ଶାଲସ୍କନ୍ଧୋ ମହାବହୁସ୍ତ୍ଵାଂ ସ୍ଵଜାନୋ ଵୃକୋଦରଃ । ସାମ୍ନାଽଭିଵଦତାଂ ଚାପି ଶାନ୍ତଯେ ଭରତର୍ଷଭ
ଶାଳ ଗାଁଠି ଓ ମହାବାହୁ ବୃକୋଦର, ତୁମ ନିଜ ଜନ, ମୃଦୁ ଭାଷାରେ ତୁମକୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଅଭିବାଦନ କରୁନ୍ତୁ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ଅର୍ଜୁନେନ ଯମାଭ୍ଯାଂ ଚ ତ୍ରିଭିସ୍ତୈରଭିଵାଦିତଃ। ମୂର୍ଧ୍ନି ତାନ୍ସମୁପାଘ୍ରାଯ ପ୍ରେମ୍ଣାଽଭିଵଦ ପାର୍ଥିଵ
ଅର୍ଜୁନ ଓ ଯମପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ ତୁମକୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନମି ଭଲପାଇ ଅଭିବାଦନ କର, ହେ ରାଜା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଵୀରୈର୍ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ସଂଗତମ୍ । ଯାଵଦାନନ୍ଦଜାଶ୍ରୂଣି ପ୍ରନ୍ମୁଞ୍ଚନ୍ତୁ ନରାଧିପାଃ
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହ ତୁମେ ତୁମର ଭାଇମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଆନନ୍ଦର ଲୁହ ଛାଡନ୍ତୁ।
ଘୁଷ୍ଯତାଂ ରାଜଧାନୀଷୁ ସର୍ଵସଂପନ୍ମହୀକ୍ଷିତାମ୍ । ପୃଥିଵୀ ଭ୍ରାତୃଭାଵେନ ଭୁଜ୍ଯତାଂ ଵିଜ୍ଵରୋ ଭଵ
ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କ ରାଜଧାନୀରେ ଘୋଷଣା ହେଉ—ଭୂମିଟି ଭାଇପାଇଁ ମିଳିକି ଭୋଗ କରାଯାଉ, ଏବଂ ଚିନ୍ତା ଛାଡି ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତିରେ ରୁହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଵାକ୍ଯମପ୍ରିଯଂ କୁରୁସଂସଦି। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାବାହୁଂ ଵାସୁଦେଵଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଅପ୍ରିୟ କଥା କୁରୁସଭାରେ ଶୁଣି, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାସୁଦେବ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଭଵାନେତଦ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହତି କେଶଵ। ମାମେଵ ହି ଵିଶେଷେଣ ଵିଭାଷ୍ଯ ପରିଗର୍ହସେ
କେଶବ, ଏହି କଥା କହିବା ପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ଭଲଭାବେ ଭାବିବା ଉଚିତ। କାରଣ ଆପଣ ସବୁବେଳେ ମୋତେ ନିଜେ ଉଲ୍ଲେଖ କରି ଦୋଷାରୋପ କରନ୍ତି।
ଭକ୍ତିଵାଦେନ ପାର୍ଥାନାମକସ୍ମାନ୍ମଧୁସୂଦନ। ଭଵାନ୍ଗର୍ହଯତି ନିତ୍ଯଂ କିଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ବଲାବଲମ୍
ମଧୁସୂଦନ, କାହିଁକି ଆପଣ ପାର୍ଥମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ସବୁବେଳେ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି? ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଭାବିବାକୁ ଆପଣ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି।
ଭଵାନ୍କ୍ଷତ୍ତା ଚ ରାଜା ଵାଽପ୍ଯାଚାର୍ଯୋ ଵା ପିତାମହଃ । ମାମେଵ ପରିଗର୍ହନ୍ତେ ନାନ୍ଯଂ କଂଚନ ପାଣ୍ଡଵମ୍
ଆପଣ, ରଥଚାଳକ, ରାଜା, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପିତାମହ—ସମସ୍ତେ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କାହାକୁ ନୁହେଁ।
ନ ଚାହଂ ଲକ୍ଷଯେ କଂଚିଦ୍ଵ୍ଯଭିଚାରମିହାତ୍ମନଃ । ଅଥ ସର୍ଵେ ଭଵନ୍ତୋ ମାଂ ଵିଦ୍ଵିଷନ୍ତି ସରାଜକାଃ
ମୁଁ ଏଠାରେ ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁନାହିଁ; ତଥାପି ଆପଣମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ମୋ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ରଖନ୍ତି।
ନ ଚାହଂ କଂଚିଦତ୍ଯର୍ଥମପରାଧମରିନ୍ଦମ । ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ସୁସୂକ୍ଷ୍ମମପି କେଶଵ
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, କେଶବ, ମୋର ମଧ୍ୟରେ ଅତିରିକ୍ତ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁନାହିଁ।
ପ୍ରିଯାଭ୍ଯୁପଗତେ ଦ୍ଯୂତେ ପାଣ୍ଡଵା ମଧୂସୂଦନ। ଜିତାଃ ଶକୁନିନା ରାଜ୍ଯଂ ତତ୍ର କିଂ ମମ ଦୁଷ୍କୃତମ୍
ମଧୁସୂଦନ, ଯେତେବେଳେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ୟୁତକ୍ରୀଡାରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଗ୍ରହଣ କରି, ଶକୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ହାରିଗଲେ, ସେଠାରେ ମୋର କଣ ଦୋଷ ଥିଲା?
ଯତ୍ପୁନର୍ଦ୍ରଵିଣଂ କିଂଚିତ୍ତତ୍ରାଜୀଯନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାଃ । ତେଭ୍ଯ ଏଵାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଂ ତତ୍ତଦ ମଧୁସୂଦନ
ଏବଂ ସେଇ ଦ୍ୟୁତକ୍ରୀଡାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେଉଁ ସମ୍ପତ୍ତି ପୁଣି ହାଜର କଲେ, ସେଠି ସେମାନେ ନିଜେ ଇଚ୍ଛାରେ କରିଥିଲେ, ମଧୁସୂଦନ।
ଅପରାଧୋ ନ ଚାସ୍ମାକଂ ଯତ୍ତେ ହ୍ଯକ୍ଷୈଃ ପରାଜିତାଃ। ଅଜେଯା ଜଯତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାର୍ଥାଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତା ଵନମ୍
ତାଲି ଦ୍ୟୁତରେ ସେମାନେ ହାରିଗଲେ, ଏଥିରେ ଆମର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ଅଜୟ ଓ ବିଜୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚଲିଗଲେ।
କେନ ଵାଽପ୍ଯପଵାଦେନ ଵିରୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତ୍ଯରିଭିଃ ସହ। ଅଶକ୍ତାଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରତ୍ଯମିତ୍ରଵତ୍
କୃଷ୍ଣ, ଆମେ ଶକ୍ତିହୀନ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ସହିତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ କିଏ ଅଭିଯୋଗ କରି ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଶତ୍ରୁ ଭଳି ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି?
କିମସ୍ମାଭିଃ କୃତଂ ତେଷାଂ କସ୍ମିନ୍ଵା ପୁନରାଗସି। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଞ୍ଜିଘାଂସନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ ସୃଞ୍ଜଯୈଃ ସହ
ଆମେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କଣ କରିଛୁ, କିମ୍ବା କେଉଁ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଯେପରି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ସହିତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ଆମକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?
ନ ଚାପି ଵଯମୁଗ୍ରେଣ କର୍ମଣା ଵଚନେନ ଵା। ପ୍ରଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଣମାମେହ ଭଯାଦପି ଶତକ୍ରତୁମ୍
ଏଠି ଆମେ କୌଣସି କଠୋର କାମ କିମ୍ବା କଥା ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇନାହିଁ; ଭୟରେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେନି।
ନ ଚ ତଂ କୃଷ୍ଣ ପଶ୍ଯାମି କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମମନୁଷ୍ଠିତମ୍ । ଉତ୍ସହେତ ଯୁଧା ଜେତୁଂ ଯୋ ନଃ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣ
କୃଷ୍ଣ, ମୁଁ କୌଣସି ଏମିତି ଯୋଦ୍ଧାକୁ ଦେଖୁନାହିଁ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପାଳନ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମ ପରାଜୟ କରିପାରିବ।
ନ ହି ଭୀଷ୍ମକୃପଦ୍ରୋଣାଃ ସକର୍ଣା ମଧୁସୂଦନ। ଦେଵୈରପି ଯୁଧା ଜେତୁଂ ଶକ୍ଯାଃ କିମୁତ ପାଣ୍ଡଵୈଃ
ମଧୁସୂଦନ, ଭୀଷ୍ମ, କୃପ, ଦ୍ରୋଣ ଓ କର୍ଣ୍ଣ—ଏମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ କରିପାରିବେନାହିଁ, ତେବେ ପାଣ୍ଡବମାନେ କେମିତି ପାରିବେ?
ସ୍ଵଧର୍ମମନୁପଶ୍ଯନ୍ତୋ ଯଦି ମାଧଵ ସଂଯୁଗେ। ଅସ୍ତ୍ରେଣ ନିଧନଂ କାଲେ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମଃ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମେଵ ତତ୍
ମାଧବ, ଯଦି ଆମେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ନିଜର ଧର୍ମ ଅବହେଳା କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବୁ, ତାହା ଆମ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ସମାନ।
ମୁଖ୍ଯଶ୍ଚୈଵୈଷ ନୋ ଧର୍ମଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଜନାର୍ଦନ । ଯଚ୍ଛଯୀମହି ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଶରତଲ୍ପଗତା ଵଯମ୍
ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଏହି ହେଉଛି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଧର୍ମ—ଯେଉଁଠି ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶରବିଛାନାରେ ଶୋଇବାକୁ ପାଉ।
ତେ ଵଯଂ ଵୀରଶଯନଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମୋ ଯଦି ସଂଯୁଗେ। ଅପ୍ରଣମ୍ଯୈଵ ଶତ୍ରୂଣାଂ ନ ନସ୍ତପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ମାଧଵ
ମାଧବ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ବୀରଙ୍କ ଶୟନ ପାଇବା, ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ ଆମେ କେବେ ଚାହିବୁନି। ତେଉଁ ଆମକୁ କଷ୍ଟ ଦେବେନି।
କଶ୍ଚ ଜାତୁ କୁଲେ ଜାତଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେଣ ଵର୍ତଯନ୍ । ଭଯାଦ୍ଵୃତ୍ତିଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈଵଂ ପ୍ରଣମେଦିହ କର୍ହିଚିତ୍
ଏହି ପୂଜ୍ୟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଯୋଦ୍ଧାର ଧର୍ମ ପାଳନ କରୁଥିବା କେହି ଅଛନ୍ତି, ସେ କେବେ ଭୟରେ ଏଠାରେ ନମସ୍କାର କରିବେ?
ଉଦ୍ଯଚ୍ଛେଦେଵ ନ ନମେଦୁଦ୍ଯମୋ ହ୍ଯେଵ ପୌରୁଷମ୍ । ଅପ୍ଯପର୍ଵଣି ଭଜ୍ଯେତ ନ ନମେଦିହ କର୍ହିଚିତ୍
ଉଠିବା ଉଚିତ, ନମିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ଉଦ୍ୟମ ହିଁ ପୁରୁଷତ୍ବ। ଅନୁଚିତ ଦିନରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ କେବେ ନମିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଇତି ମାତଙ୍ଗଵଚନଂ ପରିପ୍ସନ୍ତି ହିତେପ୍ସଵଃ । ଧର୍ମାଯ ଚୈଵ ପ୍ରଣମେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ମଦ୍ଵିଧଃ
ଯେମାନେ ଭଲ ଚାହିଁଥିବେ, ସେମାନେ ମାତଙ୍ଗଙ୍କ କଥାକୁ ଗୃହଣ କରନ୍ତି; ଧର୍ମ ପାଇଁ ଏବଂ ମୋ ପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ଅଚିନ୍ତଯନ୍କଂଚିଦନ୍ଯଂ ଯାଵଜ୍ଜୀଵଂ ତଥା ଚରେତ୍। ଏଷ ଧର୍ମଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ମତମେତଚ୍ଚ ମେ ସଦା
ଅନ୍ୟ କାହାର ବିଚାର ନ କରି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଭଳି କାମ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ହେଉଛି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଏହି ମତ ସଦାମସ୍ତକୁ ମୋର।
ରାଜ୍ଯାଂଶଶ୍ଚାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତୋ ଯୋ ମେ ପିତ୍ରା ପୁରାଽଭଵତ୍। ନ ସ ଲଭ୍ଯଃ ପୁନର୍ଜାତୁ ମଯି ଜୀଵତି କେଶଵ
ମୋ ପିତାଁଠାରୁ ପୂର୍ବେ ଯେ ରାଜ୍ୟର ଅଂଶ ମୋତେ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ହେ କେଶବ, ସେଠାରେ ମୁଁ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ପୁଣି ମୋତେ ମିଳିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଯାଵଚ୍ଚ ରାଜା ଧ୍ରିଯତେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଜନାର୍ଦନ । ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରା ଵଯଂ ତେ ଵାଽପ୍ଯୁପଜୀଵାମ ମାଧଵ । ଅପ୍ରଦେଯଂ ପୁରା ଦତ୍ତଂ ରାଜ୍ଯଂ ପରଵତୋ ମମ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଆମେ କିମ୍ବା ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଯେପରି ଚାଲିଛୁ, ଏଭଳି ଚାଲିପାରିବା। କିନ୍ତୁ ଯାହା ପୂର୍ବେ ମୋତେ ଦିଆଯାଇଛି, ସେ ରାଜ୍ୟ ପୁଣି ଅନ୍ୟକୁ ଦେଇହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଅଜ୍ଞାନାଦ୍ଵା ଭଯାଦ୍ଵାଽପି ମଯି ବାଲେ ଜନାର୍ଦନ । ନ ତଦଦ୍ଯ ପୁନର୍ଲଭ୍ଯଂ ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଵୃଷ୍ଣିନନ୍ଦନ
ମୁଁ ଶିଶୁଥିବାବେଳେ ଅଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଭୟରେ ଯାହା ହାରାଇଥିଲି, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଏବେ ଭୃଷ୍ଣିବଂଶର ଆନନ୍ଦ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେଥିରେ ପୁଣି ଅଧିକାର ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଧ୍ରିଯମାଣେ ମହାବାହୌ ମଯି ସଂପ୍ରତି କେଶଵ । ଯାଵଦ୍ଧି ତୀକ୍ଷ୍ଣଯା ସୂଚ୍ଯା ଵିଦ୍ଧ୍ଯେଦଗ୍ରେଣ କେଶଵ । ତାଵଦପ୍ଯପରିତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଭୂମେର୍ନଃ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି
ହେ କେଶବ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ଧାରଣ କରାଯାଉଛି, ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ଏହି ଦେହ ଉପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ସୁଇ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ଭିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଭୂମିକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଆମେ କେବେ ମନେ କରିବୁନାହିଁ।
ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ଦାଶାର୍ହଃ କ୍ରୋଧପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣଃ । ଦୁର୍ଯୋଧନମିଦଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍କୁରୁସଂସଦି
ତାପରେ ଦାଶାର୍ହ, ହସିବା ସହିତ ତାଙ୍କ ଆଖି ରୋଷରେ ଭରିଯାଇ, କୁରୁ ସଭାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।