ଯଚ୍ଚ ତ୍ଵଂ ମନ୍ଯସେ ମୂଢ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣକୃପାଦଯଃ। ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵଶକ୍ତ୍ଯେତି ନୈତଦଦ୍ଯୋପପଦ୍ଯତେ
ତୁମେ ଭାବୁଛ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ—ଏହା ଏହି ସମୟରେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ସମଂ ହି ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରୀତିଶ୍ଚ ସ୍ଥାନଂ ହି ଵିଦିତାତ୍ମନାମ୍ । ପାଣ୍ଡଵେଷ୍ଵଥ ଯୁଷ୍ମାସୁ ଧର୍ମସ୍ତ୍ଵଭ୍ଯଧିକସ୍ତତଃ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ, ସ୍ନେହ ଓ ପଦବୀ ସମାନ; କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଧର୍ମରେ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ।
ରାଜପିଣ୍ଡଭଯାଦେତେ ଯଦି ହାସ୍ଯନ୍ତି ଜୀଵିତମ୍ । ନ ହି ଶକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ରାଜାନଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମୁଦୀକ୍ଷିତୁମ୍
ଏମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଭୟରେ ଯଦି ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ, ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ।
ନ ଲୋଭାଦର୍ଥସଂପତ୍ତିର୍ନରାଣାମିହ ଦୃଶ୍ଯତେ । ତଦଲଂ ତାତ ଲୋଭେନ ପ୍ରଶାମ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ
ଲୋଭରୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଧନସମ୍ପଦ ପାଇନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ, ହେ ପୁତ୍ର, ଏହି ଲୋଭକୁ ଛାଡ଼, ଶାନ୍ତ ହେଉ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ତତ୍ତୁ ଵାକ୍ଯମନାଦୃତ୍ଯ ସୋଽର୍ଥଵନ୍ମାତୃଭାଷିତମ୍ । ପୁନଃ ପ୍ରତସ୍ଥେ ସଂରମ୍ଭାତ୍ସକାଶମକୃତାତ୍ମନାମ୍
ମାଆଁଙ୍କର ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାକୁ ଅନଦେଖା କରି, ସେ ପୁଣି କ୍ରୋଧରେ ଆତ୍ମ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲା।
ତତଃ ସଭାଯା ନିର୍ଗମ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରଯାମାସ କୌରଵଃ। ସୌବଲେନ ମତାକ୍ଷେଣ ରାଜ୍ଞା ଶକୁନିନା ସହ
ତାପରେ, ସଭାରୁ ବାହାରି, କୌରବ ସୌବଳ ଓ ରାଜା ଶକୁନିଙ୍କ ସହିତ, ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମନର ଭାବ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲା, ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଂ କର୍ଣଂ ଦୁଃଶାସନୋଽବ୍ରଵୀତି । ନୋଚେତ୍ସନ୍ଧାସ୍ଯସେ ରାଜନ୍ସ୍ଵେନ କାମେନ ପାଣ୍ଡଵୈଃ । ବଦ୍ଧ୍ଵୈଵ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଯ ଭାରତ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଦୁର୍ୟୋଧନ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଯଦି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ସନ୍ଧି କରିନପାର, ତେବେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତୁମକୁ ବାନ୍ଧି ଦେବେ ଓ ତୁମକୁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଇଦେବେ।'
ଵୈକର୍ତନଂ ତ୍ଵାଂ ଚ ମାଂ ଚ ତ୍ରୀନେତାନ୍ଭରତର୍ଷଭ । ପାଣ୍ଡଵେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯନ୍ତି ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ ପିତା ଚ ତେ
'ସେମାନେ କର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ଓ ମୁଁ—ଏ ତିନିଜଣଙ୍କୁ, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ସହିତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଖରେ ଦେଇଦେବେ।'
ଦୁଃଶାସନସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ । ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ନିଶ୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଦୁର୍ୟୋଧନ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ ଓ ହସିଲେ, ଯେପରି ଉପହାସ କରୁଛନ୍ତି।
ଏକାନ୍ତମୁପସୃତ୍ଯେହ ମନ୍ତ୍ରଂ ପୁନରମନ୍ତ୍ରଯତ୍ । ସୌବଲେନ ମତାକ୍ଷେଣ ରାଜ୍ଞା ଶକୁନିନା ସହ
ସେ ଏକାନ୍ତକୁ ଯାଇ, ପୁଣି ସୌବଳ ଓ ରାଜା ଶକୁନିଙ୍କ ସହିତ, ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମନର ଭାବ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲା, ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ ଶକୁନେଃ ସୌବଲସ୍ଯ ଚ। ଦୁଃଶାସନଚତୁର୍ଥାନାମିଦମାସୀଦ୍ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନ, କର୍ଣ୍ଣ, ସୌବଳପୁତ୍ର ଶକୁନି ଓ ଚତୁର୍ଥ ଦୁଃଶାସନ—ଏମାନଙ୍କ ଏହି ଚକ୍ରନ୍ତ ହେଉଥିଲା।
ପୁରାଽଯମସ୍ମାନ୍ଗୃହ୍ଣାତି କ୍ଷିପ୍ରକାରୀ ଜନାର୍ଦନଃ । ସହିତୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ରାଜ୍ଞା ଶାନ୍ତନଵେନ ଚ
'ଏହି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତ୍ୱରିତ କାର୍ଯ୍ୟକୁଶଳ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଆମକୁ ଧରିବା ପୂର୍ବରୁ...'
ଵଯମେଵ ହୃଷୀକେଶଂ ନିଗୃହ୍ଣୀମ ବଲାଦିଵ। ପ୍ରସହ୍ଯ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରମିନ୍ଦ୍ରୋ ଵୈରୋଚନିଂ ଯଥା
'ଆମେ ନିଜେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଧରିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଏହି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ବଶ କରିଥିଲେ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୃହୀତଂ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯଂ ପାଣ୍ଡଵା ହତଚେତସଃ । ନିରୁତ୍ସାହା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଭଗ୍ନଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଇଵୋରଗାଃ
ବାର୍ଷ୍ଣେୟ କୃଷ୍ଣ ଧରାଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଲେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ମନୋବଳ ହରାଇଦେବେ, ଭଙ୍ଗ ଦାଂତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହରାଇଥିବା ସାପମାନେ ପରି।
ଅଯଂ ହ୍ଯେଷାଂ ମହାବାହୁଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଶର୍ମ ଵର୍ମ ଚ । ଅସ୍ମିନ୍ଗୃହୀତେ ଵରଦେ ଋଷଭେ ସର୍ଵସାତ୍ଵତାମ୍। ନିରୁଦ୍ଯମା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ ସୋମକୈଃ ସହ
ସେ ତାଙ୍କର ମହାବାହୁ ରକ୍ଷକ ଓ ଆବରଣ; ଏହି ସାତ୍ୱତମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ଧରାଯିବେ, ପାଣ୍ଡବ ଓ ସୋମକମାନେ ସମସ୍ତ ଉତ୍ସାହ ହରାଇଦେବେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵଯମିହୈଵୈକଂ କେଶଵଂ କ୍ଷିପ୍ରକାରିଣମ୍ । କ୍ରୋଶତୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଯୋତ୍ସ୍ଯାମହେ ରିପୂନ୍
ତେଣୁ, ଏଠାରେ ଆମେ ତ୍ୱରିତ କାର୍ଯ୍ୟକୁଶଳ କେଶବଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିବା; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ବେଳେ, ଆମେ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
ତେଷାଂ ପାପମଭିପ୍ରାଯଂ ପାପାନାଂ ଦୁଷ୍ଟଚେତସାମ୍। ଇଙ୍ଗିତଜ୍ଞଃ କଵିଃ କ୍ଷିପ୍ରମନ୍ଵବୁଦ୍ଧ୍ଯତ ସାତ୍ଯକିଃ
ସାତ୍ୟକି, ଯିଏ ଲୋକଙ୍କର ମନର ଭାବ ବୁଝିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତିରେ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର କୁକର୍ମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କୁ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ବୁଝିଗଲେ।
ତଦର୍ଥମଭିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ହାର୍ଦିକ୍ଯେନ ସହାସ୍ଥିତଃ । ଅବ୍ରଵୀତ୍କୃତଵର୍ମାଣଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯୋଜଯ ଵାହିନୀମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ହାର୍ଦ୍ଦିକ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ବାହାରି ଆସି, କୃତବର୍ମା ଦ୍ରୁତ ଭାବେ କହିଲେ, 'ସେନାକୁ ତୟାରି କର।'
ଵ୍ଯୂଢାନୀକଃ ସଭାଦ୍ଵାରମୁପତିଷ୍ଠସ୍ଵ ଦଂଶିତଃ । ଯାଵଦାଖ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଚୈତତ୍କୃଷ୍ଣାଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣେ
ସେନାକୁ ଶୃଙ୍ଖଳିତ କରି, ତୁମେ ସଭା ଦ୍ୱାରରେ ସଚେତନ ରୁହ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା କ୍ଳେଶ ନ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଖବର ଦେଉନି।
ସ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସଭାଂ ଵୀରଃ ସିଂହୋ ଗିରିଗୁହାମିଵ । ଆଚଷ୍ଟ ତମଭିପ୍ରାଯଂ କେଶଵାଯ ମହାତ୍ମନେ
ତାପରେ ସେ ବୀର ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ସିଂହ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ଯାଏ, ଏବଂ ସେ ଭାବକୁ ମହାତ୍ମା କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ତତଶ୍ଚୈଵ ଵିଦୁରଂ ଚାନ୍ଵଭାଷତ । ତେଷାମେତମଭିପ୍ରାଯମାଚଚକ୍ଷେ ସ୍ମଯନ୍ନିଵ
ତାପରେ ସେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ବିଦୁରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କଥା କହିଲେ, ଏବଂ ହସିଥିବା ପ୍ରାୟ ମୁହଁରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ଯୋଜନା ବିସ୍ତାରରେ ଖୋଲିଦେଲେ।
ଧର୍ମାଦର୍ଥାଚ୍ଚ କାମାଚ୍ଚ କର୍ମ ସାଧୁଵିଗର୍ହିତମ୍ । ମନ୍ଦାଃ କର୍ତୁମିହେଚ୍ଛନ୍ତି ନ ଚାଵାପ୍ଯଂ କଥଂଚନ
ଏଠାରେ ମୂଢ଼ ଲୋକମାନେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମରେ ନିନ୍ଦିତ ଯେଉଁ କାମ କେବେ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତାହା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ପୁରା ଵିକୁର୍ଵତେ ମୂଢାଃ ପାପାତ୍ମାନଃ ସମାଗତାଃ । ଧର୍ଷିତାଃ କାମମନ୍ଯୁଭ୍ଯାଂ କ୍ରୋଧଲୋଭଵଶାନୁଗାଃ
ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ, ଏହି ମୂଢ଼ ଓ ପାପୀ ଆତ୍ମାମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ଆକାଂକ୍ଷା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭର ଅଧୀନ ହୋଇଥିଲେ।
ଇମଂ ହି ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଂ ଜିଘୃକ୍ଷନ୍ତ୍ଯଲ୍ପଚେତସଃ। ପଟେନାଗ୍ନିଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତଂ ଯଥା ବାଲା ଯଥା ଜଡାଃ
ଏହି ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ ଏହି ପଦ୍ମନେତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଶିଶୁ ବା ମୂଢ଼ ଲୋକମାନେ ଜଳନ୍ତା ଅଗ୍ନିକୁ ଚେପି ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ସାତ୍ଯକେସ୍ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଦୁରୋ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶିଵାନ୍ । ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହାବାହୁମବ୍ରଵୀତ୍କୁରୁସଂସଦି
ସାତ୍ୟକିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୀର୍ଘଦୃଷ୍ଟି ବିଦୁର କୁରୁ ସଭାରେ ବଳଶାଳୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜନ୍ପରୀତକାଲାସ୍ତେ ପୁତ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ପରନ୍ତପ । ଅସକ୍ଯମଯଶସ୍ଯଂ ଚ କର୍ତୁଂ କର୍ମ ସମୁଦ୍ଯତାଃ
ରାଜା, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯାହାକୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଭାଗ୍ୟରେ ଆବୃତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ଏମିତି ଏକ କାମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି ଯାହା କେବେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ଓ କେବଳ ଅପମାନ ଆଣିଦେବ।
ଇମଂ ହି ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷମଭିଭୂଯ ପ୍ରସହ୍ଯ ଚ । ନିଗ୍ରହୀତୁଂ କିଲେଚ୍ଛନ୍ତି ସହିତା ଵାସଵାନୁଜମ୍
ସେମାନେ ଏହି ପଦ୍ମନେତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏବଂ ବାସବଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଜୋରଜବରଦସ୍ତି ଧରି ଅଟକାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ଇମଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲମପ୍ରଧୃଷ୍ଯଂ ଦୁରସଦମ୍ । ଆସାଦ୍ଯ ନଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ପତଙ୍ଗା ଇଵ ପାଵକମ୍
କିନ୍ତୁ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସମ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ଅପରାଜେୟ ଓ ଦୁର୍ଲଭ, ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସେମାନେ ପୋକାମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଯେପରି ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବେ।
ଅଯମିଚ୍ଛନ୍ହି ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଯୁଧ୍ଯମାନାଞ୍ଜନାର୍ଦନଃ । ସିଂହୋ ନାଗାନିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଗମଯେଦ୍ଯମସାଦନମ୍
ଯଦି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଚାହିଲେ, ସେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ସେମାନେ ଏକ କ୍ରୁଧ୍ଧ ସିଂହ ଯେପରି ହାତୀମାନେକୁ ମାରି ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦିଏ, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇପାରିବେ।
ନ ତ୍ଵଯଂ ନିନ୍ଦିତଂ କର୍ମ କୁର୍ଯାତ୍ପାପଂ କଥଂଚନ । ନ ଚ ଧର୍ମାଦପକ୍ରାମଦେଚ୍ଯୁତଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ
କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଚ୍ୟୁତ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେବେ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦିତ କିମ୍ବା ପାପ କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।