ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ତୁ ପିତୁଶ୍ଚୈଵ ମମ ଚାପଚିତିଃ କୃତା । ଭଵେଦ୍ଦ୍ରୋଣମୁଖାନାଂ ଚ ସୁହୃଦାଂ ଶାମ୍ଯତା ତ୍ଵଯା
ଭୀଷ୍ମ, ତୋର ବାପା ଏବଂ ମୋତେ ଆଦର ଦିଆଯାଇଛି; ଏବେ ତୁମେ ଦ୍ରୋଣ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସୁହୃଦଙ୍କ ସହିତ ଶାନ୍ତି କର।
ନ ହି ରାଜ୍ଯଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସ୍ଵେନ କାମେନ ଶକ୍ଯତେ । ଅଵାପ୍ତୁଂ ରକ୍ଷିତୁଂ ଵାଽପି ଭୋକ୍ତୁଂ ଭରତସତ୍ତମ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ରାଜ୍ୟ କେବଳ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଲାଭ, ରକ୍ଷା କିମ୍ବା ଉପଭୋଗ କରିହେବ ନାହିଁ, ଓ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନ ହ୍ଯଵଶ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯୋ ରାଜ୍ଯମଶ୍ରୀଯାଦ୍ଦୀର୍ଘମନ୍ତରମ୍। ଵିଜିତାତ୍ମା ତୁ ମେଧାଵୀ ସ ରାଜ୍ଯମଭିପାଲଯେତ୍
ଯିଏ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେନାହିଁ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାଜ୍ୟ ଧାରଣ କରିପାରିବେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ନିଜକୁ ଜିତିଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ।
କାମକ୍ରୋଧୌ ହି ପୁରୁଷମର୍ଥେଭ୍ଯୋ ଵ୍ଯପକର୍ଷତଃ । ତୌ ତୁ ଶତ୍ରୂ ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ରାଜା ଵିଜଯତେ ମହୀମ୍
କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ମଣିଷକୁ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ଦୂରେ ନେଇଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଏହି ଦୁଇ ଶତ୍ରୁକୁ ଜିତିଥାଏ, ସେ ରାଜା ପୃଥିବୀକୁ ଜିତିପାରେ।
ଲୋକେଶ୍ଵର ପ୍ରଭୁତ୍ଵଂହି ମହଦେତଦ୍ଦୁରାତ୍ମଭିଃ । ରାଜ୍ଯଂ ନାମେପ୍ସିତଂ ସ୍ଥାନଂ ନ ଶକ୍ଯମଭିରକ୍ଷିତୁମ୍
ହେ ଲୋକନାଥ, ଏହି ଶାସନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହି ଆକାଂକ୍ଷିତ ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେନାହିଁ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ମହତ୍ପ୍ରେପ୍ସୁର୍ନିଯଚ୍ଛେଦର୍ଥଧର୍ମଯୋଃ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈର୍ନିଯତୈର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଵର୍ଧତେଽଗ୍ନିରିଵେନ୍ଧନୈଃ
ଯିଏ ବଡ଼ ସମୃଦ୍ଧି ଚାହେଁ, ସେ ଧନ ଓ ଧର୍ମ ମାମଲାରେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧି ବଢ଼ିଯାଏ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଇନ୍ଧନ ପାଇଲେ ବଢ଼େ।
ଅଵିଧେଯାନି ହୀମାନି ଵ୍ଯାପାଦଯିତୁମପ୍ଯଲମ୍ । ଅଵିଧେଯା ଇଵାଦାନ୍ତା ହଯାଃ ପଥି କୁସାରଥିମ୍
ଏହି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରନ୍ତି, ଯେପରି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଘୋଡ଼ା ରାସ୍ତାରେ ଅସାବଧାନ ସାରଥିକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।
ଅଵିଜିତ୍ଯ ଯ ଆତ୍ମାନମମାତ୍ଯାନ୍ଵିଜିଗୀଷତେ। ଅମିତ୍ରାନ୍ଵାଽଜିତାମାତ୍ଯଃ ସୋଽଵଶଃ ପରିହୀଯତେ
ଯିଏ ନିଜକୁ ଜିତିନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଅମାତ୍ୟ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁକୁ ଜିତିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଆତ୍ମାନମେଵ ପ୍ରଥମଂ ଦ୍ଵେଷ୍ଯରୂପେଣ ଯୋଜଯେତ୍ । ତତୋଽମାତ୍ଯାନମିତ୍ରାଂଶ୍ଚ ନ ମୋଘଂ ଵିଜିଗୀଷତେ
ମଣିଷ ପ୍ରଥମେ ନିଜକୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଜିତିବା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ଅମାତ୍ୟ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜିତିଲେ, ଜୟ ଅବଶ୍ୟ ମିଳିବ।
ଵଶ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯଂ ଜିତାମାତ୍ଯଂ ଧୃତଦଣ୍ଡଂ ଵିକାରିଷୁ । ପରୀକ୍ଷ୍ଯକାରିଣଂ ଧୀରମତ୍ଯର୍ଥଂ ଶ୍ରୀର୍ନିଷେଵତେ
ଯିଏ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି, ଅମାତ୍ୟଙ୍କୁ ଜିତିଛି, ଅନୁଶାସନରେ ଦୃଢ଼, କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାବଧାନ ଏବଂ ଧୃଡ଼, ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀ ଅତ୍ୟଧିକ ଭାବେ ସେବା କରେ।
କ୍ଷୁଦ୍ରାକ୍ଷେଣେଵ ଜାଲେନ ଝଷାଵପିହିତାଵୁଭୌ । କାମକ୍ରୋଧୌ ଶରୀରସ୍ଥୌ ପ୍ରଜ୍ଞାନଂ ତୌ ଵିଲୁମ୍ପତଃ
ଯେପରି ଛୋଟ ଛିଦ୍ର ଥିବା ଜାଲରେ ମାଛ ଦୁଇଟି ଧରାଯାଏ, ସେପରି ଦେହରେ ଥିବା ଆସା ଓ କ୍ରୋଧ ଜ୍ଞାନକୁ ଚୋରିନେଇଯାନ୍ତି।
ଯାଭ୍ଯାଂ ହି ଦେଵାଃ ସ୍ଵର୍ଯାତୁଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ପିଦଧୁର୍ମୁଖମ୍ । ବିଭ୍ଯତୋଽନୁପରାଗସ୍ଯ କାମକ୍ରୋଧୌ ସ୍ମ ଵର୍ଧିତୌ
ଏହି ଦୁଇଟି—ଆସା ଓ କ୍ରୋଧ—ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ, ଲାଗିଥିବା ମୋହକୁ ଭୟ କରି, ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ; ଏହିପରି ଆସା ଓ କ୍ରୋଧ ବଢ଼ିଗଲା।
କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ଚ ଲୋଭଂ ଚ ଦମ୍ଭଂ ଦର୍ପଂ ଚ ଭୂମିପଃ । ସମ୍ଯଗ୍ଵିଜେତୁଂ ଯୋ ଵେଦ ସ ମହୀମଭିଜାଯତେ
ହେ ରାଜା, ଯିଏ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଆସା, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଢୋଙ୍ଗ ଓ ଅଭିମାନକୁ ଜିତିପାରେ, ସେଠାରେ ସେ ଏ ଭୂମିକୁ ଅଧିକାର କରେ।
ସତତଂ ନିଗ୍ରହେ ଯୁକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଭଵେନ୍ନୃପଃ । ଈପ୍ସନ୍ନର୍ଥଂ ଚ ଧର୍ମଂ ଚ ଦ୍ଵିଷତାଂ ଚ ପରାଭଵମ୍
ରାଜା ସବୁବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଲାଗି ରହିବା ଉଚିତ, ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହରାଇବା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
କାମାଭିଭୂତଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ଵା ଯୋ ମିଥ୍ଯା ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। ସ୍ଵେଷୁ ଚାନ୍ଯେଷୁ ଵା ତସ୍ଯ ନ ସହାଯା ଭଵନ୍ତ୍ଯୁତ
ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଆସା କିମ୍ବା କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରେ, ସେ ନିଜ ଲୋକ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ କେହି ସାଥି ହେଉନାହାନ୍ତି।
ଏକୀଭୂତୈର୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ ଶୂରୈରରିନିବର୍ହଣୈଃ । ପାଣ୍ଡଵୈଃ ପୃଥିଵୀଂ ତାତ ଭୋକ୍ଷ୍ଯସେ ସହିତଃ ସୁଖୀ
ଏକତା, ଜ୍ଞାନ, ସାହସ ଓ ଶତ୍ରୁ ଦମନରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେପରି ଏକଠି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଏ ଭୂମିକୁ ଭୋଗ କରିପାରିବ।
ଯଥା ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚାପି ମହାରଥଃ। ଆହତୁସ୍ତାତ ତତ୍ସତ୍ଯମଜେଯୌ କୃଷ୍ଣପାଣ୍ଡଵୌ
ଯେପରି ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଓ ମହାବୀର ଦ୍ରୋଣ କହିଛନ୍ତି, ଏହା ସତ୍ୟ—କୃଷ୍ଣ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅଜୟ।
ପ୍ରପଦ୍ଯଷ୍ଵ ମହାବାହୁଂ କୃଷ୍ଣମକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣମ୍। ପ୍ରସନ୍ନୋ ହି ସୁଖାଯ ସ୍ଯାଦୁଭଯୋରେଵ କେଶଵଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ, ଯିଏ ଦୋଷରହିତ କାମ କରନ୍ତି; କେଶବ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଦୁଇପକ୍ଷର ମଧ୍ୟରେ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସୁହୃଦାମର୍ଥକାମାନାଂ ଯୋ ନ ତିଷ୍ଠତି ଶାସନେ। ପ୍ରାଜ୍ଞାନାଂ କୃତଵିଦ୍ଯାନାଂ ସ ନରଃ ଶତ୍ରୁନନ୍ଦନଃ
ଯିଏ ନିଜ ସୁହୃଦ, ଜ୍ଞାନୀ, ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଉନ୍ନତ ଲୋକଙ୍କ ଉପଦେଶ ମାନେନାହାନ୍ତି, ସେ ନର ନୁହଁନ୍ତି, ହେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା।
ନ ଯୁଦ୍ଧେ ତାତ କଲ୍ଯାଣଂ ନ ଧର୍ମାର୍ଥୌ କୁତଃ ସୁଖମ୍। ନ ଚାପି ଵିଜଯୋ ନିତ୍ଯଂ ମା ଯୁଦ୍ଧେ ଚେତ ଆଧିଥାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ଭଲ ନାହିଁ, ହେ ପୁତ୍ର; ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଅର୍ଥରେ କେମିତି ସୁଖ ମିଳିବ? ଜୟ ମଧ୍ୟ ସଦା ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ—ଯୁଦ୍ଧରେ ମନ ଦିଅନି।
ଭୀଷ୍ମେଣ ହି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପିତ୍ର ତେ ବାହ୍ଲିକେନ ଚ। ଦତ୍ତୋଂଽଶଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଭେଦାଦ୍ଭତୈରରିନ୍ଦମ
ଭୀଷ୍ମ, ତୁମର ଜ୍ଞାନୀ ପିତା, ଓ ବାହ୍ଲିକ ଏହି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଂଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭିନ୍ନ ହେବାରୁ।
ତସ୍ଥ ଚୈତତ୍ପ୍ରଦାନସ୍ଯ ଫଲମଦ୍ଯାନୁପଶ୍ଯସି । ଯଦ୍ଭୁଙ୍କ୍ଷେ ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଶୂରୈର୍ନିହତକଣ୍ଟକାମ୍
ଏହି ଦାନର ଫଳ ଏବେ ତୁମେ ଦେଖୁଛ; ସାହସୀମାନେ ଶତ୍ରୁମୁକ୍ତ କରିଦେଇଥିବା ଏ ସମଗ୍ର ଭୂମିକୁ ତୁମେ ଭୋଗ କରୁଛ।
ପ୍ରଯଚ୍ଛ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଯଥୋଚିତମରିନ୍ଦମ । ଯଦୀଚ୍ଛସି ସହାମାତ୍ଯୋ ଭୋକ୍ତୁମର୍ଧଂ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଯଥୋଚିତ ଅଂଶ ଦିଅ, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ; ଯଦି ତୁମେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏ ଭୂମି ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ଅଂଶ ଦିଅ।
ଅଲମର୍ଧଂ ପୃଥିଵ୍ଯାସ୍ତେ ମହାମାତ୍ଯସ୍ଯ ଜୀଵିତୁମ୍ । ସୁହୃଦାଂ ଵଚନେ ତିଷ୍ଠନ୍ଯଶଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ଭାରତ
ପୃଥିବୀର ଅର୍ଧ ତୁମେ ଓ ତୁମ ବଡ଼ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଜୀବନ ନେବା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ସୁହୃଦଙ୍କ କଥା ମାନ, ହେ ଭାରତ, ତେବେ ତୁମେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ।
ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିରାତ୍ମଵଦ୍ଭିସ୍ତୈର୍ବୁଦ୍ଧିମଦ୍ଭିର୍ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ । ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଵିଗ୍ରହସ୍ତାତ ଭ୍ରଂଶଯେନ୍ମହତଃ ସୁଖାତ୍
ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ, ନିଜକୁ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତିଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ତୁମେ ବଡ଼ ସୁଖରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବ।
ନିଗୃହ୍ଯ ସୁହୃଦାଂ ମନ୍ଯୁଂ ଶାଧି ରାଜ୍ଯଂ ଯଥୋଚିତମ୍। ସ୍ଵମଂଶଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦାଯ ଭରତର୍ଷଭ
ସୁହୃଦଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କର, ରାଜ୍ୟକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଶାସନ କର; ନିଜ ଅଂଶ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଦିଅ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଲମଙ୍ଗ ନିକାରୋଽଯଂ ତ୍ରଯୋଦଶସମାଃ କୃତଃ । ଶମଯୈନଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କାମକ୍ରୋଧସମେଧିତମ୍
ଏହି ଦ୍ୱେଷ ତ୍ରୟୋଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଛି, ଏହା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ଜ୍ଞାନୀ, ଆସା ଓ କ୍ରୋଧରୁ ବଢ଼ିଥିବା ଏହାକୁ ଶାନ୍ତ କର।
ନ ଚୈଷ ଶକ୍ତଃ ପାର୍ଥାନାଂ ଯସ୍ତ୍ଵଦର୍ଥମଭୀପ୍ସତି । ସୂତପୁତ୍ରୋ ଦୃଢକ୍ରୋଧୋ ଭ୍ରାତା ଦୁଃଶାସନଶ୍ଚ ତେ
ତୁମ ପକ୍ଷରେ ଇଚ୍ଛା ରଖୁଥିବା ଓ ଦୃଢ଼ କ୍ରୋଧ ଥିବା ସୂତପୁତ୍ର କିମ୍ବା ତୁମ ଭାଇ ଦୁଃଶାସନ, ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଭୀଷ୍ମେ ଦ୍ରୋଣେ କୃପେ କର୍ଣେ ଭୀମସେନେ ଧନଞ୍ଜଯେ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନେ ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧେ ନ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜା ଧ୍ରୁଵମ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ, ଭୀମସେନ, ଧନଞ୍ଜୟ ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଯଦି ରଣରେ କ୍ରୋଧିତ ହେବେ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନାଶ ହେଇଯିବେ।
ଅମର୍ଷଵଶମାପନ୍ନୋ ମା କୁରୂଂସ୍ତାତ ଜୀଘନଃ । ଏଷା ହି ପୃଥିଵୀ କୃତ୍ସ୍ନା ମା ଗମତ୍ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଵଧମ୍
ହେ ପୁତ୍ର, କ୍ରୋଧରେ ପଡି କୁରୁମାନେଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି; ତୁମ ପାଇଁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ।