ବାହୁଵୀର୍ଯାର୍ଜିତଂ ରାଜ୍ଯମଶ୍ରୀଯାମିତି କାମଯେ। ତତୋ ଵୈଶ୍ରଵଣଃ ପ୍ରୀତୋ ଵିସ୍ମିତଃ ସମପଦ୍ଯତ
ମୁଚୁକୁନ୍ଦ କହିଲେ, 'ମୁଁ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଅଜିତ ରାଜ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ।' ଏହା ଦେଖି ବୈଶ୍ରବଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ ଖୁସି ହେଲେ।
ମୁଚୁକୁନ୍ଦସ୍ତତୋ ରାଜା ସୋଽନ୍ଵଶାସଦ୍ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ । ବାହୁଵୀର୍ଯାର୍ଜିତାଂ ସମ୍ଯକ୍ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମମନୁଵ୍ରତଃ
ତାପରେ, ରାଜା ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଅର୍ଜିତ ପୃଥିବୀକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଅନୁସରି ଶାସନ କଲେ।
ଯଂ ହି ଧର୍ମଂ ଚରନ୍ତୀହ ପ୍ରଜା ରାଜ୍ଞା ସୁରକ୍ଷିତାଃ । ଚତୁର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ରାଜା ଵିନ୍ଦେନ ଭାରତ
ହେ ଭାରତ, ରାଜାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ତାହାର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ରାଜାଙ୍କୁ ମିଳେ।
ରାଜା ଚରତି ଚେଦ୍ଧର୍ମଂ ଦେଵତ୍ଵାଯୈଵ କଲ୍ପତେ। ସ ଚେଦଧର୍ମଂ ଚରତି ନରକାଯୈଵ ଗଚ୍ଛତି
ରାଜା ଯଦି ଧର୍ମରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେ ଦେବତ୍ୱ ପାଆନ୍ତି; ଯଦି ଅଧର୍ମ କରନ୍ତି, ସେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଦଣ୍ଡନୀତିଃ ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯଂ ନିଯଚ୍ଛତି। ପ୍ରଯୁକ୍ତାସ୍ଵାମିନା ସମ୍ଯଗଧର୍ମେଭ୍ଯୋ ନିଯଚ୍ଛତି
ଦଣ୍ଡନୀତି ସଠିକ୍ ଭାବେ ରାଜାଙ୍କ ନିଜ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଚଳିଲେ, ଚାରିଟି ବର୍ଣ୍ଣକୁ ନିୟମିତ ରଖେ ଏବଂ ଅଧର୍ମରୁ ରୋକେ।
ଦଣ୍ଡନୀତ୍ଯାଂ ଯଦା ରାଜା ସମ୍ଯକ୍କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନ ଵର୍ତତେ। ତଦା କୃତଯୁଂ ନାମ କାଲଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ରାଜା ଯେତେବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦଣ୍ଡନୀତି ଅନୁସରିବେ, ସେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃତଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
କାଲୋ ଵା କାରଣଂ ରାଜ୍ଞୋ ରାଜା ଵା କାଲକାରଣମ୍ । ଇତି ତେ ସଂଶଯୋ ମା ଭୂଦ୍ରାଜା କାଲସ୍ଯ କାରଣମ୍
ରାଜା କାଳର କାରଣ, କିମ୍ବା କାଳ ରାଜାଙ୍କ କାରଣ — ଏହା ନେଇ ତୁମ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ରଖନିଅ; ରାଜା ହିଁ କାଳର କାରଣ।
ରାଜା କୃତଯୁଗସ୍ରଷ୍ଟା ତ୍ରେତାଯା ଦ୍ଵାପରସ୍ଯ ଚ। ଯୁଗସ୍ଯ ଚ ଚତୁର୍ଥସ୍ଯ ରାଜା ଭଵତି କାରଣମ୍
ରାଜା କୃତଯୁଗ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଯୁଗର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ଯୁଗର କାରଣ ହେଉଛନ୍ତି ରାଜା।
କୃତସ୍ଯ କରଣାଦ୍ରାଜା ସ୍ଵର୍ଗମତ୍ଯନ୍ତମଶ୍ରୁତେ । ତ୍ରେତାଯାଃ କରଣାଦ୍ରାଜା ସ୍ଵର୍ଗଂ ନାତ୍ଯନ୍ତମଶ୍ରୁତେ
କୃତଯୁଗ ସ୍ଥାପନା କରି, ରାଜା ଅପୂର୍ବ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ତ୍ରେତା ସ୍ଥାପନା କଲେ, ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଠି ଅତି ଉଚ୍ଚ ନୁହେଁ।
ପ୍ରଵର୍ତନାଦ୍ଦ୍ଵାପରସ୍ଯ ଯଥାଭାଗମୁପାଶ୍ରୁତେ । କଲେଃ ପ୍ରଵର୍ତନାଦ୍ରାଜା ପାପମତ୍ଯନ୍ତମଶ୍ରୁତେ
ଦ୍ୱାପର ଯୁଗକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ତାଙ୍କ ଅଂଶଅନୁଯାୟୀ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଅପୂର୍ବ ପାପ ପାଆନ୍ତି।
ତତୋ ଵସତି ଦୁଷ୍କର୍ମା ନରକେ ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ । ରାଜଦୋଷେଣ ହି ଜଗତ୍ସ୍ପୃଶ୍ଯତେ ଜଗତଃ ସ ଚ
ତାପରେ, ଦୁଷ୍କର୍ମୀ ଅନେକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରେ ରହେ; କାରଣ, ରାଜାଙ୍କ ଦୋଷରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦୁଃଖ ପାଏ, ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ଜଗତର ଦୁଃଖରେ ପଡନ୍ତି।
ରାଜଧର୍ମାନଵେକ୍ଷସ୍ଵ ପିତୃପୈତାମହୋଚିତାନ୍। ନୈତଦ୍ରାଜର୍ଷିଵୃତ୍ତଂ ହି ଯତ୍ର ତ୍ଵଂ ସ୍ଥାତୁମିଚ୍ଛସି
ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ରାଜଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ତୁମେ ଚିନ୍ତା କର; କାରଣ, ଯେଉଁ ଆଚରଣରେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏହା ରାଜା ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ନୁହେଁ।
ନ ହି ଵୈକ୍ଲବ୍ଯସଂସୃଷ୍ଟ ଆନୃଶଂସ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ପ୍ରଜାପାଲନସଂଭୂତଂ ଫଲଂ କିଂଚନ ଲବ୍ଧଵାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦୁର୍ବଳତାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ କେବଳ କ୍ଷମା ଓ କରୁଣାରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରୁ ମିଳୁଥିବା କୌଣସି ଫଳ ପାଇନଥାନ୍ତି।
ନ ହ୍ଯେତାମାଶିଷଂ ପାଣ୍ଡୁର୍ନ ଚାହଂ ନ ପିତାମହଃ । ପ୍ରଯୁକ୍ତଵନ୍ତଃ ପୂର୍ଵଂ ତେ ଯଯା ଚରସି ମେଧଯା
ପାଣ୍ଡୁ, ମୁଁ କିମ୍ବା ପିତାମହ, ଆଗରୁ କେବେ ଏହି ପ୍ରକାର ଇଚ୍ଛା କହିନଥିଲୁ, ଯାହା ଆଧାରରେ ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିମତି ଭାବରେ ଆଚରଣ କରୁଛ।
ଯଜ୍ଞୋ ଦାନଂ ତପଃ ଶୌର୍ଯଂ ପ୍ରଜ୍ଞା ସନ୍ତାନମେଵ ଚ । ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ବଲମୋଜଶ୍ଚ ନିତ୍ଯମାଶଂସିତଂ ମଯା
ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ପ୍ରାକ୍ରମ, ଜ୍ଞାନ, ସନ୍ତାନ, ମହତ୍ତ୍ୱ, ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ—ଏହି ସବୁକୁ ମୁଁ ସଦା ଆଶା କରିଛି।
ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ନିତ୍ଯଂ ଦଦ୍ଯୁର୍ମାନୁଷଦେଵତାଃ । ଦୀର୍ଘମାଯୁର୍ଧନଂ ପୁତ୍ରାନ୍ସମ୍ଯଗାରାଧିତାଃ ଶୁଭାଃ
ମାନବ ଓ ଦେବତାମାନେ ଯଦି ଭଲଭାବେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ଧନ ଓ ଶୁଭ୍ର ସନ୍ତାନ ଦେଉନ୍ତୁ।
ପୁତ୍ରେଷ୍ଵାଶାସତେ ନିତ୍ଯଂ ପିତରୋ ଦୈଵତାନି ଚ। ଦାନମଧ୍ଯଯନଂ ଯଜ୍ଞଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପରିପାଲନମ୍
ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ସଦା ସନ୍ତାନ ଆଶା କରନ୍ତି; ଦାନ, ପାଠ, ଯଜ୍ଞ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି।
ଏତଦ୍ଧର୍ମମଧର୍ମଂ ଵା ଜନ୍ମନୈଵାଭ୍ଯଜାଯଥାଃ । ତେ ତୁ ଵୈଦ୍ଯାଃ କୁଲେ ଜାତା ଅଵୃତ୍ତ୍ଯା ତାତ ପୀଡିତାଃ
ଏହା ଧର୍ମ ହେଉ କି ଅଧର୍ମ, ତୁମେ ଜନ୍ମ ହୁଏଁ ସହିତ ଏହା ନେଇ ଆସିଛ; କିନ୍ତୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପଣ୍ଡିତମାନେ ଅର୍ଥାଭାବରେ ଦୁଃଖିତ।
ଯତ୍ର ଦାନପତିଂ ଶୂରଂ କ୍ଷୁଧିତାଃ ପୃଥିଵୀଚରାଃ । ପ୍ରାପ୍ଯ ତୁଷ୍ଟାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଧର୍ମଃ କୋଽଭ୍ଯଧିକସ୍ତତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଭୂମିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଭୁଖା ଲୋକମାନେ ଦାନଶୀଳ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମିଳି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ରହନ୍ତି—ସେଠାରେ ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଧର୍ମ କ'ଣ ଅଛି?
ଦାନେନାନ୍ଯଂ ବଲେନାନ୍ଯଂ ତଥା ସୂନୃତଯାଽପରମ୍। ସର୍ଵତଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯେହ ଧାର୍ମିକଃ
କେହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା, କେହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଆଉ କେହି ସତ୍ୟବାଣୀ ଦ୍ୱାରା—ଏହିପରି ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିବା ଧର୍ମିକ ଲୋକ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପ୍ରଚରେଦ୍ଭୈକ୍ଷଂ କ୍ଷତ୍ରିଯଃ ପରିପାଲଯେତ୍। ଵୈଶ୍ଯୋ ଧନାର୍ଜନଂ କୁର୍ଯାଚ୍ଛୂଦ୍ରଃ ପରିଚରେଚ୍ଚ ତାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପ୍ରଜାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ବୈଶ୍ୟ ଧନ ଅର୍ଜନ କରିବା ଓ ଶୂଦ୍ର ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ଭୈକ୍ଷଂ ଵିପ୍ରତିଷିଦ୍ଧଂ ତେ କୃଷିର୍ନୈଵୋପପଦ୍ଯତେ । କ୍ଷତ୍ରିଯୋଽସି କ୍ଷତାତ୍ରାତା ବାହୁଵୀର୍ଯୋପଜୀଵିତା
ତୁମ ପାଇଁ ଭିକ୍ଷା ନିଷିଦ୍ଧ, ଚାଷ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ; କାରଣ ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା, ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଜୀବନ ଚାଲାଉଥିବା।
ପିତ୍ର୍ଯମଂଶଂ ମହାବାହୋ ନିମଗ୍ନଂ ପୁନରୁଦ୍ଧର । ସାମ୍ନା ଭେଦେନ ଦାନେନ ଦଣ୍ଡେନାଥ ନଯେନ ଵା
ହେ ବଳଶାଳୀ, ତୁମର ପିତୃସ୍ୱତ୍ତ୍ୱ ଅଂଶ ଯେଉଁଠି ଡୁବିଯାଇଛି, ସେଠିଠାରୁ ପୁଣି ଉଠାଅ; ସାମ୍ନ, ଭେଦ, ଦାନ, ଦଣ୍ଡ କିମ୍ବା ନୀତି ଯେଉଁଠି ଲାଗିବ, ସେହିପରି କର।
ଇତୋ ଦୁଃଖତରଂ କିଂ ନୁ ଯଦହଂ ଦୀନବାନ୍ଧଵା। ପରପିଣ୍ଡମୁଦୀକ୍ଷେ ଵୈ ତ୍ଵାଂ ସୂତ୍ଵା ମିତ୍ରନନ୍ଦନ
ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ କ'ଣ ହେବ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ ଅନ୍ୟର ଭୋଜନ ଆଶା କରୁଛି, ତୁମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ?
ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ରାଜଧର୍ମେଣ ମା ନିମଞ୍ଜୀଃ ପିତାମହାନ୍ । ମା ଗମଃ କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ସାନୁଜଃ ପାପିକାଂ ଗତିଂ
ତୁମେ ରାଜଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଯୁଦ୍ଧ କର; ପିତାମହମାନେ ଡୁବିଯିବାକୁ ଦିଅନାହାଁତୁ; ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇ ଖରାପ ଗତିକୁ ଯିଅନାହାଁତୁ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ଵିଦୁଲାଯାଶ୍ଚ ସଂଵାଦଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚ ପରନ୍ତପ
ଏଠି ଏକ ପୁରାତନ କଥା ଉଦାହରଣ ଦେଉଛନ୍ତି, ହେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ଭିଦୁଳା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ସମ୍ବାଦ।
ତତଃ ଶ୍ରେଯଶ୍ଚ ଭୂଯଶ୍ଚ ଯଥାଵଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି । ଯଶସ୍ଵିନୀ ମନ୍ଯୁମତୀ କୁଲେ ଜାତା ଵିଭାଵରୀ
ତେଣୁ, ତୁମେ ଯାହା ଭଲ ଓ ଉପକାରକ, ଠିକ୍ ଭାବରେ କହିବା ଉଚିତ; ଯଶସ୍ୱିନୀ, ବୁଦ୍ଧିମତୀ, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମରତା ଦାନ୍ତା ଵିଦୁଲା ଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନୀ । ଵିଶ୍ରୁତା ରାଜସଂସତ୍ସୁ ଶ୍ରୁତଵାକ୍ଯା ବହୁଶ୍ରୁତା
କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ନିୟମିତ, ଭିଦୁଳା ଦୂରଦର୍ଶୀ, ରାଜସଭାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିଥିବା।
ଵିଦୁଲା ନାମ ରାଜନ୍ଯା ଜଗର୍ହେ ପୁତ୍ରମୌରସମ୍ । ନିର୍ଜିତଂ ସିନ୍ଧୁରାଜେନ ଶଯାନଂ ଦୀନଚେତସମ୍
ଭିଦୁଳା ନାମକ ଏକ ରାଜନୀ ତାଙ୍କ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ, ଯିଏ ସିନ୍ଧୁରାଜଙ୍କ ଠାରେ ହାରି ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଶୋଇଥିଲେ।
ଅନନ୍ଦନ ମଯା ଜାତ ଦ୍ଵିଷତାଂ ହର୍ଷଵର୍ଧନ । ନ ମଯା ତ୍ଵଂ ନ ପିତ୍ରା ଚ ଜାତଃ କ୍ଵାଭ୍ଯାଗତୋହ୍ଯସି
ହେ ଅଭାଗା, ତୁମେ ମୋର ଜନ୍ମ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଉଛ; ତୁମେ ନ ମୋର, ନ ତୁମ ପିତାଙ୍କର ଜନ୍ମ, ତେବେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ?