ଵିଷମଂ ପର୍ଵତସ୍ରସ୍ତୈ ରଶ୍ମଭିଶ୍ଚ ସମାଵୃତମ୍। ନିର୍ଜଲଂ ନିର୍ମନୁଷ୍ଯଂ ଚ ବହୁଯୋଜନମାଯତମ୍
ସେ ଜଙ୍ଗଲ ପାହାଡ଼ର ଢାଳ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଢାକିଥିଲା, ଜଳ ନଥିଲା, ଲୋକ ନଥିଲେ, ଅନେକ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ।
ମୃଗସିଂହୈର୍ଵୃତଂ ଘୋରୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚାପି ଵନେଚରୈଃ। ତଦ୍ଵନଂ ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନଃ
ଘୋର ମୃଗ ଓ ସିଂହ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ, ପୁରୁଷସିଂହ ତାଙ୍କର ସେବକ, ସେନା ଓ ଯାନ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଲୋଡଯାମାସ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଃ ସୂଦଯନ୍ଵିଵିଧାନ୍ମୃଗାନ୍। ବାଣଗୋଚରସଂପ୍ରାପ୍ତାଂସ୍ତତ୍ର ଵ୍ଯାଘ୍ରଗଣାନ୍ବହୂନ୍
ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ଘୁରିଘୁରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୃଗମାନେକୁ ମାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ତାଙ୍କର ତୀର ଆସପାସ ଆସିଥିବା ଅନେକ ସିଂହମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ପାତଯାମାସ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତୋ ନିର୍ବିଭେଦ ଚ ସାଯକୈଃ। ଦୂରସ୍ଥାନ୍ସାଯକୈଃ କାଂଶ୍ଚିଦଭିନତ୍ସ ନରାଧିପଃ
ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ ଏବଂ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଛିଦ୍ର କଲେ; ରାଜା କିଛି ଦୂରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ଅଭ୍ଯାଶମାଗତାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ଖଡ୍ଗେନ ନିରକୃନ୍ତତ। କାଂଶ୍ଚିଦେଣାନ୍ସମାଜଘ୍ନେ ଶକ୍ତ୍ଯା ଶକ୍ତିମତାଂ ଵରଃ
ସେ ତାଲୱାର ଦ୍ୱାରା ଆସୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ବେଶି ନିପୁଣ ଶକ୍ତିଧାରୀ ଥିବାରୁ କିଛି ହରିଣକୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେଲେ।
ଗଦାମଣ୍ଡଲତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଶ୍ଚଚାରାମିତଵିକ୍ରମଃ। ତୋମରୈରସିଭିଶ୍ଚାପି ଗଦାମୁସଲକମ୍ପନୈଃ
ଗଦା ଚଳାଇବାର ନିଷ୍ଣାତ ଥିଲେ, ଅଦମ୍ୟ ପ୍ରୟାସରେ ଚାଲିଥିଲେ, ତିନି ତୋମର, ତାଲୱାର, ଗଦା ଓ ମୁସଳ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଚଚାର ସ ଵିନିଘ୍ନନ୍ଵୈ ଵନ୍ଯାଂସ୍ତତ୍ର ମୃଗଦ୍ଵିଜାନ୍। ରାଜ୍ଞା ଚାଦ୍ଭୁତଵୀର୍ଯେଣ ଯୋଧୈଶ୍ଚ ସମରପ୍ରିଯୈଃ
ସେଠାରେ ସେ ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ସେନା ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ସହିତ।
ଲୋଡ୍ଯମାନଂ ମହାରଣ୍ଯଂ ତତ୍ଯଜୁଃ ସ୍ମ ମୃଗାଧିପାଃ। ତତ୍ର ଵିଦ୍ରୁତଯୂଥାନି ହତଯୂଥପତୀନି ଚ
ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଉଲଟିପାଲଟି ହେଉଥିବାବେଳେ, ବନ୍ୟପଶୁମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟମାନେ ସେଠାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଗୋଷ୍ଠୀମାନେ ଭୟରେ ଛିଟିଯାଇଲେ, ତାଙ୍କର ନେତାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ମୃଗଯୂଥାନ୍ଯଥୌତ୍ସୁକ୍ଯାଚ୍ଛବ୍ଦଂ ଚକ୍ରୁସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଶୁଷ୍କାଶ୍ଚାପି ନଦୀର୍ଗତ୍ଵା ଜଲନୈରାଶ୍ଯକର୍ଶିତାଃ
ଚିନ୍ତା ଓ ଭୟରେ ହରିଣମାନେ ଏଠା ସେଠା ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ଶୁଖିଯାଇଥିବା ନଦୀକୁ ଗଲେ, ପାଣି ନଥିବାରୁ ଦୁଃଖରେ ଶରୀର ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଵ୍ଯାଯାମକ୍ଲାନ୍ତହୃଦଯାଃ ପତନ୍ତି ସ୍ମ ଵିଚେତସଃ। କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାପରୀତାଶ୍ଚ ଶ୍ରାନ୍ତାଶ୍ଚ ପତିତା ଭୁଵି
ଅଧିକ ପ୍ରୟାସରେ ହୃଦୟ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; ଭୋକ ଓ ତିରିଷ୍ଣାରେ ଦୁଃଖିତ, ଶ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଥିଲେ।
କେଚିତ୍ତତ୍ର ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୈରଭକ୍ଷ୍ଯନ୍ତ ବୁଭୁକ୍ଷିତୈଃ। କେଚିଦଗ୍ନିମଥୋତ୍ପାଦ୍ଯ ସଂସାଧ୍ଯ ଚ ଵନେଚରାଃ
କିଛିଏଠି ଭୟଙ୍କର ମାନବସ୍ୱରୂପୀ ପଶୁମାନେ ଭୋକରେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଖାଇଯାଉଥିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପାଦନ କରି, ବନରେ ରହିବାର ଉପାୟ କରୁଥିଲେ।
ଭକ୍ଷଯନ୍ତି ସ୍ମ ମାଂସାନି ପ୍ରକୁଟ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ତଦା। ତତ୍ର କେଚିଦ୍ଗଜା ମତ୍ତା ବଲିନଃ ଶସ୍ତ୍ରଵିକ୍ଷତାଃ
ସେମାନେ ନିୟମରେ ମାଂସ ଭଲଭାବେ ପକାଇ ଖାଉଥିଲେ; ସେଠାରେ କିଛି ମଦୋନ୍ମତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇଥିଲେ।
ସଂକୋଚ୍ଯାଗ୍ରକରାନ୍ଭୀତାଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତି ସ୍ମ ଵେଗିତାଃ। ଶକୃନ୍ମୂତ୍ରଂ ସୃଜନ୍ତଶ୍ଚ କ୍ଷରନ୍ତଃ ଶୋଣିତଂ ବହୁ
ଭୟରେ ହାତୀମାନେ ତାଙ୍କର ସୁଣ୍ଡ ଭିତରେ ଭିତରେ ନେଇ, ଦ୍ରୁତ ଭାଗିଯାଉଥିଲେ; ବହୁ ରକ୍ତ ଝରାଉଥିଲେ, ମଳ ଓ ପିଶାବ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।
ଵନ୍ଯା ଗଜଵରାସ୍ତତ୍ର ମମୃଦୁର୍ମନୁଜାନ୍ବହୂନ୍। ତଦ୍ଵନଂ ବଲମେଘେନ ଶରଧାରେଣ ସଂଵୃତମ୍। ଵ୍ଯରୋଚତ ମୃଗାକୀର୍ଣଂ ରାଜ୍ଞା ହତମୃଗାଧିପମ୍
ସେଠାରେ ବନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଅନେକ ମଣିଷକୁ ମାରିଦେଲେ; ସେଇ ଜଙ୍ଗଲ ଘନ ମେଘ ଭଳି ଅସ୍ତ୍ରବୃଷ୍ଟିରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ବନ୍ୟପଶୁ ଭରିଥିବା ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ପଶୁମାନଙ୍କର ନେତା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ମୃଗସହସ୍ରାଣି ହତ୍ଵା ସବଲଵାହନଃ। ତତ୍ର ମେଘଘନପ୍ରଖ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତମ୍
ତାପରେ ହଜାର ହଜାର ପଶୁ ମାରି, ସେ ତାଙ୍କର ଚତୁର୍ଦଳ ଓ ରଥ ସହିତ, ଏକ ଘନ ମେଘ ସଦୃଶ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ବସୁଥିଲେ।
ଵନମାଲୋକଯାମାସ ନଗରାଦ୍ଯୋଜନଦ୍ଵଯେ। ମୃଗାନନୁଚରନ୍ଵନ୍ଯାଞ୍ଶ୍ରମେଣ ପରିପୀଡିତଃ
ସେ ନଗରରୁ ଦୁଇ ଯୋଜନ ଦୂରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦେଖିଲେ, ବନ୍ୟପଶୁ ଚାଲି ଚାଲି ନିଜେ ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ମୃଗାନନୁଚରନ୍ରାଜା ଵେଗେନାଶ୍ଵାନଚୋଦଯତ୍। ରାଜା ମୃଗପ୍ରସଙ୍ଗେନ ଵନମନ୍ଯଦ୍ଵିଵେଶ ହ
ପଶୁମାନେକୁ ଧାଉଥିବାବେଳେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାକୁ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚଲାଇଲେ; ଏହିପରି ଶିକାର ଚେଷ୍ଟାରେ ରାଜା ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଏକ ଏଵୋତ୍ତମବଲଃ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଶ୍ରମାନ୍ଵିତଃ। ସ ଵନସ୍ଯାନ୍ତମାସାଦ୍ଯ ମହଚ୍ଛୂନ୍ଯଂ ସମାସଦତ୍
ଏକାକି, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଭୋକ, ତିରିଷ୍ଣା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେ ଜଙ୍ଗଲର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚି, ବଡ଼ ଶୂନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖିଲେ।
ତଚ୍ଚାପ୍ଯତୀତ୍ଯ ନୃପତିରୁତ୍ତମାଶ୍ରମସଂଯୁତମ୍। ମନଃପ୍ରହ୍ଲାଦଜନନଂ ଦୃଷ୍ଟିକାନ୍ତମତୀଵ ଚ
ସେଠାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ରାଜା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଶ୍ରମ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା।
ସୀତମାରୁତସଂଯୁକ୍ତଂ ଜଗାମାନ୍ଯନ୍ମହଦ୍ଵନମ୍। ପୁଷ୍ପିତୈଃ ପାଦପୈଃ କୀର୍ଣମତୀଵ ସୁଖଶାଦ୍ଵଲମ୍
ଶୀତଳ ପବନ ବହୁଥିବା, ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖଦ ଘାସ ଭରିଥିଲା।
ଵିପୁଲଂ ମଧୁରାରାଵୈର୍ନାଦିତଂ ଵିହଗୈସ୍ତଥା। ପୁଂସ୍କୋକିଲନିନାଦୈଶ୍ଚ ଝିଲ୍ଲୀକଗଣନାଦିତମ୍
ବିଶାଳ, ମଧୁର ଡାକରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗୁଞ୍ଜୁଥିଲେ, କୋଇଲା ଓ ଝିଙ୍କିମାନେ ତାହାକୁ ଉଲ୍ଲାସିତ କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଵିଟପୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ସୁଖଚ୍ଛାଯୈଃ ସମାଵୃତମ୍। ଷଟ୍ପଦାଘୂର୍ଣିତତଲଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ପରମଯା ଯୁତମ୍
ବଡ଼ ଛାୟା ଦେଉଥିବା ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥିଲା, ମଧୁମକ୍ଷିମାନେ ମାଟିକୁ ଉଡ଼ାଉଥିଲେ, ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବତୀ ଥିଲା।
ନାପୁଷ୍ପଃ ପାଦପଃ କଶ୍ଚିନ୍ନାଫଲୋ ନାପି କଣ୍ଟକୀ। ଷଟ୍ପଦୈର୍ନାପ୍ଯପାକୀର୍ଣସ୍ତସ୍ମିନ୍ଵୈ କାନନେଽଭଵତ୍
ସେଇ ଜଙ୍ଗଲରେ କୌଣସି ଗଛ ଫୁଲ ଛାଡ଼ି ନଥିଲା, କୌଣସି ଗଛ ଫଳ ବା କାଂଟି ଛାଡ଼ି ନଥିଲା, ଏବଂ କୌଣସି ଗଛ ମଧୁମକ୍ଷୀର ଝୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଢାକା ନଥିଲା।
ଵିଗହୈର୍ନାଦିତଂ ପୁଷ୍ପୈରଲଙ୍କୃତମତୀଵ ଚ। ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ସୁଖଚ୍ଛାଯୈଃ ସମାଵୃତମ୍
ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା, ବହୁତ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛରେ ଭରିଥିବା, ଶିତଳ ଛାୟା ଦେଉଥିବା ସେଇ ଜଙ୍ଗଲ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଲାଗୁଥିଲା।
ମନୋରମଂ ସହେଷ୍ଵାସୋ ଵିଵେଶ ଵନମୁତ୍ତମମ୍। ମାରୁତା କଲିତାସ୍ତତ୍ର ଦ୍ରୁମାଃ କୁସୁମଶାଖିନଃ
ବିରାଟ୍ ବାହୁଶାଳୀ ସେ ନରେଶ ମନୋହର ଏହି ଉତ୍ତମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପବନ ଫୁଲ ଲଗା ଡାଲିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳୁଥିଲା।
ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ଵିଚିତ୍ରାଂ ତୁ ଵ୍ଯସଜଂସ୍ତେ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଦିଵସ୍ପୃଶୋଽଥ ସଂଘୁଷ୍ଟାଃ ପକ୍ଷିଭିର୍ମଧୁରସ୍ଵନୈଃ
ସେଠାରେ ଗଛମାନେ ପୁନିପୁନି ବିଚିତ୍ର ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଶିଖର ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିଲା ଏବଂ ସେଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା।
ଵିରେଜୁଃ ପାଦପାସ୍ତତ୍ର ଵିଚିତ୍ରକୁସୁମାମ୍ବରାଃ। ତେଷାଂ ତତ୍ର ପ୍ରଵାଲେଷୁ ପୁଷ୍ପଭାରାଵନାମିଷୁ
ସେଠାରେ ଗଛମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଉଜ୍ୱଳ ଲାଗୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର କୋମଳ ପତ୍ରରେ ଫୁଲର ଭାରେ ଡାଲି ନମିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ।
ରୁଵନ୍ତି ରାଵାନ୍ମଧୁରାନ୍ଷଟ୍ପଦା ମଧୁଲିପ୍ସଵଃ। ତତ୍ର ପ୍ରଦେଶାଂଶ୍ଚ ବହୂନ୍କୁସୁମୋତ୍କରମଣ୍ଡିତାନ୍
ମଧୁ ଆଶା କରୁଥିବା ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ସେଠାରେ କୋମଳ ପତ୍ର ଓ ଫୁଲର ଭାରେ ନମିଥିବା ଡାଲିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ।
ଲତାଗୃହପରିକ୍ଷିପ୍ତାନ୍ମନସଃ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନାନ୍। ସଂପଶ୍ଯନ୍ସୁମହାତେଜା ବଭୂଵ ମୁଦିତସ୍ତଦା
ଲତାର ଗୃହରେ ଘେରା ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ଏମିତି ଅନେକ ସ୍ଥାନ ଫୁଲର ଢେରରେ ଶୋଭିତ ଦେଖି, ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ।
ପରସ୍ପରାଶ୍ଲିଷ୍ଟଶାଖୈଃ ପାଦପୈଃ କୁସୁମାନ୍ଵିତୈଃ। ଅଶୋଭତ ଵନଂ ତତ୍ତୁ ମହେନ୍ଦ୍ରଧ୍ଵଜସନ୍ନିଭୈଃ
ଫୁଲ ଲଗା ଡାଲିମାନେ ପରସ୍ପରେ ଜଡିଯାଇଥିବା ଗଛମାନେ ସେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ମହାଇନ୍ଦ୍ରର ଧ୍ୱଜ ପରି ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ।