ଲବ୍ଧଚକ୍ଷୁଷମାସୀନଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ନରାଧିପାଃ । ଵିସ୍ମିତା ଋଷିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ମଧୁସୂଦନମ୍
ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ ପାଇଥିବା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ରାଜାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଚଚାଲ ଚ ମହୀ କୃତ୍ସ୍ନା ସାଗରଶ୍ଚାପି ଚୁକ୍ଷୁଭେ । ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଜଗ୍ମୁଃ ପାର୍ଥିଵା ଭରତର୍ଷଭ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଗଲା, ସାଗର ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲା; ରାଜାମାନେ, ହେ ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ।
ତତଃ ସ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସଞ୍ଜହାର ଵପୁଃ ସ୍ଵକମ୍ । ତାଂ ଦିଵ୍ଯାମଦ୍ଭୁତାଂ ଚିତ୍ରାମୃଦ୍ଧିମତ୍ତାମରିନ୍ଦମଃ
ତାପରେ ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଜ ଦିବ୍ୟ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଚମତ୍କାର ରୂପକୁ ଆପଣ ମଧ୍ୟରେ ଆଣିଲେ।
ତତଃ ସାତ୍ଯକିମାଦାଯ ପାଣୌ ଵିଦୁରମେଵ ଚ । ଋଷିଭିସ୍ତୈରନୁଜ୍ଞାତୋ ନିର୍ଯଯୌ ମଧୁସୂଦନଃ
ତାପରେ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ହାତ ଧରି, ବିଦୁରଙ୍କୁ ନେଇ, ମଧୁସୂଦନ ସେ ଋଷିମାନେ ଅନୁମତି ଦେଇଥିବାରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ଋଷଯୋଽନ୍ତର୍ହିତା ଜଗ୍ମୁସ୍ତତସ୍ତେ ନାରଦାଦଯଃ । ତସ୍ମିନ୍କୋଲାହଲେ ଵୃତ୍ତେ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ; ସେଇ କୋଳାହଳ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଲାଗିଲା।
ତଂ ପ୍ରସ୍ଥିତମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ କୌରଵାଃ ସହ ରାଜଭିଃ । ଅନୁଜଗ୍ମୁର୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଦେଵା ଇଵ ଶତକ୍ରତମ୍
ତାଙ୍କୁ ଯିଉଁଥିବା ଦେଖି, କୌରବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଅଚିନ୍ତଯନ୍ନମେଯାତ୍ମା ସର୍ଵଂ ତଦ୍ରାଜମଣ୍ଡଲମ୍ । ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ତତଃ ଶୌରିଃ ସଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ
ମୁଁ ଚିନ୍ତା କଲି, ମୋ ଆତ୍ମା ସେ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟକୁ ଆବୃତ କରିଛି। ତାପରେ ଶୌରି ଧୂମସହିତ ଅଗ୍ନି ପରି ବାହାରିଗଲେ।
ତତୋ ରଥେନ ଶୁଭ୍ରେଣ ମହତା କିଙ୍କିଣୀକିନା । ହେମଜାଲଵିଚିତ୍ରେଣ ଲଘୁନା ମେଘନାଦିନା
ତାପରେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ବଡ଼ ରଥରେ, ଝୁଣ୍ଡି ଝୁଣ୍ଡି ଘଣ୍ଟି ଲାଗିଥିବା, ସୁନାର ଜାଲିରେ ସଜିଥିବା, ମେଘର ଗତି ପରି ତୀବ୍ର ଏହି ରଥରେ,
ସୂପସ୍କରେଣ ଶୁଭ୍ରେଣ ଵୈଯାଘ୍ରେଣ ଵରୂଥିନା । ଶୈବ୍ଯସୁଗ୍ରୀଵଯୁକ୍ତେନ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ ଦାରୁକଃ
ବାଘଚର୍ମ ଓ ଉତ୍ତମ କବଚ ଲଗାଇଥିବା ଏହି ଶୁଭ୍ର ରଥରେ, ଶୈବ୍ୟ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଥିଲା। ଦାରୁକ ଏହି ରଥରେ ଦେଖାଗଲେ।
ତଥୈଵ ରଥମାସ୍ଥାଯ କୃତଵର୍ମା ମହାରଥଃ । ଵୃଷ୍ଣୀନାଂ ସଂମତୋ ଵୀରୋ ହାର୍ଦିକ୍ଯଃ ସମଦୃଶ୍ଯତ
ଏହିପରି ରଥରେ ଚଢ଼ି, ବିଶାଳ ଯୋଦ୍ଧା କୃତବର୍ମା, ଯିଏ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, ହାର୍ଦ୍ଦିକ୍ୟ ବୀର ମଧ୍ୟ ଦେଖାଗଲେ।
ଉପସ୍ଥିତରଥଂ ଶୌରିଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯନ୍ତମରିନ୍ଦମମ୍ । ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାରାଜଃ ପୁନରେଵାଭ୍ଯଭାଷତ
ଅରିମାନ୍ଦନ ଶୌରି ରଥରେ ବସି ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଯିବାବେଳେ, ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କୁ ପୁଣିଥରେ କହିଲେ।
ଯାଵଦ୍ବଲଂ ମେ ପୁତ୍ରେଷୁ ପଶ୍ଯତସ୍ତେ ଜନାର୍ଦନ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତେ ନ ତେ କିଂଚିତ୍ପରୋକ୍ଷଂ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନ
ଯନାର୍ଦ୍ଦନ, ମୋ ପୁଅମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି କେତେ ଅଛି ତୁମେ ନିଜେ ଦେଖ। ଶତ୍ରୁଦଳନ, ତୁମ ପାଖରେ କିଛି ଲୁଚି ନାହିଁ, ସବୁ ତୁମ ଆଗରେ ଅଛି।
କୁରୂଣାଂ ଶମମିଚ୍ଛନ୍ତଂ ଯତମାନଂ ଚ କେଶଵ । ଵିଦିତ୍ଵୈତାମଵସ୍ଥାଂ ମେ ନାତିଶଙ୍କିତୁମର୍ହସି
କେଶବ, ମୁଁ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ଚାହେଁ ଓ ତାହା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, ଏହି ଅବସ୍ଥା ଜାଣି, ମୋପରେ ଅତିରିକ୍ତ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ମେ ପାପୋଽସ୍ତ୍ଯଭିପ୍ରାଯଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି କେଶଵ । ଜ୍ଞାତମେଵ ହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯନ୍ମଯୋକ୍ତଃ ସୁଯୋଧନଃ
କେଶବ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଇଁ ମୋର କୌଣସି ଖରାପ ଭାବନା ନାହିଁ। ସୁୟୋଧନ କେବଳ ଯାହା ଭଲ ବୋଲି ଜାଣେ, ସେହି କଥା ମୋର ଉପଦେଶରେ କହିଛି।
ଜାନନ୍ତି କୁରଵଃ ସର୍ଵେ ରାଜାନଶ୍ଚୈଵ ପାର୍ଥିଵାଃ । ଶମେ ପ୍ରଯତମାନଂ ମାଂ ସର୍ଵଯତ୍ନେନ ମାଧଵ
ମାଧବ, ସମସ୍ତ କୁରୁ ଓ ରାଜାମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରୁଛି।
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାବାହୁର୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଜନାର୍ଦନଃ। ଦ୍ରୋଣଂ ପିତାମହଂ ଭୀଷ୍ମଂ କ୍ଷତ୍ତାରଂ ବାହ୍ଲିକଂ କୃପମ୍
ତାପରେ ବଳଶାଳୀ ଯନାର୍ଦ୍ଦନ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଦ୍ରୋଣ, ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ, ବିଦୁର, ବାହ୍ଲିକ ଓ କୃପାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମେତଦ୍ଭଵତାଂ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ କୁରୁସଂସଦି। ଯଥା ଚାଶିଷ୍ଟଵନ୍ମନ୍ଦୋ ରୋଷାଦଦ୍ଯ ସମୁତ୍ଥିତଃ
କୁରୁସଭାରେ ଯାହା ଘଟିଛି, ସେଥିରେ କିଛି ଲୁଚି ନାହିଁ, ସମସ୍ତେ ଦେଖିଛନ୍ତି। ଏବଂ କିପରି ଏକ ମୂର୍ଖ ମନୁଷ୍ୟ ପରି ରୋଷ ଉପଜିଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ।
ଵଦତ୍ଯନୀଶମାତ୍ମାନଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହୀପତିଃ । ଆପୃଚ୍ଛେ ଭଵତଃ ସର୍ଵାନ୍ଗମିଷ୍ଯାମି ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ମହୀପତି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିଜକୁ ଅଶକ୍ତ ଭାବି କଥା କହିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ୟୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବେ ବୋଲି କହିଲେ।
ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଶୌରିଂ ରଥସ୍ଥଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ଅନୁଜଗ୍ମୁର୍ମହେଷ୍ଵାସାଃ ପ୍ରଵୀରା ଭରତର୍ଷଭାଃ
ରଥରେ ବସି ବିଦାୟ ନେଉଥିବା ଶୌରିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାଧନୁର୍ଧର ଓ ବୀରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣଃ କୃପଃ କ୍ଷତ୍ତା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽଥ ବାହ୍ଲିକଃ। ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ଯୁଯୁତ୍ସୁଶ୍ଚ ମହାରଥଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, ବିଦୁର, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ବାହ୍ଲିକ, ଅଶ୍ୱଥାମା, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ମହାବଳୀ ୟୁୟୁତ୍ସୁ।
ତତୋ ରଥେନ ଶୁଭ୍ରେଣ ମହତା କିଙ୍କିଣୀକିନା । କୁରୂଣାଂ ପଶ୍ଯତାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସ୍ଵସାରଂ ସ ପିତୁର୍ଯଯୌ
ତାପରେ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ବଡ଼ ଝୁଣ୍ଡି ଝୁଣ୍ଡି ଘଣ୍ଟି ଲାଗିଥିବା ରଥରେ, କୁରୁମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ଓ ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଥ ଗୃହଂ ତସ୍ଯାଶ୍ଚରଣାଵଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ଆଚଖ୍ଯୌ ତତ୍ସମାସେନ ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ କୁରୁସଂସଦି
ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଚରଣରେ ନମସ୍କାର କଲେ। କୁରୁସଭାରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ସେଥିରେ ମୁଖ୍ୟ କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ।
ଉକ୍ତଂ ବହୁଵିଧଂ ଵାକ୍ଯଂ ଗ୍ରହଣୀଯଂ ସହେତୁକମ୍। ଋଷିଭିଶ୍ଚୈଵ ଚ ମଯା ନ ଚାସୌ ତଦ୍ଗୃହୀତଵାନ୍
ଋଷିମାନେ ଏବଂ ମୁଁ ବହୁ ପ୍ରକାର ଯୁକ୍ତିସହିତ କଥା କହିଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ ସେ ସେଥିରୁ କିଛି ମାନିଲେ ନାହିଁ।
କାଲପକ୍ଵମିଦଂ ସର୍ଵଂ ସୁଯୋଧନଵଶାନୁଗମ୍। ` ସର୍ଵକ୍ଷତ୍ରଂ କ୍ଷଣେନୈଵ ଦହ୍ଯତେ ପାର୍ଥଵହ୍ନିନା ।' ଆପୃଚ୍ଛେ ଭଵତୀଂ ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯେ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି
ସମସ୍ତ କଥା ସମୟ ସହିତ ପକ୍କା ହୋଇଯାଇଛି, ସୁୟୋଧନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଚାଲିଛି। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯିବେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଦାୟ ଦେଉଛି, ଶୀଘ୍ର ହେବା ପାଇଁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି।
କିଂ ଵାଚ୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାସ୍ତେ ଭଵତ୍ଯା ଵଚନାନ୍ମଯା । ତଦ୍ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ମହାପ୍ରଜ୍ଞେ ଶୁଶ୍ରୂଷେ ଵଚନଂ ତଵ
ମୁଁ ପାଣ୍ଡବ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ତୁମ ପକ୍ଷରୁ କଣ କହିବି? ଏହିଠାରେ, ବୁଦ୍ଧିମତୀ ମହିଳା, ତୁମେ ନିଜେ କହ; ମୁଁ ତୁମ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ବ୍ରୂଯାଃ କେଶଵ ରାଜାନଂ ଧର୍ମାତ୍ମାନଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍ । ଭୂଯାଂସ୍ତେ ହୀଯତେ ଧର୍ମୋ ମା ପୁତ୍ରକ ଵୃଥା କୃଥାଃ
କେଶବ, ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିବା — 'ତୁମର ଧର୍ମ ଧୀରେ ଧୀରେ କମିଯାଉଛି; ପୁଅ, ଅନାବଶ୍ୟକ କାମ କରିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।'
ଶ୍ରୋତ୍ରିଯସ୍ଯେଵ ତେ ରାଜନ୍ମନ୍ଦକସ୍ଯାଵିପଶ୍ଚିତଃ । ଅନୁଵାକହତା ବୁଦ୍ଧିର୍ଧର୍ମମେଵୈକମୀକ୍ଷତେ
ରାଜା, ଯେପରି ଅଧ୍ୟୟନ ନଥିବା ଏବଂ ମନ୍ଦମତି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଭୁଲ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମର ଏକ ଦିଗକୁ ମାତ୍ର ଦେଖୁଛ।
ଅଙ୍ଗାଵେକ୍ଷସ୍ଵ ଧର୍ମଂ ତ୍ଵଂ ଯଥା ସୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା । ବାହୁଭ୍ଯାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ସୃଷ୍ଟା ବାହୁଵୀର୍ଯୋପଜୀଵିନଃ
ହେ ରାଜା, ଧର୍ମକୁ ଏଭଳି ଭାବରେ ଦେଖ, ଯେପରି ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ। କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବାହୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି।
କ୍ରୂରାଯ କର୍ମଣେ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଜାନାଂ ପରିପାଲନେ। ଶ୍ରୃଣୁ ଚାତ୍ରୋପମାମେକାଂ ଯା ଵୃଦ୍ଧେଭ୍ଯଃ ଶ୍ରୁତା ମଯା
ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସଦା କଠୋର କାମ କରନ୍ତି। ଏଵେ ମୁଁ ବୃଦ୍ଧମାନେଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା ଏକ ଉଦାହରଣ ଶୁଣ।
ମୁଚୁକୁନ୍ଦସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେରଦଦତ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। ପୁରା ଵୈଶ୍ରଵଣଃ ପ୍ରୀତୋ ନ ଚାସୌ ତଦ୍ଗୃହୀତଵାନ୍
ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ରାଜା ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବୈଶ୍ରବଣ ଏହି ପୃଥିବୀ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ନେଲେ ନାହିଁ।