ତଥା ଵିରାଟନଗରେ ଶ୍ରୂଯତେ ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍। ଏକସ୍ଯ ଚ ବହୂନାଂ ଚ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତନ୍ନିଦର୍ଶନମ୍
ଏହିପରି ଭାବେ ଭିରାଟ ନଗରରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଶୁଣାଯାଏ—ଏକ ଲୋକ ଅନେକଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ; ଏହା ଏକ ଦ୍ରୁଢ଼ ଉଦାହରଣ।
ଯୁଦ୍ଧେ ଯେନ ମହାଦେଵଃ ସାକ୍ଷାତ୍ସନ୍ତୋଷିତଃ ଶିଵଃ । ତମଜେଯମନାଧୃଷ୍ଯଂ ଵିଜେତୁଂ ଜିଷ୍ଣୁମଚ୍ଯୁତମ୍ । ଆଶଂସସୀହ ସମରେ ଵୀରମର୍ଜୁନମୂର୍ଜିତମ୍
ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ସ୍ୱୟଂ ମହାଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଥିଲେ, ସେହି ଅଜୟ, ଅପରାଜିତ, ବିଜୟୀ ଓ ପ୍ରବଳ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ତୁମେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇବା ଆଶା କରୁଛ?
ମଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯଂ ପୁନଃ ପାର୍ଥଂ କଃ ପ୍ରାର୍ଥଯିତୁମର୍ହତି । ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରତୀପମାଯାନ୍ତମପି ସାକ୍ଷାତ୍ପୁରନ୍ଦରଃ
ମୋ ସହିତ ଥିବା ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାମ୍ନା କରିବାକୁ କିଏ ଚାହିବ? ଯଦି ସ୍ୱୟଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାହିବେନି।
ବାହୁଭ୍ଯାମୁଦ୍ଵହେଦ୍ଭୂମିଂ ଦହେତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧ ଇମାଃ ପ୍ରଜାଃ । ପାତଯେତ୍ରିଦିଵାଦ୍ଦେଵାନ୍ଯୋଽର୍ଜୁନଂ ସମରେ ଜଯେତ୍
ଯିଏ ନିଜ ହାତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇପାରିବ, କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଜଳାଇଦେଇପାରିବ, ଦେବତାମାନେକୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଇପାରିବ—ସେମାନେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇପାରିବେନି।
ପଶ୍ଯ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତଥା ଭ୍ରାତୄଞ୍ଜ୍ଞାତୀନ୍ସଂବନ୍ଧିନସ୍ତଥା। ତ୍ଵତ୍କୃତେ ନ ଵିନଶ୍ଯେଯୁରିମେ ଭରତସତ୍ତମାଃ
ତୁମର ପୁଅ, ଭାଇ, ଜଣାଶୁଣା ଓ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ନଷ୍ଟ ହେଇଯାଉନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏହା ଦେଖ।
ଅସ୍ତୁ ଶେଷଂ କୌରଵାଣାଂ ମା ପରାଭୂଦିଦଂ କୁଲମ୍ । କୁଲଘ୍ନ ଇତି ନୋଚ୍ଯେଥା ନଷ୍ଟକୀର୍ତିର୍ନରାଧିପ
କୌରବମାନେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହୁନ୍ତୁ, ଏହି ବଂଶ ଶେଷ ହେଇଯାଉନ୍ତୁ ନାହିଁ। ରାଜା, 'ବଂଶ ନାଶ କରିଥିଲେ' ବୋଲି ତୁମେ କେବେ ଖ୍ୟାତିହୀନ ହେବନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ତ୍ଵାମେଵ ସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଯୌଵରାଜ୍ଯେ ମହାରଥାଃ । ମହାରାଜ୍ଯେଽପି ପିତରଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଜନେଶ୍ଵରମ୍
ମହାରଥୀମାନେ ତୁମକୁ ଯୁବରାଜ କରିବେ, ଏବଂ ତୁମ ବାପା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ରଖିବେ, ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ।
ମା ତାତ ଶ୍ରିଯମାଯାନ୍ତୀମଵମଂସ୍ଥାଃ ସମୁଦ୍ଯତାମ୍ । ଅର୍ଧଂ ପ୍ରଦାଯ ପାର୍ଥେଭ୍ଯୋ ମହତୀଂ ଶ୍ରିଯମାପ୍ନୁହି
ହେ ବାପା, ଆସୁଥିବା ଶ୍ରୀକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଅର୍ଧ ଦେଇ, ବଡ଼ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଲାଭ କର।
ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସଂଶମଂ କୃତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଚ ସୁହୃଦାଂ ଵଚଃ । ସଂପ୍ରୀଯମାଣୋ ମିତ୍ରୈଶ୍ଚ ଚିରଂ ଭଦ୍ରାଣ୍ଯଵାପ୍ସ୍ଯସି
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ କରି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମିତ୍ରମାନେ ସହ ଖୁସି ହୋଇ, ଦୀର୍ଘଦିନ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରିବ।
ତତଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମମର୍ଷଣମ୍ । କେଶଵସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ଭରତର୍ଷଭ
ତାପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, କେଶବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧିତ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କୃଷ୍ଣେନ ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତୋଽସି ସୃହୃଦାଂ ଶମମିଚ୍ଛତା । ଅନ୍ଵପଦ୍ଯସ୍ଵ ତତ୍ତାତ ମା ମନ୍ଯୁଵଶମନ୍ଵଗାଃ
ତୁମକୁ କୃଷ୍ଣ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଯିଏ ବନ୍ଧୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ଚାହାନ୍ତି। ଏହି କଥା ଅନୁସର, ହେ ପୁଅ, କ୍ରୋଧରେ ଚାଲିଯିଓନାହିଁ।
ଅକୃତ୍ଵା ଵଚନଂ ତାତ କେଶଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଶ୍ରେଯୋ ନ ଜାତୁ ନ ସୁଖଂ ନ କଲ୍ଯାଣମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ହେ ପୁଅ, ମହାତ୍ମା କେଶବଙ୍କ କଥା ମାନିବାକୁ ନାହିଁ, ତେବେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଭଲ, ସୁଖ କିମ୍ବା ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରିପାରିବୁ ନାହିଁ।
ଧର୍ମ୍ଯମର୍ଥ୍ଯଂ ମହାବାହୁରାହ ତ୍ଵାଂ ତାତ କେଶଵଃ । ତଦର୍ଥମଭିପଦ୍ଯସ୍ଵ ମା ରାଜନ୍ନୀନଶଃ ପ୍ରଜାଃ
ମହାବଳୀ କେଶବ ତୁମକୁ ଧର୍ମ ଓ ଉପକାରର କଥା କହିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ରାଜା, ଏହିପରି କାମ କର, ନାହିଲେ ନିଜ ପ୍ରଜାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବ।
ଜ୍ଵଲିତାଂ ତ୍ଵମିମାଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଭାରତୀଂ ସର୍ଵରାଜସୁ । ଜୀଵତୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦୌରାତ୍ମ୍ଯାଦ୍ଭଂଶଯିଷ୍ଯସି
ଏହି ଜ୍ୱଳନ୍ତୀ ଭାରତ ବଂଶର ଶ୍ରୀକୁ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଜୀବନ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ତୁମ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବ।
ଆତ୍ମାନଂ ଚ ସହାମାତ୍ଯଂ ସପୁତ୍ରଭ୍ରାତୃବାନ୍ଧଵମ୍ । ଅହମିତ୍ଯନଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଜୀଵିତାଦ୍ଧଂଶଯିଷ୍ଯତସି
‘ମୁଁ ଏକା ଅଛି’ ବୋଲି ଭାବି, ଏହି ଭ୍ରମରେ ତୁମେ ନିଜେ, ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ଭାଇ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରିଦେବ।
ଅତିକ୍ରାମନ୍କେଶଵସ୍ଯ ତଥ୍ଯଂ ଵଚନମର୍ଥଵତ୍। ପିତୁଶ୍ଚ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵିଦୁରସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେଶବଙ୍କ ସତ୍ୟ ଓ ଉପକାରୀ କଥା, ବାପାଙ୍କ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅଟକାଇଦେଲେ—
ମା କୁଲଘ୍ନଃ କୁପୁରୁଷୋ ଦୁର୍ମତିଃ କାପଥଂ ଗମଃ। ମାତରଂ ପିତରଂ ଚୈଵ ମା ମଞ୍ଜୀଃ ଶୋକସାଗରେ
ତୁମେ କୁଳକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତି, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ହେବା ଓ ଭ୍ରଷ୍ଟ ପଥରେ ଚାଲିବା ନକର; ତୁମ ମାଆଁ ଓ ପିତାଙ୍କୁ ଶୋକର ସାଗରରେ ଡୁବାଇବା ନକର।
ଅଥ ଦ୍ରୋଣୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ର ଦୁର୍ଯୋଧନମିଦଂ ଵଚଃ। ଅମର୍ଷଵଶମାପନ୍ନଂ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ପୁନଃପୁନଃ
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ତାଳେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ, ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଧର୍ମାର୍ଥଯୁକ୍ତଂ ଵଚନମାହ ତ୍ଵାଂ ତାତ କେଶଵଃ । ତଥା ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତଞ୍ଜୁଷସ୍ଵ ନରାଧିପ
ତୋତେ କେଶବ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭିତ୍ତିକରି ଯେଉଁ କଥା କହିଛନ୍ତି, ଏହିପରି ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି। ରାଜା, ଏହି ସବୁ କଥାକୁ ହୃଦୟରେ ଧର।
ପ୍ରାଜ୍ଞୌ ମେଧାଵିନୌ ଦାନ୍ତାଵର୍ଥକାମୌ ବହୁଶ୍ରୁତୌ । ଆହତୁସ୍ତ୍ଵାଂ ହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ତଞ୍ଜୁଷସ୍ଵ ନରାଧିପ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମେଧାବୀ, ଆତ୍ମସଂଯମୀ, ଧନ ଓ ଧର୍ମ ଚାହୁଁଥିବା, ଏବଂ ବହୁତ ଶିଖିଥିବା। ସେମାନେ ତୋତେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେଠି ତୋର ଭଲ ଅଛି। ରାଜା, ଏହି କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
ଅନୁତିଷ୍ଠ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କୃଷ୍ଣଭୀଷ୍ମୌ ଯଦୂଚତୁଃ । ମାଧଵଂ ବୁଦ୍ଧିମୋହେନ ମାଽଵମଂସ୍ଥାଃ ପରନ୍ତପ
ହେ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଭୀଷ୍ମ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେଥିରେ ଚାଲ। ବୁଦ୍ଧିର ଭ୍ରମରେ ମାଧବଙ୍କୁ କେବେ ଅବହେଳା କରନି, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦମନ କରୁଥିବା।
ଯେ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରୋତ୍ସାହଯନ୍ତ୍ଯେତେ ନୈତେ କୃତ୍ଯାଯ କର୍ହିଚିତ୍ । ଵୈରଂ ପରେଷାଂ ଗ୍ରୀଵାଯାଂ ପ୍ରତିମୋକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ସଂଯୁଗେ
ଯେମାନେ ତୋତେ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି। ଯୁଦ୍ଧରେ ତୋର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁତାକୁ ତୋର ଗଳାରେ ବାନ୍ଧିଦେବେ।
ମା ଜୀଘନଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ପୁତ୍ରାନ୍ଭ୍ରାତୄଂସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଵାସୁଦେଵାର୍ଜୁନୌ ଯତ୍ର ଵିଦ୍ଧ୍ଯଜେଯାନଲଂ ହି ତାନ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜନ, ପୁଅମାନେ ଓ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ବାସୁଦେବ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ହରାଯିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତୁ।
ଏତଚ୍ଚୈଵ ମତଂ ସତ୍ଯଂ ସୁହୃଦୋଃ କୃଷ୍ଣଭୀଷ୍ମଯୋଃ। ଯଦି ନାଦାସ୍ଯସେ ତାତ ପଶ୍ଚାତ୍ତପ୍ସ୍ଯସି ଭାରତ
ଏହି ମତ ତୁମର ମିତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ସତ୍ୟ ମତ ଅଟୁଟ ଅଟେ; ଯଦି ଦେବାକୁ ମନା କରିବ, ପରେ ଏହା ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବ, ହେ ଭାରତ।
ଯଥୋକ୍ତଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ଭୂଯାନେଷ ତତୋଽର୍ଜୁନଃ। କୃଷ୍ଣୋ ହି ଦେଵକୀପୁତ୍ରୋ ଦେଵୈରପି ସୁଦୁଃସହଃ । କିଂ ତେ ସୁଖପ୍ରିଯେଣେହ ପ୍ରୋକ୍ତେନ ଭରତର୍ଷଭ
ଯେପରି ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ କହିଛନ୍ତି, ଅର୍ଜୁନ ଏଠି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଦେବକୀର ପୁଅ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠି ଆଉ କିଛି କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ହେ ଭାରତମଣି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ। ନ ହି ତ୍ଵାମୁତ୍ସହେ ଵକ୍ତୁଂ ଭୂଯୋ ଭରତସତ୍ତମ
ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁ କଥା କହିଦେଲି; ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ସେପରି କର। ମୁଁ ଆଉ କିଛି କହିପାରିବି ନାହିଁ, ହେ ଭାରତମଣି।
ତସ୍ମିନ୍ଵାକ୍ଯାନ୍ତରେ ଵାକ୍ଯଂ କ୍ଷତ୍ତାଽପି ଵିଦୁରୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମମର୍ଷଣମ୍
ସେଇ କଥା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବିଦୁର ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ମନର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ନ ଶୋଚାମି ତ୍ଵାମହଂ ଭରତର୍ଷଭ । ଇମୋ ତୁ ଵୃଦ୍ଧୌ ଶୋଚାମି ଗାନ୍ଧାରୀଂ ପିତରଂ ଚ ତେ
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ; କିନ୍ତୁ ତୁମ ବୃଦ୍ଧ ମାଆ ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ବାପାଙ୍କୁ ଭାବି ମୋର ଦୁଃଖ ହୁଏ।
ଯାଵନାଥୌ ଚରିଷ୍ଯେତେ ତ୍ଵଯା ନାଥେନ ଦୁର୍ହୃଦା। ହତମିତ୍ରୌ ହତାମାତ୍ଯୌ ଲୂନପକ୍ଷାଵିଵାଣ୍ଡଜୌ
ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ମନର ରକ୍ଷକ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେମାନେ ମିତ୍ର ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବାରୁ, ଛେଦିତ ପାଖ ଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି ଏହି ଜୀବନରେ ଭ୍ରମଣ କରିବେ।
ଭିକ୍ଷୁକୌ ଵିଚରିଷ୍ଯେତେ ଶୋଚନ୍ତୌ ପୃଥିଵୀମିମାମ୍। କୁଲଘ୍ନମୀଦୃଶଂ ପାପଂ ଜନଯିତ୍ଵା କୁପୂରୁଷମ୍
ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଘୁଞ୍ଚିବେ, ଦୁଃଖ କରିବେ; ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପାପୀ ସନ୍ତାନ, ପରିବାର ନାଶକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଦୁଃଖ ପାଇବେ।