କୃତ୍ଵା ମାନୁଷ୍ଯକଂ କର୍ମ ସୃତ୍ଵାଽଽଜିଂ ଯାଵଦୁତ୍ତମମ୍ । ଧର୍ମସ୍ଯାନୃଣ୍ଯମାପ୍ନୋତି ନ ଚାତ୍ମାନଂ ଵିଗର୍ହତେ
ମଣିଷ ଭାବେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଋଣ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଉନାହିଁ।
ଅଲବ୍ଧ୍ଵା ଯଦି ଵା ଲବ୍ଧ୍ଵା ନାନୁଶୋଚତି ପଣ୍ଡିତଃ । ଆନନ୍ତର୍ଯଂ ଚାରଭତେ ନ ପ୍ରାଣାନାଂ ଧନାଯତେ
ପାଇଲେ କିମ୍ବା ନ ପାଇଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନାହାନ୍ତି। ସେମାନେ ଅବିନାଶୀ କାମ କରନ୍ତି, ପ୍ରାଣକୁ ଧନ ପାଇଁ ମୂଲ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଉଦ୍ଭାଵଯସ୍ଵଂ ଵୀର୍ଯଂ ଵା ତାଂ ଵା ଗଚ୍ଛ ଧ୍ରୁଵାଂ ଗତିମ୍ । ଧର୍ମଂ ପୁତ୍ରାଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା କିଂନିମିତ୍ତଂ ହି ଜୀଵସି
ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କର, ନହେଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଶେଷକୁ ଯାଅ। ପୁଅମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଧର୍ମକୁ ରଖି, କାହିଁକି ଏମିତି ଜୀବନ୍ତ?
ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତଂ ହି ତେ କ୍ଲୀବ କୀର୍ତିଶ୍ଚ ସକଲା ହତା । ଵିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ଭୋଗମୂଲଂ ତେ କିଂନିମିତ୍ତଂ ହି ଜୀଵସି
ତୋର ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ, ଭୟଭୀତ, ସମସ୍ତ କୀର୍ତ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ଭୋଗର ମୂଳ କଟିଯାଇଛି—ତେବେ ଏମିତି କାହିଁକି ଜୀବନ୍ତ?
ଶତ୍ରୁର୍ନିମଞ୍ଜତା ଗ୍ରାହ୍ଯୋ ଜଙ୍ଘାଯାଂ ପ୍ରପତିଷ୍ଯତା। ଵିପରିଚ୍ଛିନ୍ନମୂଲୋଽପି ନ ଵିଷୀଦେତ୍କଥଂଚନ
ଶତ୍ରୁ ଡୁବୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧରିବା ଉଚିତ, ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ। ମୂଳ କଟିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ନିରାଶ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ଧୁରମୁତ୍କର୍ଷେଦାଜାନେଯକତଂ ସ୍ମରନ୍। କୁରୁ ସତ୍ଵଂ ଚ ମାନଂ ଚ ଵିଦ୍ଧି ପୌରୁଷମାତ୍ମନଃ
ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କର, ଅଜାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ସାହସ ସ୍ମରଣ କର। ସାହସ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଖା, ନିଜ ପୁରୁଷାର୍ଥକୁ ଜାଣ।
ଉଦ୍ଭାଵଯ କୁଲଂ ମଗ୍ନଂ ତ୍ଵତ୍କୃତେ ସ୍ଵଯମେଵ ହି। ଯସ୍ଯ ଵୃତ୍ତଂ ନ ଜଲ୍ପନ୍ତି ମାନଵା ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍
ନିଜ ଦୋଷରେ ଡୁବିଥିବା ନିଜ ଗୋତିକୁ ନିଜେ ଉଠା। ଯାହାଙ୍କ କର୍ମକୁ ଲୋକେ ବଡ଼ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ କହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କିଏ?
ରାଶିଵର୍ଧନମାତ୍ରଂ ସ ନୈଵ ସ୍ତ୍ରୀ ନ ପୁନଃ ପୁମାନ୍ । ଦାନେ ତପସି ସତ୍ଯେ ଚ ଯସ୍ଯ ନୋଚ୍ଚରିତଂ ଯଶଃ
ଯାହାଙ୍କ ଦାନ, ତପ, ସତ୍ୟରେ କେହି କୀର୍ତ୍ତି କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ କେବଳ ମାଂସର ଗଠି, ନ ସେ ଝିଅ, ନ ସେ ପୁଅ।
ଵିଦ୍ଯାଯାମର୍ଥଲାଭେ ଵା ମାତୁରୁଚ୍ଚାର ଏଵ ସଃ। ଶ୍ରୁତେନ ତପସା ଵାଽପି ଶ୍ରିଯା ଵା ଵିକ୍ରମେଣ ଵା
ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଧନ ଲାଭ କରିବାରେ, ସେ କେବଳ ମାଆର କଥା ଭଳି ହୁଏ; ଶିକ୍ଷା, ତପସ୍ୟା, ସମୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଲାଭ ମିଳେ, ସେ ସବୁ ମାଆର ଉଚ୍ଚାରଣ ସମାନ।
ଜନାନ୍ଯୋଽଭିଭଵତ୍ଯନ୍ଯାନ୍କର୍ମଣା ହି ସ ଵୈ ପୁମାନ୍ । ନ ତ୍ଵେଵ ଜାଲ୍ମୀଂ କାପାଲୀଂ ଵୃତ୍ତିମେଷିତୁମର୍ହସି
ମଣିଷ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନେଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ନିମ୍ନ ଓ ଲଜ୍ଜାଜନକ ଜୀବିକା ଚାଲାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନୃଶଂସ୍ଯାମଯଶସ୍ଯାଂ ଚ ଦୁଃଖାଂ କାପୁରୁଷୋଚିତାମ୍। ଯମେନମଭିନନ୍ଦେଯୁରମିତ୍ରାଃ ପୁରୁଷଂ କୃଶମ୍
ଯେଉଁ ଜୀବିକା କ୍ରୁର, କୁଖ୍ୟାତ, ଦୁଃଖଦାୟକ ଓ କପୁରୁଷ ସମ୍ମତ, ଏହା ପଛରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଏପରି ଜୀବିକା ଚାଲାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଲୋକସ୍ଯ ସମଵଜ୍ଞାତଂ ନିହୀନାସନଵାସସମ୍ । ଅହୋଲାଭକରଂ ହୀନମଲ୍ପଜୀଵନମଲ୍ପକମ୍
ଯାହାକୁ ସମସ୍ତେ ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ନିମ୍ନ ଜାତିର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥାଏ, ଲାଭ ହୀନ, ନିମ୍ନ, ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ଓ ଅଳ୍ପ ମୂଲ୍ୟବାନ, ସେଉଁଠି କୌଣସି ମହତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ।
ନେଦୃଶଂ ବନ୍ଧୁମାସାଦ୍ଯ ବାନ୍ଧଵଃ ସୁଖମେଧତେ। ଅଵୃତ୍ତ୍ଯୈଵ ଵିପତ୍ସ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ରାଷ୍ଟ୍ରାତ୍ପ୍ରଵାସିତାଃ
ଏପରି ବାନ୍ଧବ ପାଇଲେ କୌଣସି ଆତ୍ମୀୟ ଖୁସି ପାଏ ନାହିଁ; ଜୀବିକା ବିହୀନ ହେଲେ, ଆମେ ଦେଶରୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ସର୍ଵକାମରସୈର୍ହୀନାଃ ସ୍ଥାନଭ୍ରଷ୍ଟା ଅକିଂଚନାଃ । ଅଵଲ୍ଗୁକାରିଣ ସତ୍ସୁ କୁଲଵଂଶସ୍ଯ ନାଶନମ୍
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ସୁଖରୁ ବଞ୍ଚିତ, ପଦ ହାରାଇ, ଦରିଦ୍ର, ସଦ୍ଗୁଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରି, ପରିବାରର ନାଶ ଘଟାଏ।
କଲିଂ ପୁତ୍ରପ୍ରଵାଦେନ ସଞ୍ଜଯ ତ୍ଵାମଜୀଜନମ୍ । ନିରମର୍ଷଂ ନିରୁତ୍ସାହଂ ନିର୍ଵୀର୍ଯମରିନନ୍ଦନମ୍
ସଞ୍ଜୟ, ତୁମ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା କଳି ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ଯିଏ କ୍ରୋଧ ହୀନ, ଉତ୍ସାହ ହୀନ, ଶକ୍ତି ହୀନ, ଦୁର୍ବଳ ପିତାର ସନ୍ତାନ।
ମା ସ୍ମ ସୀମନ୍ତିନୀ କାଚିଞ୍ଜନଯେତ୍ପୁତ୍ରମୀଦୃଶମ୍। ମା ଧୂମାଯ ଜ୍ଵଲାତ୍ଯନ୍ତମାକ୍ରମ୍ଯ ଜହି ଶାତ୍ରଵାନ୍
କୌଣସି ଗୃହିଣୀ ଏପରି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଉ ନାହିଁ; ଅତିରିକ୍ତ ଧୂଆଁ ହେବାକୁ ଦିଅ ନାହିଁ, ଉଠି ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦମନ କର।
ଜ୍ଵଲ ମୂର୍ଧନ୍ଯମିତ୍ରାଣାଂ ମୁହୂର୍ତମପି ଵା କ୍ଷଣମ୍। ଏତାଵାନେଵ ପୁରୁଷୋ ଯଦମର୍ଷୀ ଯଦକ୍ଷମୀ
ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ଏକ ଖ୍ଷଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱଳନ୍ତୁ; ଏହି ହେଉଛି ପୁରୁଷତ୍ୱ—ଯିଏ କ୍ରୋଧୀ ଓ ଅଡ଼ିଗ।
କ୍ଷମାଵାନ୍ନିରମର୍ଷଶ୍ଚ ନୈଵ ସ୍ତ୍ରୀ ନ ପୁନଃ ପୁମାନ୍ । ସଂତୋଷୋ ଵୈ ଶ୍ରିଯଂ ହନ୍ତି ତଥାଽନୁକ୍ରୋଶ ଏଵ ଚ
ଯିଏ ଖ୍ଷମାଶୀଳ ଓ କ୍ରୋଧ ହୀନ, ସେ ନା ସ୍ତ୍ରୀ, ନା ପୁରୁଷ; ସନ୍ତୋଷ ଧନକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଏପରି ଦୟା ମଧ୍ୟ।
ଅନୁତ୍ଥାନଭଯେ ଚୋଭେ ନିରୀହୋ ନାଶ୍ରୁତେ ମହତ୍। ଏଭ୍ଯୋ ନିକୃତିପାପେଭ୍ଯଃ ପ୍ରମୁଞ୍ଚାତ୍ମାନମାତ୍ମନା
ଉଠିବା ଭୟ ଓ ପଡ଼ିବା ଭୟ, ଅଲସ୍ୟ ଓ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷାର ଅଭାବ—ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦୋଷମାନେଠାରୁ ନିଜେ ଚେଷ୍ଟା କରି ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କର।
ଆଯସଂ ହୃଦଯଂ କୃତ୍ଵା ମୃଗଯସ୍ଵ ପୁନଃ ସ୍ଵକମ୍ । ପରଂ ଵିଷହତେ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ
ନିଜ ହୃଦୟକୁ ଲୋହା ପରି କଠିନ କରି, ପୁଣି ନିଜ ସ୍ୱାଧୀନତା ଖୋଜ; ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସହିପାରେ, ସେଠିପାଇଁ ସେ ପୁରୁଷ କୁହାଯାଏ।
ତମାହୁର୍ଵ୍ଯର୍ଥନାମାନଂ ସ୍ତ୍ରୀଵଦ୍ଯ ଇହ ଜୀଵତି। ଶୂରସ୍ଯୋର୍ଜିତସତ୍ଵସ୍ଯ ସିଂହଵିକ୍ରାନ୍ତଚାରିଣଃ
ଯିଏ ନିର୍ଥକ ନାମ ଧାରଣ କରି, ସ୍ତ୍ରୀ ପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ସେଉଁଠି କୌଣସି ମହତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଶୂର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସିଂହ ପରି ଚାଲିଥାଏ—
ଦିଷ୍ଟଭାଵଂ ଗତସ୍ଯାପି ଵିଷଯେ ମୋଦତେ ପ୍ରଜା । ଯ ଆତ୍ମନଃ ପ୍ରିଯମୁଖେ ହିତ୍ଵା ମୃଗଯତେ ଶ୍ରିଯମ୍
ଭାଗ୍ୟରେ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଜ ଦେଶରେ ଆନନ୍ଦ କରେ; ଯିଏ ନିଜ ପ୍ରିୟକୁ ଛାଡ଼ି, ସମୃଦ୍ଧି ଅନ୍ୱେଷଣ କରେ।
ଅମାତ୍ଯାନାମଥୋ ହର୍ଷମାଦଧାତ୍ଯଚିରେଣ ସଃ
ସେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଖୁସି ଦେଇଥାଏ।
କିଂ ନୁ ମେ ମାମପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଃ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅପି ସର୍ଵଯା। କିମାଭରଣକୃତ୍ଯଂ ତେ କିଂ ଭୋଗୈର୍ଜୀଵିତେନ ଵା
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ମୋତେ ଦେଖୁନାହାଁତି, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ଆଭୂଷଣ, ଭୋଗ କିମ୍ବା ଜୀବନର କଣ ଦରକାର?
ପୈରର୍ଵିହନ୍ଯମାନସ୍ଯ ଜୀଵିତେନାପି କିଂ ଫଲମ୍।' ନିର୍ମନ୍ଯୁକାନାଂ ଯେ ଲୋକା ଦ୍ଵିଷନ୍ତସ୍ତାନଵାପ୍ନୁଯୁଃ । ଯେ ତ୍ଵାଦୃତାତ୍ମନାଂ ଲୋକାଃ ସୁହୃଦସ୍ତାନ୍ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ନଃ
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ ଜୀବନର କଣ ଉପକାର? ଯେମାନେ ଆମକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିରାଶା ଲୋକଙ୍କ ଲୋକକୁ ପାଉନ୍ତୁ; ଯେମାନେ ଦୃଢ଼ ମନବଳ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମ ସ୍ନେହିତ ହେଉନ୍ତୁ।
ଭୃତ୍ଯୈର୍ଵିହୀଯମାନାନାଂ ପରପିଣ୍ଡୋପଜୀଵିନାମ୍। କୃପଣାନାମସତ୍ଵାନାଂ ମା ଵୃତ୍ତିମନୁଵର୍ତିଥାଃ
ଯେମାନେ ଦାସମାନେ ହୀନ, ଅନ୍ୟର ଭୋଜନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ଦୁଃଖୀ ଓ ଶକ୍ତିହୀନ, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅନୁ ତ୍ଵାଂ ତାତ ଜୀଵନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସୁହୃଦସ୍ତଥା । ପର୍ଯନ୍ଯମିଵ ଭୂତାନି ଦେଵା ଇଵ ଶତକ୍ରତୁମ୍
ପୁଆ, ତୁମ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ଜୀବନ୍ତୁ, ଯେପରି ମେଘକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭରସା କରନ୍ତି।
ଯମାଜୀଵନ୍ତି ପୁରୁଷଂ ସର୍ଵଭୂତାନି ସଂଜଯ। ପକ୍ଵଂ ଦ୍ରୁମମିଵାସାଦ୍ଯ ତସ୍ଯ ଜୀଵିତମର୍ଥଵତ୍
ସଞ୍ଜୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏକ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ଯେପରି ପକ୍କ ଗଛକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଲାଭ ଉଠାନ୍ତି; ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଯସ୍ଯ ଶୂରସ୍ଯ ଵିକ୍ରାନ୍ତୈରେଧନ୍ତେ ବାନ୍ଧଵାଃ ସୁଖମ୍। ତ୍ରିଦଶା ଇଵ ଶକ୍ରସ୍ଯ ସାଧୁ ତସ୍ଯେହ ଜୀଵିତମ୍
ଯେ ସୂରବୀର ଓ ପ୍ରବଳ, ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନେ ଶୁଭ ଭାବେ ଉନ୍ନତି କରନ୍ତି, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାସନରେ ଖୁସିରେ ରହନ୍ତି; ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ଧନ୍ୟ।
ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯୋହି ଜୀଵତି ମାନଵଃ । ସ ଲୋକେ ଲଭତେ କୀର୍ତିଂ ପରତ୍ର ଚ ଶୁଭାଂ ଗତିମ୍
ଯିଏ ନିଜ ବାହୁବଳ ଉପରେ ଭରସା କରି ଜୀବନ୍ତି, ସେ ଏହି ଜଗତରେ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଗତି ପାଏ।