ନାଗପୃଷ୍ଠେଽଶ୍ଵପୃଷ୍ଠେ ଚ ବଭୂଵ ପରିନିଷ୍ଠତଃ। ବଲେ ଵିଷ୍ଣୁସମଶ୍ଚାସୀତ୍ତେଜସା ଭାସ୍କରୋପମଃ
ସେ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ପିଠ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ; ଶକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ଓ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଥିଲେ।
ଅକ୍ଷୋଭ୍ଯତ୍ଵେଽର୍ଣଵସମଃ ସହିଷ୍ଣୁତ୍ଵେ ଧରାସମଃ। ସଂମତଃ ସ ମହୀପାଲଃ ପ୍ରସନ୍ନପୁରରାଷ୍ଟ୍ରଵାନ୍
ସ୍ଥିରତାରେ ସମୁଦ୍ର ସମାନ, ସହନଶୀଳତାରେ ପୃଥିବୀ ସମାନ; ସେ ମହାରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ନଗର ଓ ଦେଶର ମାଲିକ ଥିଲେ।
ଭୂଯୋ ଧର୍ମପରୈର୍ଭାଵୈର୍ମୁଦିତଂ ଜନମାଦିଶତ୍
ସେ ଆଉ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦିତ ଜନତାକୁ ଧର୍ମମୟ ଆଚରଣରେ ନିୟୋଜିତ କଲେ।
ସଂଭଵଂ ଭରତସ୍ଯାହଂ ଚରିତଂ ଚ ମହାମତେଃ। ଶକୁନ୍ତଲାଯାଶ୍ଚୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ମୁଁ ଭାରତଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଦୁଷ୍ଯନ୍ତେନ ଚ ଵୀରେଣ ଯଥା ପ୍ରାପ୍ତା ଶକୁନ୍ତଲା। ତଂ ଵୈ ପୁରୁଷସିଂହସ୍ଯ ଭଗଵନ୍ଵିସ୍ତରଂ ତ୍ଵହମ୍
ପ୍ରବଳ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ କିପରି ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ପାଇଥିଲେ, ଏହି କଥାଟିକି ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ପୂଜ୍ୟ।
ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ସର୍ଵଂ ମତିମତାଂ ଵର
ହେ ସତ୍ୟଜ୍ଞ, ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵନଂ ଜଗାମ ଗହନଂ ହଯନାଗଶତୈର୍ଵୃତଃ। ବଲେନ ଚତୁରଙ୍ଗେଣ ଵୃତଃ ପରମଵଲ୍ଗୁନା
ସେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଶତଶଃ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଳ ସହିତ।
ଖଡ୍ଗଶକ୍ତିଧରୈର୍ଵୀରୈର୍ଗଦାମୁସଲପାଣିଭିଃ। ପ୍ରାସତୋମରହସ୍ତୈଶ୍ଚ ଯଯୌ ଯୋଧଶତୈର୍ଵୃତଃ
ତଳୱାର ଓ ବାଣ ଧରିଥିବା, ଗଦା ଓ ମୁସଳ ହାତରେ ରଖିଥିବା, ଅନେକ ବୀର ସେନା ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ସିଂହନାଦୈଶ୍ଚ ଯୋଧାନାଂ ଶଙ୍ଖଦୁନଦୁଭିନିଃସ୍ଵନୈଃ। ରଥନେମିସ୍ଵନୈଶ୍ଚୈଵ ସନାଗଵରବୃଂହିତୈଃ
ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ସିଂହ ଦହାଡ଼, ଶଂଖ ଓ ଢୋଳର ସ୍ୱର, ରଥ ଚକ୍ରର ଗଡ଼ଗଡ଼ାହଟ ଓ ମହାହାତୀମାନଙ୍କର ଗଜନାଦରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ନାନାଯୁଧଧରୈଶ୍ଚାପି ନାନାଵେଷଧରୈସ୍ତଥା। ହ୍ରେଷିତସ୍ଵନମିଶ୍ରୈଶ୍ଚ କ୍ଷ୍ଵେଡିତାସ୍ଫୋଟିତସ୍ଵନୈଃ
ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ, ଘୋଡ଼ାର ହିହିନାଦ ଓ ଟିପି ଓ ତାଳିର ଶବ୍ଦ ସହିତ ମିଶିଯାଇଥିଲେ।
ଆସୀତ୍କିଲକିଲାଶବ୍ଦସ୍ତସ୍ମିନ୍ଗଚ୍ଛତି ପାର୍ଥିଵେ। ପ୍ରାସାଦଵରଶୃଙ୍ଗସ୍ଥାଃ ପରଯା ନୃପଶୋଭଯା
ରାଜା ଯିବାବେଳେ, ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଶୃଙ୍ଗରେ ଦଢ଼ିଥିବା ରାଜସ୍ୱ ଅଳଙ୍କୃତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଗଞ୍ଜନା ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଦଦୃଶୁସ୍ତଂ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତତ୍ର ଶୂରମାତ୍ମଯଶସ୍କରମ୍। ଶକ୍ରୋପମମମିତ୍ରଘ୍ନଂ ପରଵାରଣଵାରଣମ୍
ସେଠାରେ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ତ, ନିଜ କୀର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ଶତ୍ରୁ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା।
ପଶ୍ଯନ୍ତଃ ସ୍ତ୍ରୀଗଣାସ୍ତତ୍ର ଵଜ୍ରପାଣିଂ ସ୍ମ ମେନିରେ। ଅଯଂ ସ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ରଣେ ଵସୁପରାକ୍ରମଃ
ସେଠାରେ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭାବିଲେ—'ଏହିଏ ହେଉଛନ୍ତି ବଜ୍ରଧାରୀ; ଏହିଏ ସେ ପୁରୁଷସିଂହ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବସୁ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।'
ଯସ୍ଯ ବାହୁବଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ଭଵନ୍ତ୍ଯସୁହୃଦ୍ଗଣାଃ। ଇତି ଵାଚୋ ବ୍ରୁଵନ୍ତ୍ଯସ୍ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପ୍ରେମ୍ଣା ନରାଧିପଂ
'ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ବାହୁବଳ ସାମ୍ନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଉ ଶତ୍ରୁ ରହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ'—ଏମିତି ନାରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ କହିଥିଲେ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟୀଶ୍ଚ ସସୃଜୁସ୍ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି। ତତ୍ରତତ୍ର ଚ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସ୍ତୂଯମାନଃ ସମନ୍ତତଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଓ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଫୁଲ ବୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
ନିର୍ଯଯୌ ପରମପ୍ରୀତ୍ଯା ଵନଂ ମୃଗଜିଘାଂସଯା। ତଂ ଦେଵରାଜପ୍ରତିମଂ ମତ୍ତଵାରଣଧୂର୍ଗତମ୍
ସେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶିକାର କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଯାଉଥିଲେ।
ଦ୍ଵିଜକ୍ଷତ୍ରିଯଵିଟ୍ଶୂଦ୍ରା ନିର୍ଯାନ୍ତମନୁଜଗ୍ମିରେ। ଦଦୃଶୁର୍ଵର୍ଧମାନାସ୍ତେ ଆଶୀର୍ଭିଶ୍ଚ ଜଯେନ ଚ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ବିଜୟ କାମନା କଲେ।
ସୁଦୂରମନୁଜଗ୍ମୁସ୍ତଂ ପୌରଜାନପଦାସ୍ତଥା। ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ତତଃ ପଶ୍ଚାଦନୁଜ୍ଞାତା ନୃପେଣ ହ
ପୁରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେମାନେ ଫେରିଗଲେ।
ସୁପର୍ଣପ୍ରତିମେନାଥ ରଥେନ ଵସୁଧାଧିପଃ। ମହୀମାପୂରଯାମାସ ଘୋଷେଣ ତ୍ରିଦିଵଂ ତଥା
ତାପରେ, ଗରୁଡ଼ ସମାନ ରଥରେ ବସିଥିବା ଭୂମିପତି, ତାଙ୍କର ଗଞ୍ଜନା ଶବ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଦିଗନ୍ତରୁ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଲେ।
ସ ଗଚ୍ଛନ୍ଦଦୃଶେ ଧୀମାନ୍ନନ୍ଦନପ୍ରତିମଂ ଵନମ୍। ବିଲ୍ଵାର୍କଖଦିରାକୀର୍ଣଂ କପିତ୍ଥଧଵସଂକୁଲମ୍
ଯିବା ସମୟରେ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଏକ ନନ୍ଦନବନ ସମାନ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବେଲ, ଅର୍କ, ଖଦିର ଓ କପିଥ୍ଥ, ଧବ ଗଛ ଭରିଥିଲା।
ଵିଷମଂ ପର୍ଵତସ୍ରସ୍ତୈ ରଶ୍ମଭିଶ୍ଚ ସମାଵୃତମ୍। ନିର୍ଜଲଂ ନିର୍ମନୁଷ୍ଯଂ ଚ ବହୁଯୋଜନମାଯତମ୍
ସେ ଜଙ୍ଗଲ ପାହାଡ଼ର ଢାଳ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଢାକିଥିଲା, ଜଳ ନଥିଲା, ଲୋକ ନଥିଲେ, ଅନେକ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ।
ମୃଗସିଂହୈର୍ଵୃତଂ ଘୋରୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚାପି ଵନେଚରୈଃ। ତଦ୍ଵନଂ ମନୁଜଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସଭୃତ୍ଯବଲଵାହନଃ
ଘୋର ମୃଗ ଓ ସିଂହ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ, ପୁରୁଷସିଂହ ତାଙ୍କର ସେବକ, ସେନା ଓ ଯାନ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଲୋଡଯାମାସ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତଃ ସୂଦଯନ୍ଵିଵିଧାନ୍ମୃଗାନ୍। ବାଣଗୋଚରସଂପ୍ରାପ୍ତାଂସ୍ତତ୍ର ଵ୍ଯାଘ୍ରଗଣାନ୍ବହୂନ୍
ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ଘୁରିଘୁରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୃଗମାନେକୁ ମାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ତାଙ୍କର ତୀର ଆସପାସ ଆସିଥିବା ଅନେକ ସିଂହମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ପାତଯାମାସ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତୋ ନିର୍ବିଭେଦ ଚ ସାଯକୈଃ। ଦୂରସ୍ଥାନ୍ସାଯକୈଃ କାଂଶ୍ଚିଦଭିନତ୍ସ ନରାଧିପଃ
ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ ଏବଂ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଛିଦ୍ର କଲେ; ରାଜା କିଛି ଦୂରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ଅଭ୍ଯାଶମାଗତାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ଖଡ୍ଗେନ ନିରକୃନ୍ତତ। କାଂଶ୍ଚିଦେଣାନ୍ସମାଜଘ୍ନେ ଶକ୍ତ୍ଯା ଶକ୍ତିମତାଂ ଵରଃ
ସେ ତାଲୱାର ଦ୍ୱାରା ଆସୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ବେଶି ନିପୁଣ ଶକ୍ତିଧାରୀ ଥିବାରୁ କିଛି ହରିଣକୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେଲେ।
ଗଦାମଣ୍ଡଲତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଶ୍ଚଚାରାମିତଵିକ୍ରମଃ। ତୋମରୈରସିଭିଶ୍ଚାପି ଗଦାମୁସଲକମ୍ପନୈଃ
ଗଦା ଚଳାଇବାର ନିଷ୍ଣାତ ଥିଲେ, ଅଦମ୍ୟ ପ୍ରୟାସରେ ଚାଲିଥିଲେ, ତିନି ତୋମର, ତାଲୱାର, ଗଦା ଓ ମୁସଳ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଚଚାର ସ ଵିନିଘ୍ନନ୍ଵୈ ଵନ୍ଯାଂସ୍ତତ୍ର ମୃଗଦ୍ଵିଜାନ୍। ରାଜ୍ଞା ଚାଦ୍ଭୁତଵୀର୍ଯେଣ ଯୋଧୈଶ୍ଚ ସମରପ୍ରିଯୈଃ
ସେଠାରେ ସେ ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ସେନା ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ସହିତ।
ଲୋଡ୍ଯମାନଂ ମହାରଣ୍ଯଂ ତତ୍ଯଜୁଃ ସ୍ମ ମୃଗାଧିପାଃ। ତତ୍ର ଵିଦ୍ରୁତଯୂଥାନି ହତଯୂଥପତୀନି ଚ
ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଉଲଟିପାଲଟି ହେଉଥିବାବେଳେ, ବନ୍ୟପଶୁମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟମାନେ ସେଠାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଗୋଷ୍ଠୀମାନେ ଭୟରେ ଛିଟିଯାଇଲେ, ତାଙ୍କର ନେତାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ମୃଗଯୂଥାନ୍ଯଥୌତ୍ସୁକ୍ଯାଚ୍ଛବ୍ଦଂ ଚକ୍ରୁସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଶୁଷ୍କାଶ୍ଚାପି ନଦୀର୍ଗତ୍ଵା ଜଲନୈରାଶ୍ଯକର୍ଶିତାଃ
ଚିନ୍ତା ଓ ଭୟରେ ହରିଣମାନେ ଏଠା ସେଠା ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ଶୁଖିଯାଇଥିବା ନଦୀକୁ ଗଲେ, ପାଣି ନଥିବାରୁ ଦୁଃଖରେ ଶରୀର ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଵ୍ଯାଯାମକ୍ଲାନ୍ତହୃଦଯାଃ ପତନ୍ତି ସ୍ମ ଵିଚେତସଃ। କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାପରୀତାଶ୍ଚ ଶ୍ରାନ୍ତାଶ୍ଚ ପତିତା ଭୁଵି
ଅଧିକ ପ୍ରୟାସରେ ହୃଦୟ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; ଭୋକ ଓ ତିରିଷ୍ଣାରେ ଦୁଃଖିତ, ଶ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଥିଲେ।