ତମାହୁର୍ଵ୍ଯର୍ଥନାମାନଂ ସ୍ତ୍ରୀଵଦ୍ଯ ଇହ ଜୀଵତି। ଶୂରସ୍ଯୋର୍ଜିତସତ୍ଵସ୍ଯ ସିଂହଵିକ୍ରାନ୍ତଚାରିଣଃ
ଯିଏ ନିର୍ଥକ ନାମ ଧାରଣ କରି, ସ୍ତ୍ରୀ ପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ସେଉଁଠି କୌଣସି ମହତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଶୂର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସିଂହ ପରି ଚାଲିଥାଏ—
ଦିଷ୍ଟଭାଵଂ ଗତସ୍ଯାପି ଵିଷଯେ ମୋଦତେ ପ୍ରଜା । ଯ ଆତ୍ମନଃ ପ୍ରିଯମୁଖେ ହିତ୍ଵା ମୃଗଯତେ ଶ୍ରିଯମ୍
ଭାଗ୍ୟରେ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଜ ଦେଶରେ ଆନନ୍ଦ କରେ; ଯିଏ ନିଜ ପ୍ରିୟକୁ ଛାଡ଼ି, ସମୃଦ୍ଧି ଅନ୍ୱେଷଣ କରେ।
ଅମାତ୍ଯାନାମଥୋ ହର୍ଷମାଦଧାତ୍ଯଚିରେଣ ସଃ
ସେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଖୁସି ଦେଇଥାଏ।
କିଂ ନୁ ମେ ମାମପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଃ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅପି ସର୍ଵଯା। କିମାଭରଣକୃତ୍ଯଂ ତେ କିଂ ଭୋଗୈର୍ଜୀଵିତେନ ଵା
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ମୋତେ ଦେଖୁନାହାଁତି, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ଆଭୂଷଣ, ଭୋଗ କିମ୍ବା ଜୀବନର କଣ ଦରକାର?
ପୈରର୍ଵିହନ୍ଯମାନସ୍ଯ ଜୀଵିତେନାପି କିଂ ଫଲମ୍।' ନିର୍ମନ୍ଯୁକାନାଂ ଯେ ଲୋକା ଦ୍ଵିଷନ୍ତସ୍ତାନଵାପ୍ନୁଯୁଃ । ଯେ ତ୍ଵାଦୃତାତ୍ମନାଂ ଲୋକାଃ ସୁହୃଦସ୍ତାନ୍ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ନଃ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ ଜୀବନର କଣ ଉପକାର? ଯେମାନେ ଆମକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିରାଶା ଲୋକଙ୍କ ଲୋକକୁ ପାଉନ୍ତୁ; ଯେମାନେ ଦୃଢ଼ ମନବଳ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମ ସ୍ନେହିତ ହେଉନ୍ତୁ।
ଭୃତ୍ଯୈର୍ଵିହୀଯମାନାନାଂ ପରପିଣ୍ଡୋପଜୀଵିନାମ୍। କୃପଣାନାମସତ୍ଵାନାଂ ମା ଵୃତ୍ତିମନୁଵର୍ତିଥାଃ
ଯେମାନେ ଦାସମାନେ ହୀନ, ଅନ୍ୟର ଭୋଜନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ଦୁଃଖୀ ଓ ଶକ୍ତିହୀନ, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅନୁ ତ୍ଵାଂ ତାତ ଜୀଵନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସୁହୃଦସ୍ତଥା । ପର୍ଯନ୍ଯମିଵ ଭୂତାନି ଦେଵା ଇଵ ଶତକ୍ରତୁମ୍
ପୁଆ, ତୁମ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ଜୀବନ୍ତୁ, ଯେପରି ମେଘକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭରସା କରନ୍ତି।
ଯମାଜୀଵନ୍ତି ପୁରୁଷଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ସଂଜଯ। ପକ୍ଵଂ ଦ୍ରୁମମିଵାସାଦ୍ଯ ତସ୍ଯ ଜୀଵିତମର୍ଥଵତ୍
ସଞ୍ଜୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏକ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ଯେପରି ପକ୍କ ଗଛକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଲାଭ ଉଠାନ୍ତି; ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଯସ୍ଯ ଶୂରସ୍ଯ ଵିକ୍ରାନ୍ତୈରେଧନ୍ତେ ବାନ୍ଧଵାଃ ସୁଖମ୍। ତ୍ରିଦଶା ଇଵ ଶକ୍ରସ୍ଯ ସାଧୁ ତସ୍ଯେହ ଜୀଵିତମ୍
ଯେ ସୂରବୀର ଓ ପ୍ରବଳ, ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନେ ଶୁଭ ଭାବେ ଉନ୍ନତି କରନ୍ତି, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାସନରେ ଖୁସିରେ ରହନ୍ତି; ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ଧନ୍ୟ।
ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯୋହି ଜୀଵତି ମାନଵଃ । ସ ଲୋକେ ଲଭତେ କୀର୍ତିଂ ପରତ୍ର ଚ ଶୁଭାଂ ଗତିମ୍
ଯିଏ ନିଜ ବାହୁବଳ ଉପରେ ଭରସା କରି ଜୀବନ୍ତି, ସେ ଏହି ଜଗତରେ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଗତି ପାଏ।
ଅଥୈତସ୍ଯାମଵସ୍ଥାଯାଂ ପୌରୁଷଂ ହାତୁମିଚ୍ଛସି। ନିହୀନସେଵିତଂ ମାର୍ଗଂ ଗମିଷ୍ଯସ୍ଯଚିରାଦିଵ
ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯଦି ତୁମେ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ଯେପରି ରାସ୍ତା ଚାଲନ୍ତି, ସେଇପରି ଏକ ମନ୍ଦ ମାର୍ଗକୁ ଚାଲିଯିବ।
ଯୋ ହି ତେଜୋ ଯଥାଶକ୍ତି ନ କର୍ଶଯତି ଵିକ୍ରମାତ୍। କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଜୀଵିତାକାଙ୍କ୍ଷୀ ସ୍ତେନ ଇତ୍ଯେଵ ତଂ ଵିଦୁଃ
ଯିଏ ଜୀବନ ଲାଗି ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରେନାହିଁ, ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ତାକୁ ଚୋର ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ଅର୍ଥଵନ୍ତ୍ଯୁପପନ୍ନାନି ଵାକ୍ଯାନି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ। ନୈଵ ସଂପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ତ୍ଵାଂ ମୁମୂର୍ଷୁମିଵ ଭେଷଜମ୍
ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଗୁଣବତୀ କଥାମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚୁନାହିଁ, ଯେପରି ମରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଔଷଧ କାମ ନକରେ।
ସନ୍ତି ଵୈ ସିନ୍ଧୁରାଜସ୍ଯ ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ନ ତଥା ଜନାଃ। ଦୌର୍ବଲ୍ଯାଦାସତେ ମୂଢା ଵ୍ଯସତୌଘପତୀକ୍ଷିଣଃ
ସିନ୍ଧୁରାଜଙ୍କ ପାଖରେ ଧନ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଲୋକମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହନ୍ତି; ଦୁର୍ବଳତାରୁ ମୂଢ଼ମାନେ ଦୁଃଖର ଝରଣାକୁ ଦେଖି ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଯାନ୍ତି।
ସହାଯୋପଚିତିଂ କୃତ୍ଵା ଵ୍ଯଵସାଯ୍ଯ ତତସ୍ତତଃ । ଅନୁଦୁଷ୍ଯେଯୁରପରେ ପଶ୍ଯନ୍ତସ୍ତଵ ପୌରୁଷମ୍
ସହଯୋଗୀମାନେ ଯୋଗାଯୋଗ କରି ଏବଂ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଇ, ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦେଖି କେବେ ଦୋଷ ଦେବେନାହିଁ।
ତୈଃ କୃତ୍ଵା ସହ ସଂଘାତଂ ଗିରିଦୁର୍ଗାଲଯଂ ଚର । କାଲେ ଵ୍ଯସନମାକାଙ୍କ୍ଷନ୍ନୈଵାଯମଜରାମରଃ
ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ହୋଇ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ରୁହ, ସମୟ ଆସିଲେ ଦୁଃଖକୁ ମୁହାଁଦେ; କାରଣ, ସେ ଅଜର ଅମର ନୁହେଁ।
ସଞ୍ଜଯୋ ନାମତଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ନ ଚ ପଶ୍ଯାମି ତତ୍ତ୍ଵଯି । ଅନ୍ଵର୍ଥନାମା ଭଵ ମେ ପୁତ୍ର ମା ଵ୍ଯର୍ଥନାମକଃ
ତୁମର ନାମ ସଞ୍ଜୟ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଗୁଣ ମୁଁ ତୁମରେ ଦେଖୁନାହିଁ; ପୁଆ, ନାମକୁ ସଠିକ୍ ରଖ, ବ୍ୟର୍ଥ ନ କର।
ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟିର୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ବାଲଂ ତ୍ଵାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଅଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ପୁନର୍ଵୃଦ୍ଧିଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ଏକ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମେ ଛୁଆଁଥିବାବେଳେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖି କହିଥିଲେ: 'ଏହି ଛୁଆଁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ସହି ଆଉଥରେ ଉନ୍ନତି ପାଇବ।'
ତସ୍ଯ ସ୍ମରନ୍ତୀ ଵଚନମାଶଂସେ ଵିଜଯଂ ତଵ। ତସ୍ମାତ୍ତାତ ବ୍ରଵୀମି ତ୍ଵାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ ପୁନଃପୁନଃ
ସେ ଉପଦେଶକୁ ମନେ ପକାଇ, ମୁଁ ତୁମ ଜୟ ଆଶା କରେଁ; ଏହିକାରଣରୁ, ପୁଆ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି ଏବଂ ପୁନିପୁନି କହିବି।
ଯସ୍ଯ ହ୍ଯର୍ଥାଭିନିର୍ଵୃତ୍ତୌ ଭଵନ୍ତ୍ଯାପ୍ଯାଯିତାଃ ପରେ । ତସ୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧିର୍ନିଯତା ନଯେଷ୍ଵର୍ଥାନୁସାରିଣଃ
ଯାହାର ଧନ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପକୃତ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସଫଳତା ପାଏ; ନୀତି ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଧନ ଲାଭ ନିଶ୍ଚିତ।
ସମୃଦ୍ଧିରସମୃଦ୍ଧିର୍ଵା ପୂର୍ଵେଷାଂ ମମ ସଞ୍ଜଯ । ଏଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଯୁଦ୍ଧମନା ଭଵ ମା ପ୍ରତ୍ଯୁପାହରଃ
ସଞ୍ଜୟ, ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ କେବେ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖିଛନ୍ତି, କେବେ ନାହିଁ; ଏହି କଥା ଜାଣି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମନ ଦେଉ, ପଛକୁ ଫେରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାତଃ ପାପୀଯସୀଂ କାଂଚିଦଵସ୍ଥାଂ ଶମ୍ବରୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଯତ୍ର ନୈଵାଦ୍ଯ ନ ପ୍ରାତର୍ଭୋଜନଂ ପ୍ରତିଦୃଶ୍ଯତେ
ଶମ୍ବର କେବେ ଏପରି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ କହିନଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଆଜି କିମ୍ବା କାଲି ଖାଇବା ପାଇଁ କିଛି ମିଳୁନାହିଁ।
ପତିପୁତ୍ରଵଧାଦେତତ୍ପରମଂ ଦୁଃଖମବ୍ରଵୀତ୍ । ଦାରିଦ୍ର୍ଯମିତି ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପର୍ଯାଯମରଣଂ ହି ତତ୍
ପତି କିମ୍ବା ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ହେଉଛି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ।
ଅହଂ ମହାକୁଲେ ଜାତା ହ୍ରଦାଦ୍ଧ୍ରଦମିଵାଗତା। ଈଶ୍ଵରୀ ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣୀ ଭର୍ତ୍ରା ପରମପୂଜିତା
ମୁଁ ଏକ ମହାନ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି, ଯେପରି ଏକ ହ୍ରଦରୁ ଅନ୍ୟ ହ୍ରଦକୁ ପାଣି ଯାଏ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣର ମାଲିକିନୀ ଥିଲି, ମୋ ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲି।
ମହାର୍ହମାଲ୍ଯାଭରଣାଂ ସୁମୃଷ୍ଟାମ୍ବରଵାସସମ୍ । ପୁରା ହୃଷ୍ଟଃ ସୁହୃଦ୍ଵର୍ଗୋ ମାମପଶ୍ଯତ୍ସୁହୃଦ୍ଗତାମ୍
ଏକ ସମୟରେ, ମୁଁ ମହାମୂଲ୍ୟ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିଲି, ଚମକୁଥିବା ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲି, ଏବଂ ମୋ ପ୍ରସନ୍ନ ସଙ୍ଗମାନେ ମତେ ସହଯାତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦେଖିଥିଲେ।
ଯଦା ମାଂ ଚୈଵ ଭାର୍ଯାଂ ଚ ଦ୍ରଷ୍ଟାସି ଭୃଶଦୁର୍ବଲାମ୍ । ନ ତଦା ଜୀଵିତେନାର୍ଥୋ ଭଵିତା ତଵ ସଞ୍ଜଯ
ସଞ୍ଜୟ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋତେ ଓ ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଏତେ ଦୁର୍ବଳ ଦେଖିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମ ପାଇଁ ଜୀବନର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ।
ଦାସକର୍ମକରାନ୍ଭୃତ୍ଯାନାଚାର୍ଯର୍ତ୍ଵିକ୍ପୁରୋହିତାନ୍। ଅଵୃତ୍ତ୍ଯାଽସ୍ମାନ୍ପ୍ରଜହତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କିଂ ଜୀଵିତେନ ତେ
ଆମେ ଯେତେବେଳେ ଆମର ଚାକର, କାମକର୍ତ୍ତା, ସେବକ, ଶିକ୍ଷକ, ପୁରୋହିତ ଓ ଗୃହପୁରୋହିତମାନେକୁ ଅଭାବରେ ଛାଡିଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବୁ, ତେବେ ଏମିତି ଦୁଃଖ ଦେଖି ତୁମ ପାଇଁ ଜୀବନ କଣ ଉପକାରୀ?
ଯଦି କୃତ୍ଯଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ତଵାଦ୍ଯାହଂ ଯଥା ପୁରା । ଶ୍ଲାଘନୀଯଂ ଯଶସ୍ଯଂ ଚ କା ଶାନ୍ତିର୍ହୃଦଯସ୍ଯ ମେ
ଆଜି ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ ପୂର୍ବବତ୍ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଦେଖିବି ନାହିଁ, ତେବେ ମୋ ହୃଦୟରେ କେମିତି ଶାନ୍ତି ରହିପାରିବ?
ନେତି ଚେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ବ୍ରୂଯାଂ ଦୀର୍ଯେତ ହୃଦଯଂ ମମ। ନ ହ୍ଯଦ ନ ଚ ମେ ଭର୍ତା ନେତି ବ୍ରାହ୍ମଣମୁକ୍ତଵାନ୍
ଯଦି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଅଁ, 'ସେ ନାହାଁତି', ତେବେ ମୋ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯିବ; କାରଣ ମୋ ସ୍ୱାମୀ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବେ 'ସେ ନାହିଁ' ବୋଲି କହିନାହାନ୍ତି।
ଵଯମାଶ୍ରଯଣୀଯାଃ ସ୍ମ ନ ଶ୍ରୋତାରଃ ପରସ୍ଯ ଚ। ଅନ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ଜୀଵନ୍ତୀ ପରିତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତମ୍
ଆମେ ସରଣାଗତ, ଅନ୍ୟ କାହାର ଶୁଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଜୀବନ୍ତ ରହିଯିବି, ତେବେ ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ଛାଡିଦେବି।