବେ ଏମିତି ଦୁଃଖ ଦେଖି ତୁମ ପାଇଁ ଜୀବନ କଣ ଉପକାରୀ?
ଯଦି କୃତ୍ଯଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ତଵାଦ୍ଯାହଂ ଯଥା ପୁରା । ଶ୍ଲାଘନୀଯଂ ଯଶସ୍ଯଂ ଚ କା ଶାନ୍ତିର୍ହୃଦଯସ୍ଯ ମେ
ଆଜି ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ପୂର୍ବବତ୍ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଦେଖିବି ନାହିଁ, ତେବେ ମୋ ହୃଦୟରେ କେମିତି ଶାନ୍ତି ରହିପାରିବ?
ନେତି ଚେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ବ୍ରୂଯାଂ ଦୀର୍ଯେତ ହୃଦଯଂ ମମ। ନ ହ୍ଯଦ ନ ଚ ମେ ଭର୍ତା ନେତି ବ୍ରାହ୍ମଣମୁକ୍ତଵାନ୍
ଯଦି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଅଁ, 'ସେ ନାହାଁତି', ତେବେ ମୋ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯିବ; କାରଣ ମୋ ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବେ 'ସେ ନାହିଁ' ବୋଲି କହିନାହାନ୍ତି।
ଵଯମାଶ୍ରଯଣୀଯାଃ ସ୍ମ ନ ଶ୍ରୋତାରଃ ପରସ୍ଯ ଚ। ଅନ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ଜୀଵନ୍ତୀ ପରିତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତମ୍
ଆମେ ସରଣାଗତ, ଅନ୍ୟ କାହାର ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଜୀବନ୍ତ ରହିଯିବି, ତେବେ ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବି।
ଅପାରେ ଭଵ ନଃ ପାରମପ୍ଲଵେ ଭଵ ନଃ ପ୍ଲଵଃ । କୁରୁଷ୍ଵ ସ୍ଥାନମସ୍ଥାନେ ମୃତାନ୍ସଞ୍ଜୀଵଯସ୍ଵ ନଃ
ଏହି ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ ଅପାର ଦୁଃଖରେ ଆମ ପାଇଁ ପାର ହେଉ, ବନ୍ୟାରେ ଆମ ପାଇଁ ନୌକା ହେଉ; ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଆମକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅ, ମୃତମାନେକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦିଅ।
ସର୍ଵେ ତେ ଶତ୍ରଵଃ ଶକ୍ଯା ନ ଚେଞ୍ଜୀଵିତୁମର୍ହସି । ଅଥ ଚେଦୀଦୃଶୀଂ ଵୃତ୍ତିଂ କ୍ଲୀବାମଭ୍ଯୁପପଦ୍ଯସେ
ତୁମର ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିହେବା ସମ୍ଭବ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ତୁମେ ଏମିତି ଦୁର୍ବଳ ଓ କ୍ଳିବ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କର, ତେବେ ତୁମେ ଜୀବିତ ରହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ।
ନିର୍ଵିଣ୍ଣାତ୍ମା ହତମନା ମୁଞ୍ଚୈତାଂ ପାପଜୀଵିକାମ୍। ଏକଶତ୍ରୁଵଧେନୈଵ ଶୂରୋ ଗଚ୍ଛତି ଵିଶ୍ରୁତିମ୍
ମନ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଓ ହୃଦୟ ହାରିଯିବା ସହିତ, ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ ଜୀବନ ଛାଡିଦିଅ; କାରଣ, ଏକ ମାତ୍ର ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିଲେ ମଧ୍ୟ ବୀରମାନେ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃତ୍ରଵଧେନୈଵ ମହେନ୍ଦ୍ରଃ ସମପଦ୍ଯତ। ମାହେନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ଗ୍ରହଂ ଲେଭେ ଲୋକାନାଂ ଚେଶ୍ଵରୋଽଭଵତ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଭି ଭୟଙ୍କର ବୃତ୍ରକୁ ମାରିବା ଦ୍ୱାରା ମହାଇନ୍ଦ୍ର ହେଲେ; ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା ହେଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ନାୟକ ହେଲେ।
ନାମ ଵିଶ୍ରାଵ୍ଯ ଵୈ ଶଙ୍ଖ୍ଯେ ଶତ୍ରୂନାହୂଯ ଦଂଶିତାନ୍। ସେନାଗ୍ରଂ ଚାପି ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ହତ୍ଵା ଵା ପୁରୁଷଂ ଵରମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ନାମ ଘୋଷଣା କରି, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି, ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବା କିମ୍ବା ଏକ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ମାରିବା ଦ୍ୱାରା—
ଯଦୈଵ ଲଭତେ ଵୀରଃ ସୁଯୁଦ୍ଧେନ ମହଦ୍ଯଶଃ । ତଦୈଵ ପ୍ରଵ୍ଯଥନ୍ତେଽସ୍ଯ ଶତ୍ରଵୋ ଵିନମନ୍ତି ଚ
ଯେତେବେଳେ ବୀର ନିଜ ଶୌର୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାନ୍ତି।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାତ୍ମାନଂ ରଣେ ଦକ୍ଷଂ ଶୂରଂ କାପୁରୁଷା ଜନାଃ । ଅଵଶାସ୍ତର୍ପଯନ୍ତି ସ୍ମ ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧିଭିଃ
ଯେତେବେଳେ ଶୌର୍ୟଶାଳୀ ଓ କ୍ଷମତାବାନ୍ ମଣିଷେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ଅସହାୟ ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ସେମାନେକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ରାଜ୍ଯଂ ଚାପ୍ଯୁଗ୍ରଵି ଭ୍ରଂଶଂ ସଂଶଯୋ ଜୀଵିତସ୍ଯ ଵା। ନ ଲବ୍ଧସ୍ଯ ହି ଶତ୍ରୋର୍ଵୈ ଶେଷଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ସାଧଵଃ
ରାଜ୍ୟ ହାରାଇବା କିମ୍ବା ଜୀବନର ଅନିଶ୍ଚିତତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁ ଲାଭ କରିଛି, ସେଠାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଲୋକମାନେ କେବେ ଅଂଶ ରଖି ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରୋପମଂ ରାଜ୍ଯମଥଵାପ୍ଯମୃତୋପମମ୍ । ରୁଦ୍ଧମେକାଯନଂ ମତ୍ଵା ପତୋଲ୍ମୁକ ଇଵାରିଷୁ
ରାଜ୍ୟକୁ ଯଦି ସ୍ୱର୍ଗ ଦ୍ୱାର କିମ୍ବା ଅମୃତ ସମାନ ଭାବିବ, ଏବଂ ଏହା ଏକମାତ୍ର ପଥରେ ଅଟକିଯାଇଛି, ତେବେ ତୁମେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିଶଳା ଭଳି ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ପଡ଼।
ଜହି ଶତ୍ରୂନ୍ରଣେ ରାଜନ୍ସ୍ଵଧର୍ମନୁପାଲଯ । ମା ତ୍ଵା ଦୃଶଂ ସୁକୃପଣଂ ଶତ୍ରୂଣାଂ ଭଯଵର୍ଧନମ୍
ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାର, ନିଜ ଧର୍ମକୁ ପାଳନ କର; ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଭୟ ବଢ଼ାଇଥିବା ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।