କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ତୁ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଜନେଶ୍ଵରଃ। ଵିଦୁରଂ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞଂ ତ୍ଵରମାଣୋଽଭ୍ଯଭାଷତ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଜନମାନ୍ୟ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତୁରନ୍ତ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ବିଦୁରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ତାତ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଗାନ୍ଧାରୀଂ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନୀମ୍ । ଆନଯେହ ତଯା ସାର୍ଧମନୁନେଷ୍ଯାମି ଦୁର୍ମତିମ୍
ଯାଅ, ପୁତ୍ର, ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନୀ ବିଦୁର, ଦୀର୍ଘଦୃଷ୍ଟି ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ଆଣିଅ; ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହ ମିଶି ଆମେ ମନ ଭ୍ରାଷ୍ଟକୁ ବୁଝେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।
ଯଦି ସା ନ ଦୁରାତ୍ମାନଂ ଶମଯେଦ୍ଦୁଷ୍ଟଚେତସମ୍। ଅପି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ସୁହୃଦସ୍ତିଷ୍ଠେମ ଵଚନେ ଵଯମ୍
ଯଦି ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ବିଶିଷ୍ଟକୁ ଶାନ୍ତ କରିପାରିବେ, ତେବେ ଆମେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ରହିପାରିବୁ।
ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେର୍ଦୁଃସହାଯସ୍ଯ ଶମାର୍ଥଂ ବ୍ରୁଵତୀ ଵଚଃ ।। ଅପି ନୋ ଵ୍ଯସନଂ ଘୋରଂ ଦୁର୍ଯୋଧନକୃତଂ ମହତ୍
ଯଦି ସେ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଖରାପ ସହାୟୀକୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କଥା କହିପାରିବେ, ତେବେ ଦୁର୍ୟୋଧନ କୃତ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟନା ଅଟକିପାରିବ।
ଶମଯେଚ୍ଚିରରାତ୍ରାଯ ଯୋଗକ୍ଷେମଵଦଵ୍ଯଯମ୍ । ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଦୁରୋ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନୀମ୍
ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ଓ ନିରାପତ୍ତା ସହିତ ଶାନ୍ତି ଆଣିପାରିବେ; ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଦୁର ଦୀର୍ଘଦୃଷ୍ଟି ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ଆଣିଲେ।
ଆନଯାମାସ ଗାନ୍ଧାରୀଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବିଦୁର ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ଆଣିଲେ।
ଏଷ ଗାନ୍ଧାରି ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଦୁରାତ୍ମା ଶାସନାତିଗଃ । ଐଶ୍ଵର୍ଯଲୋଭାଦୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଜୀଵିତଂ ଚ ପ୍ରହାସ୍ଯତି
ଏଠି ଗାନ୍ଧାରୀ, ତୁମର ପୁଅ ଦୁଷ୍ଟମନା ଓ ଆଦେଶ ଅମାନ୍ୟ କରେ; ଶକ୍ତି ଲୋଭରେ ସେ ରାଜ୍ୟ ଓ ଜୀବନ ଦୁହିଁ ହରାଇଦେବ।
ଅଶିଷ୍ଟଵଦମର୍ଯାଦଃ ପାପୈଃ ସହ ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍। ସଭାଯା ନିର୍ଗତୋ ମୂଢୋ ଵ୍ଯତିକ୍ରମ୍ଯ ସୁହୃଦ୍ଵଚଃ
ସେ ଅଶିଷ୍ଟ, ଅନୀତି ଓ ଦୁଷ୍ଟମନା, ଖରାପ ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଶିଥାଏ; ସଭାରୁ ବାହାରି, ସହଯୋଗୀମାନେଙ୍କ କଥା ଅମାନ୍ୟ କରି, ମୂଢ଼ତା କରିଛି।
ସା ଭର୍ତୃଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜପୁତ୍ରୀ ଯଶସ୍ଵିନୀ । ଅନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ତୀ ମହଚ୍ଛ୍ରେଯୋ ଗାନ୍ଧାରୀ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯଶସ୍ୱିନୀ ରାଜକୁମାରୀ ଗାନ୍ଧାରୀ, ମହାମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଆନାଯଯ ସୁତଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରାଜ୍ଯକାମୁକମାତୁରମ୍ । ନହି ରାଜ୍ଯମଶିଷ୍ଟେନ ଶକ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥଲୋପିନା । ଆପ୍ତୁମାପ୍ତଂ ତଥାଽପୀଦମଵିନୀତେନ ସର୍ଵଥା
ତୁମର ରାଜ୍ୟଲୋଭୀ ଏବଂ ଅଶାନ୍ତ ପୁଅକୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠି ଆଣ; କାରଣ ଅଶିଷ୍ଟ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା, ଅନୀତି ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କିମ୍ବା ରକ୍ଷା କରିହେବ ନାହିଁ।
ତ୍ଵଂ ହ୍ଯେଵାତ୍ର ଭୃଶଂ ଗର୍ହ୍ଯୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ସୁତପ୍ରିଯଃ । ଯୋ ଜାନନ୍ପାପତାମସ୍ଯ ତତ୍ପ୍ରଜ୍ଞାମନୁଵର୍ତସେ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ତୁମେ ପୁଅ ପ୍ରେମରେ ବେଶି ଦୋଷୀ; କାରଣ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟତା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ମତକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛ।
ସ ଏଷ କାମମନ୍ଯୁଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଲବ୍ଧୋ ଲୋଭମାସ୍ଥିତଃ । ଅଶକ୍ଯୋଽଦ୍ଯ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ଵିନିଵର୍ତଯିତୁଂ ବଲାତ୍
ସେ ଆସକ୍ତି ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ, ଲୋଭକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛି; ଏହି ଦିନ ରାଜା, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବଳେ ଫେରାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ରାଷ୍ଟ୍ରପ୍ରଦାନେ ମୂଢସ୍ଯ ବାଲିଶସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ଦୁଃସହାଯସ୍ଯ ଲୁବ୍ଧସ୍ଯ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽଶ୍ରୁତେ ଫଲମ୍
ଏହି ରାଜ୍ୟ ଯଦି ଅବିବେକୀ, ଶିଶୁସଦୃଶ, ଦୁଷ୍ଟ, ସହାୟ ବିହୀନ ଏବଂ ଲୋଭୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ତେବେ ତାହାର ଫଳ ଆଜି ତୁମେ ଦେଖୁଛ।
କଥଂ ହି ସ୍ଵଜନେ ଭେଦମୁପେକ୍ଷେତ ମହୀପତିଃ। ଭିନ୍ନଂ ହି ସ୍ଵଜନେନ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରହରିଷ୍ଯନ୍ତି ଶତ୍ରଵଃ
ରାଜା କେମିତି ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭେଦକୁ ଅନଦେଖା କରିପାରିବ? ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛ, ଶତ୍ରୁମାନେ ତୁମକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ।
ଯା ହି ଶକ୍ଯା ମହାରାଜ ସାମ୍ନା ଭେଦେନ ଵା ପୁନଃ । ନିସ୍ତର୍ତୁମାପଦଃ ସ୍ଵେଷୁ ଦଣ୍ଡଂ କସ୍ତତ୍ର ପାତଯେତ୍
ମହାରାଜ, ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ୟା ସମ୍ମିଳନ କିମ୍ବା ବିଭେଦ ଦ୍ୱାରା ସମାଧାନ ହୋଇପାରେ, ତେବେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କିଏ ଦଣ୍ଡ ଦେବ?
ଶାସନାଦ୍ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ଯୋଧନମମର୍ଷଣମ୍। ମାତୁଶ୍ଚ ଵଚନାତ୍କ୍ଷତ୍ତା ସଭାଂ ପ୍ରାଵେଶଯତ୍ପୁନଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଯିଏ ଏହା ସହିପାରୁନଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମାଆର କଥା ଶୁଣି, ସାରଥି ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ସଭାକୁ ନେଇଗଲେ।
ସ ମାତୁର୍ଵଚନାକାଙ୍କ୍ଷୀ ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁନଃ ସଭାମ୍ । ଅଭିତାମ୍ରେକ୍ଷଣଃ କ୍ରୋଧାନ୍ନିଶ୍ଵସନ୍ନିଵ ପନ୍ନଗଃ
ମାଆର କଥା ଆଶା କରି, ସେ ପୁଣି ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ତକ୍ଷଣା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ସାପ ପରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲା।
ତଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପୁତ୍ରମୁତ୍ପଥମାସ୍ଥିତମ୍ । ଵିଗର୍ହମାଣା ଗାନ୍ଧାରୀ ଶମାର୍ଥଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭ୍ରଷ୍ଟ ମାର୍ଗରେ ଚାଲିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଗାନ୍ଧାରୀ ତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି, ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ନିବୋଧେଦଂ ଵଚନଂ ମମ ପୁତ୍ରକ । ହିତଂ ତେ ସାନୁବନ୍ଧସ୍ଯ ତଥାଽଽଯତ୍ଯାଂସୁଖୋଦଯମ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ମୋର ଏହି କଥା ଶୁଣ, ପୁଅ; ଏହା ତୋର ଭଲ ପାଇଁ, ତୋର ପରିବାର ପାଇଁ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେବ।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ଯଦାହ ତ୍ଵାଂ ପିତା ଭରତସତ୍ତମ । ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣଃ କୃପଃ କ୍ଷତ୍ତା ସୁହୃଦାଂ କୁରୁ ତଦ୍ଵଚଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ତୋର ବାପା, ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ସାରଥି ଯେଉଁ କଥା କହନ୍ତି, ଓ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କ କଥା ମାନ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ତୁ ପିତୁଶ୍ଚୈଵ ମମ ଚାପଚିତିଃ କୃତା । ଭଵେଦ୍ଦ୍ରୋଣମୁଖାନାଂ ଚ ସୁହୃଦାଂ ଶାମ୍ଯତା ତ୍ଵଯା
ଭୀଷ୍ମ, ତୋର ବାପା ଏବଂ ମୋତେ ଆଦର ଦିଆଯାଇଛି; ଏବେ ତୁମେ ଦ୍ରୋଣ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସୁହୃଦଙ୍କ ସହିତ ଶାନ୍ତି କର।
ନ ହି ରାଜ୍ଯଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ସ୍ଵେନ କାମେନ ଶକ୍ଯତେ । ଅଵାପ୍ତୁଂ ରକ୍ଷିତୁଂ ଵାଽପି ଭୋକ୍ତୁଂ ଭରତସତ୍ତମ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହି ରାଜ୍ୟ କେବଳ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଲାଭ, ରକ୍ଷା କିମ୍ବା ଉପଭୋଗ କରିହେବ ନାହିଁ, ଓ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନ ହ୍ଯଵଶ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯୋ ରାଜ୍ଯମଶ୍ରୀଯାଦ୍ଦୀର୍ଘମନ୍ତରମ୍। ଵିଜିତାତ୍ମା ତୁ ମେଧାଵୀ ସ ରାଜ୍ଯମଭିପାଲଯେତ୍
ଯିଏ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେନାହିଁ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାଜ୍ୟ ଧାରଣ କରିପାରିବେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ନିଜକୁ ଜିତିଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ।
କାମକ୍ରୋଧୌ ହି ପୁରୁଷମର୍ଥେଭ୍ଯୋ ଵ୍ଯପକର୍ଷତଃ । ତୌ ତୁ ଶତ୍ରୂ ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ରାଜା ଵିଜଯତେ ମହୀମ୍
କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ମଣିଷକୁ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟରୁ ଦୂରେ ନେଇଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଏହି ଦୁଇ ଶତ୍ରୁକୁ ଜିତିଥାଏ, ସେ ରାଜା ପୃଥିବୀକୁ ଜିତିପାରେ।
ଲୋକେଶ୍ଵର ପ୍ରଭୁତ୍ଵଂହି ମହଦେତଦ୍ଦୁରାତ୍ମଭିଃ । ରାଜ୍ଯଂ ନାମେପ୍ସିତଂ ସ୍ଥାନଂ ନ ଶକ୍ଯମଭିରକ୍ଷିତୁମ୍
ହେ ଲୋକନାଥ, ଏହି ଶାସନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହି ଆକାଂକ୍ଷିତ ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେନାହିଁ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ମହତ୍ପ୍ରେପ୍ସୁର୍ନିଯଚ୍ଛେଦର୍ଥଧର୍ମଯୋଃ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈର୍ନିଯତୈର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଵର୍ଧତେଽଗ୍ନିରିଵେନ୍ଧନୈଃ
ଯିଏ ବଡ଼ ସମୃଦ୍ଧି ଚାହେଁ, ସେ ଧନ ଓ ଧର୍ମ ମାମଲାରେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧି ବଢ଼ିଯାଏ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଇନ୍ଧନ ପାଇଲେ ବଢ଼େ।
ଅଵିଧେଯାନି ହୀମାନି ଵ୍ଯାପାଦଯିତୁମପ୍ଯଲମ୍ । ଅଵିଧେଯା ଇଵାଦାନ୍ତା ହଯାଃ ପଥି କୁସାରଥିମ୍
ଏହି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରନ୍ତି, ଯେପରି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଘୋଡ଼ା ରାସ୍ତାରେ ଅସାବଧାନ ସାରଥିକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।
ଅଵିଜିତ୍ଯ ଯ ଆତ୍ମାନମମାତ୍ଯାନ୍ଵିଜିଗୀଷତେ। ଅମିତ୍ରାନ୍ଵାଽଜିତାମାତ୍ଯଃ ସୋଽଵଶଃ ପରିହୀଯତେ
ଯିଏ ନିଜକୁ ଜିତିନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଅମାତ୍ୟ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁକୁ ଜିତିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଆତ୍ମାନମେଵ ପ୍ରଥମଂ ଦ୍ଵେଷ୍ଯରୂପେଣ ଯୋଜଯେତ୍ । ତତୋଽମାତ୍ଯାନମିତ୍ରାଂଶ୍ଚ ନ ମୋଘଂ ଵିଜିଗୀଷତେ
ମଣିଷ ପ୍ରଥମେ ନିଜକୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଜିତିବା ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ଅମାତ୍ୟ ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜିତିଲେ, ଜୟ ଅବଶ୍ୟ ମିଳିବ।
ଵଶ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯଂ ଜିତାମାତ୍ଯଂ ଧୃତଦଣ୍ଡଂ ଵିକାରିଷୁ । ପରୀକ୍ଷ୍ଯକାରିଣଂ ଧୀରମତ୍ଯର୍ଥଂ ଶ୍ରୀର୍ନିଷେଵତେ
ଯିଏ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛି, ଅମାତ୍ୟଙ୍କୁ ଜିତିଛି, ଅନୁଶାସନରେ ଦୃଢ଼, କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାବଧାନ ଏବଂ ଧୃଡ଼, ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀ ଅତ୍ୟଧିକ ଭାବେ ସେବା କରେ।