ଅଥ ଦୁରୋଯଧନଂ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽଭ୍ଯଭାଷତ । କର୍ଣଦୁଃଶାସନାଭ୍ଯାଂ ଚ ରାଜଭିଶ୍ଚାପି ସଂଵୃତମ୍
ତାପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଶାସନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନୃଶଂସ ପାପଭୂଯିଷ୍ଠ କ୍ଷୁଦ୍ରକର୍ମସହାଯଵାନ୍। ପାପୈଃ ସହାଯୈଃ ସଂହତ୍ଯ ପାପଂ କର୍ମ ଚିକୀର୍ଷସି
ନିଷ୍ଠୁର, ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପାପୀ, ନିଚ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ, ପାପୀ ସଙ୍ଗୀମାନେ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇ, ତୁମେ ପାପ କାମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ।
ଅଶକ୍ଯମଯଶସ୍ଯଂ ଚ ସଦ୍ଭିଶ୍ଚାପି ଵିଗର୍ହିତମ୍ । ଯଥା ତ୍ଵାଦୃଶକୋ ମୂଢୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଯେତ୍କୁଲପାଂସନଃ
ଏପରି କାମ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଏହା ଅପମାନ ଆଣେ ଏବଂ ଭଲ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି—ତଥାପି ତୁମେ, ମୂଢ଼ ଏବଂ ଘରାଣାର ଦାଗ, ଏହି ଦୁଷ୍କର କାମ କରିବାକୁ ଠାନିଛ।
ତ୍ଵମିମଂ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷମପ୍ରଧୃଷ୍ଯଂ ଦୁରାସଦମ୍ । ପାପୈଃ ସହାଯୈଃ ସଂହତ୍ଯ ନିଗ୍ରହୀତୁଂ କିଲେଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇ, ଏହି କମଳନୟନଙ୍କୁ—ଯିଏକି ଅପରାଜେୟ ଏବଂ ଅପହଞ୍ଚ—ବଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଯୋ ନ ଶକ୍ଯୋ ବଲାତ୍କର୍ତୁଂ ଦେଵୈରପି ସଵାସଵୈଃ । ତଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ମନ୍ଦ ବାଲଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସଂ ଯଥା
ଯିଏକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଶକ୍ତିବଳେ ଜିତିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ତୁମେ, ମୂଢ଼ ଶିଶୁ, ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ପିଲା ପରି, ତାଙ୍କୁ ବଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଦେଵୈର୍ମନୁଷ୍ଯୈର୍ଗନ୍ଧର୍ଵୈରସୁରୈରୁରଗୈଶ୍ଚ ଯଃ। ନ ସୋଢୁଂ ସମରେ ଶକ୍ଯସ୍ତଂ ନ ବୁଧ୍ଯସି କେଶଵମ୍
ଯିଏକୁ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର ଓ ସର୍ପମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେଶବଙ୍କୁ ତୁମେ ବୁଝିପାରୁନାହଁ।
ଦୁର୍ଗ୍ରାହ୍ଯଃ ପାଣିନା ଵାଯୁର୍ଦୁସ୍ପର୍ଶଃ ପାଣିନା ଶଶୀ । ଦୁର୍ଧରା ପୃଥିଵୀ ମୂର୍ଧ୍ନା ଦୁର୍ଗ୍ରାହ୍ଯଃ କେଶଵୋ ବଲାତ୍
ଯେପରି ହାତରେ ବାତାସକୁ ଧରିହେବ ନାହିଁ, ହାତରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଛୁଇଁହେବ ନାହିଁ, ମୁଣ୍ଡରେ ପୃଥିବୀକୁ ଧରିହେବ ନାହିଁ, ସେପରି କେଶବଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ବଶ କରିହେବ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ କ୍ଷତ୍ତାଽପି ଵିଦୁରୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମମର୍ଷଣମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିବା ପରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ କ୍ରୋଧିତ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ନିବୋଧେଦଂ ଵଚନଂ ମମ ସାଂପ୍ରତମ୍। ସୌଭଦ୍ଵାରେ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରୋ ଦ୍ଵିଵିଦୋ ନାମ ନାମତଃ। ଶିଲାଵର୍ଷେଣ ମହତା ଛାଦଯାମାସ କେଶଵମ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଏବେ ମୋ କଥା ଶୁଣ: ସୌଭ ଦ୍ୱାରରେ ବାନରମାନ୍ୟ ରାଜା ଦ୍ୱିବିଦ ନାମକ, ବଡ଼ ଅନେକ ପାଥର ବର୍ଷା କରି କେଶବଙ୍କୁ ଢାକିଦେଇଥିଲେ।
ଗ୍ରହୀତୁକାମୋ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ସର୍ଵଯତ୍ନେନ ମାଧଵମ୍ । ଗ୍ରହୀତୁଂ ନାଶକଚ୍ଚୈନଂ ତଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ବଲାତ୍
ଦ୍ୱିବିଦ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଲାଗାଇ ମାଧବଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତଥାପି ତୁମେ ବଳପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ବଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷଗତଂ ଶୌରିଂ ନରକଃ ସହ ଦାନଵୈଃ । ଗ୍ରହୀତୁଂ ନାଶକତ୍ତତ୍ର ତଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ବଲାତ୍
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷପୁରରେ ନରକ ଓ ଦାନବମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଶୌରିଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତଥାପି ତୁମେ ବଳପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ବଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଅନେକଯୁଗଵର୍ଷାଯୁର୍ନିହତ୍ଯ ନରକଂ ମୃଧେ । ନୀତ୍ଵା କନ୍ଯାସହସ୍ରାଣି ଉପଯେମେ ଯଥାଵିଧି
ଅନେକ ଯୁଗ ଜୀବିତ ଥିବା ନରକଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରି, ସେ ହଜାର ହଜାର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କଲେ।
ନିର୍ମୋଚନେ ଷଟ୍ସହସ୍ରାଃ ପାଶୈର୍ବଦ୍ଧ୍ଵା ମହାସୁରାଃ । ଗ୍ରହୀତୁଂ ନାଶକଂଶ୍ଚୈନଂ ତଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାର୍ଥଯସେ ବଲାତ୍
ନିର୍ମୋଚନରେ ଛଅ ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର ତାଙ୍କୁ ପାଶରେ ବାନ୍ଧି ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତଥାପି ତୁମେ ବଳପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ବଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଅନେନ ହି ହତା ବାଲ୍ଯେ ପୂତନା ଶିଶୁନା ତଦା। ଗୋଵର୍ଧନୋ ଧାରିତଶ୍ଚ ଗଵାର୍ଥେ ଭରତର୍ଷଭ
ଏହି ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ ପୁତନାକୁ ମାରିଥିଲେ, ଏବଂ ଗାଁମାନେ ପାଇଁ ଗୋବର୍ଧନ ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇଥିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅରିଷ୍ଟୋ ଧେନୁକଶ୍ଚୈଵ ଚାଣୂରଶ୍ଚ ମହାବଲଃ। ଅଶ୍ଵରାଜଶ୍ଚ ନିହତଃ କଂସଶ୍ଚାରିଷ୍ଟମାଚରନ୍
ଅରିଷ୍ଟ, ଧେନୁକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚାଣୂର, ଘୋଡ଼ା ଦାନବ ଏବଂ କଂସ—ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ବୀରତା ଦେଖାଇଛନ୍ତି।
ଜରାସନ୍ଧଶ୍ଚ ଵକ୍ରଶ୍ଚ ଶିଶୁପାଲଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ବାଣାଶ୍ଚ ନିହତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ରାଜାନଶ୍ଚ ନିଷୂଦିତାଃ
ଜରାସନ୍ଧ, ବକ୍ର, ପ୍ରବଳ ଶିଶୁପାଳ ଏବଂ ବାଣାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମୂଳେ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ଵରୁଣୋ ନିର୍ଜିତୋ ରାଜା ପାଵକଶ୍ଚାମିତୌଜସା । ପାରିଜାତଂ ଚ ହରତା ଜିତଃ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛଚୀପତିଃ
ବରୁଣ ରାଜାକୁ ହରାଇଦେଲେ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଵକଙ୍କୁ ମାନିଲେ, ଏବଂ ପାରିଜାତ ଗଛ ନେଇବାବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ହରାଇଦେଲେ।
ଏକାର୍ଣଵେ ଚ ସ୍ଵପତା ନିହତୌ ମଧୁକୈଟଭୌ । ଜନ୍ମାନ୍ତରମୁପାଗମ୍ଯ ହଯଗ୍ରୀଵସ୍ତଥା ହତଃ
ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ଶୟନାବସ୍ଥାରେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭକୁ ମାରିଥିଲେ; ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇ ହୟଗ୍ରୀବକୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଅଯଂ କର୍ତା ନ କ୍ରିଯତେ କାରଣଂ ଚାପି ପୌରୁଷେ । ଯଦ୍ଯଦିଚ୍ଛେଦଯଂ ଶୌରିସ୍ତତ୍ତତ୍କୁର୍ଯାଦଯତ୍ନତଃ
ସେ କର୍ତ୍ତା, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ; ମଣିଷର ଚେଷ୍ଟାର କାରଣ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହି ଶୌରି ଯାହା ଚାହାନ୍ତି, ସେହି କଥା ସହଜରେ କରିପାରନ୍ତି।
ତଂ ନ ବୁଧ୍ଯସି ଗୋଵିନ୍ଦ ଘୋରଵିକ୍ରମମଚ୍ଯୁତମ୍। ଆଶୀଵିଷମିଵ କ୍ରୂଦ୍ଧଂ ତେଜୋରାଶିମନିନ୍ଦିତମ୍
ତୁମେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ବୁଝିପାରୁନାହଁ, ଯିଏ ଭୟଙ୍କର, ଅପରାଜେୟ, ଦୋଷରହିତ ଏବଂ ଅପାର ଶକ୍ତିର ମୂର୍ତ୍ତି, କ୍ରୋଧିତ ସର୍ପ ପରି ଭୟଙ୍କର।
ପ୍ରଧର୍ଷଯନ୍ମହାବାହୁଂ କୃଷ୍ଣମକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣମ୍। ପତଙ୍ଗୋଽଗ୍ନିମିଵାସାଦ୍ଯ ସାମାତ୍ଯୋ ନଭଵିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଯଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଯିଏ କେବେ ମନେ ଦୁଃଖ ନ ଦେଉଛନ୍ତି, ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ, ତେବେ ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ସହଚରମାନେ ପୋକା ଯେମିତି ଅଗ୍ନିକୁ ଛୁଇଁ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେହିପରି ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ।
ଵିଦୁରେଣୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କେଶଵଃ ଶତ୍ରୁପୂଗହା । ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମଭ୍ଯଭାଷତ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ବିଦୁରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୟ କରୁଥିବା, ପ୍ରବଳ କେଶବ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏକୋଽହମିତି ଯନ୍ମୋହାନ୍ମନ୍ଯସେ ମାଂ ସୁଯୋଧନ। ପରିଭୂଯ ସୁଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ଗ୍ରହୀତୁଂ ମାଂ ଚିକୀର୍ଷସି
ହେ ସୁୟୋଧନ, ତୁମେ ଭ୍ରମରେ ଭାବୁଛ, ମୁଁ ଏକା, ଏବଂ ତୁମ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ମୋତେ ଅବହେଳା କରି ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ।
ଇହୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ତଥୈଵାନ୍ଧକଵୃଷ୍ଣଯଃ । ଇହାଦିତ୍ଯାଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ଵସଵଶ୍ଚ ମହର୍ଷିଭିଃ
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ, ଏବଂ ଏହିପରି ଆନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଆଦିତ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ବସୁ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଜାହାସୋଚ୍ଚୈଃ କେଶଵଃ ପରଵୀରହା । ତସ୍ଯ ସଂସ୍ମଯତଃ ଶୌରେର୍ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ରୂପା ମହାତ୍ମନଃ । `ଯୁଗପଚ୍ଚ ଵିନିଷ୍ପେତୁଃ ସାକ୍ଷାତ୍ସର୍ଵାସ୍ତୁ ଦେଵତାଃ
ଏପରି କହି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୟ କରୁଥିବା କେଶବ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ହସିଲେ; ଶୌରିଙ୍କର ମହାନ ଆତ୍ମାରୁ, ତାଙ୍କର ହସରେ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଆକୃତି ଧରି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକାସାଥିରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରାସ୍ତ୍ରିଦଶା ବଭୂଵୁଃ ପାଵକାର୍ଚିଷଃ । ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ଲଲାଟସ୍ଥୋ ରୁଦ୍ରୋ ଵକ୍ଷସି ଚାଭଵତ୍
ସେହି ଦେବତାମାନେ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣର, ଅଗ୍ନିର ଶିଖାଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଥିଲେ, ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଲୋକପାଲା ଭୁଜେଷ୍ଵାସନ୍ନଗ୍ନିରାସ୍ଯାଦଜାଯତ। ଆଦିତ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ଵସଵୋଽଥାଶ୍ଵିନାଵପି
ଲୋକପାଳମାନେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଥିଲେ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ବାହାରିଲେ; ଆଦିତ୍ୟ, ସାଧ୍ୟ, ବସୁ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ମରୁତଶ୍ଚ ସହେନ୍ଦ୍ରେଣ ଵିଶ୍ଵେଦେଵାସ୍ତଥୈଵ ଚ। ବଭୂଵୁଶ୍ଚୈଵ ଯକ୍ଷାଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରାକ୍ଷସାଃ
ମରୁତମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱଦେବ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ପ୍ରାଦୁରାସ୍ତାଂ ତଥା ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ସଙ୍କର୍ଷଣଧନଞ୍ଜଯୌ। ଦକ୍ଷିଣେଽଥାର୍ଜୁନୋ ଧନ୍ଵୀ ହଲୀ ରାମଶ୍ଚ ସଵ୍ଯତଃ
ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ବାହୁରୁ ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଡାହାଣପଟେ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ଏବଂ ବାମପଟେ ହଳଧର ରାମ ଥିଲେ।
ଭୀମୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଶ୍ଚୈଵ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୌ ଚ ପୃଷ୍ଠତଃ। ଅନ୍ଧକା ଵୃଷ୍ଣଯଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନପରମୁଖାସ୍ତତଃ
ଭୀମ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏବଂ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପଛରେ ଥିଲେ; ଏହା ସହ ଆନ୍ଧକ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।