ପୌରଵାଣାଂ ଵଂଶକରୋ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ପୃଥିଵ୍ଯାଶ୍ଚତୁରନ୍ତାଯା ଗୋପ୍ତା ଭରତସତ୍ତମ
ପୌରବ ବଂଶରେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ ନାମକ ଏକ ପ୍ରବଳ ରାଜା ଥିଲେ, ସେ ଚାରି ଦିଗର ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଚତୁର୍ଭାଗଂ ଭୁଵଃ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ମନୁଜେଶ୍ଵରଃ। ସମୁଦ୍ରାଵରଣାଂଶ୍ଚାପି ଦେଶାନ୍ସ ସମିତିଂଜଯଃ
ସେ ମାନବରାଜା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଚାରିଠା ଭାଗ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରରେ ଘେରା ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ।
ଆମ୍ଲେଚ୍ଛାଵଧିକାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ରିପୁମର୍ଦନଃ। ରତ୍ନାକରସମୁଦ୍ରାନ୍ତାଂଶ୍ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯଜନାଵୃତାନ୍
ସେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରି, ସମସ୍ତ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମି ଓ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକେ ଥିବା ଦେଶ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ନ ଵର୍ଣସଙ୍କରକରୋ ନ କୃଷ୍ଯାକରକୃଜ୍ଜନଃ। ନ ପାପକୃତ୍କଶ୍ଚିଦାସୀତ୍ତସ୍ମିନ୍ରାଜନି ଶାସତି
ତାଙ୍କର ଶାସନରେ କୌଣସି ବର୍ଣ୍ଣମିଶ୍ରଣ ହେଉନଥିଲା, କୌଣସି ଲୋକ କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ୁନଥିଲେ, ଏବଂ କୌଣସି ଦୁଷ୍କର୍ମ ହେଉନଥିଲା।
ଧର୍ମେ ରତିଂ ସେଵମାନା ଧର୍ମାର୍ଥାଵଭିପେଦିରେ। ତଦା ନରା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ତସ୍ମିଞ୍ଜନପଦେଶ୍ଵରେ
ସେଇ ଦେଶରେ ଲୋକମାନେ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲାଗି ଧର୍ମ ଓ ଧନ ଉପାର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନାସୀଚ୍ଚୋରଭଯଂ ତାତ ନ କ୍ଷୁଧାଭଯମଣ୍ଵପି। ନାସୀଦ୍ଵ୍ଯାଧିଭଯଂ ଚାପି ତସ୍ମିଞ୍ଜନପଦେଶ୍ଵରେ
ସେଇ ଦେଶରେ କୌଣସି ଚୋର ଭୟ ଥିଲାନି, ଅତିକିଛି ଭି ଭୁଖର ଭୟ ନଥିଲା, ଏବଂ କୌଣସି ରୋଗର ଭୟ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।
ସ୍ଵଧର୍ମୈ ରେମିରେ ଵର୍ଣା ଦୈଵେ କର୍ମଣି ନିଃସ୍ପୃହାଃ। ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ମହୀପାଲମାସଂଶ୍ଚୈଵାକୁତୋଭଯାଃ
ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ, ଦୈବ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଲଗା ରହି, ସେଇ ମହାରାଜାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ରହୁଥିଲେ।
କାଲଵର୍ଷୀ ଚ ପର୍ଜନ୍ଯଃ ସସ୍ଯାନି ରସଵନ୍ତି ଚ। ସର୍ଵରତ୍ନସମୃଦ୍ଧା ଚ ମହୀ ପଶୁମତୀ ତଥା
ବର୍ଷା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ପଡ଼ୁଥିଲା, ଫସଲ ରସଭରା ଥିଲା, ଭୂମି ସମସ୍ତ ମଣିରେ ପ୍ରଚୁର ଥିଲା, ଏବଂ ଗୋଧନରେ ମଧ୍ୟ ଧନୀ ଥିଲା।
ସ୍ଵକର୍ମନିରତା ଵିପ୍ରା ନାନୃତଂ ତେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ। ସ ଚାଦ୍ଭୁତମହାଵୀର୍ଯୋ ଵଜ୍ରସଂହନନୋ ଯୁଵା
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ମିଥ୍ୟା ନଥିଲା। ସେ ରାଜା ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁବା ଓ ବଜ୍ର ପରି ଦୃଢ଼ ଦେହର ଥିଲେ।
ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ମନ୍ଦରଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ଵହେତ୍ସଵନକାନନମ୍। ଚତୁଷ୍ପଥଗଦାଯୁଦ୍ଧେ ସର୍ଵପ୍ରହରଣେଷୁ ଚ
ସେ ଦୁଇ ହାତରେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଉଠାଇ ଅଟବି ଓ ବନ ମାଧ୍ୟମରେ ନେଇଯିପାରୁଥିଲେ; ଚତୁର୍ପଥର ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
ନାଗପୃଷ୍ଠେଽଶ୍ଵପୃଷ୍ଠେ ଚ ବଭୂଵ ପରିନିଷ୍ଠତଃ। ବଲେ ଵିଷ୍ଣୁସମଶ୍ଚାସୀତ୍ତେଜସା ଭାସ୍କରୋପମଃ
ସେ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ପିଠ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ; ଶକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ଓ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଥିଲେ।
ଅକ୍ଷୋଭ୍ଯତ୍ଵେଽର୍ଣଵସମଃ ସହିଷ୍ଣୁତ୍ଵେ ଧରାସମଃ। ସଂମତଃ ସ ମହୀପାଲଃ ପ୍ରସନ୍ନପୁରରାଷ୍ଟ୍ରଵାନ୍
ସ୍ଥିରତାରେ ସମୁଦ୍ର ସମାନ, ସହନଶୀଳତାରେ ପୃଥିବୀ ସମାନ; ସେ ମହାରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ନଗର ଓ ଦେଶର ମାଲିକ ଥିଲେ।
ଭୂଯୋ ଧର୍ମପରୈର୍ଭାଵୈର୍ମୁଦିତଂ ଜନମାଦିଶତ୍
ସେ ଆଉ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦିତ ଜନତାକୁ ଧର୍ମମୟ ଆଚରଣରେ ନିୟୋଜିତ କଲେ।
ସଂଭଵଂ ଭରତସ୍ଯାହଂ ଚରିତଂ ଚ ମହାମତେଃ। ଶକୁନ୍ତଲାଯାଶ୍ଚୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ମୁଁ ଭାରତଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଦୁଷ୍ଯନ୍ତେନ ଚ ଵୀରେଣ ଯଥା ପ୍ରାପ୍ତା ଶକୁନ୍ତଲା। ତଂ ଵୈ ପୁରୁଷସିଂହସ୍ଯ ଭଗଵନ୍ଵିସ୍ତରଂ ତ୍ଵହମ୍
ପ୍ରବଳ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତ କିପରି ଶକୁନ୍ତଳାଙ୍କୁ ପାଇଥିଲେ, ଏହି କଥାଟିକି ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ପୂଜ୍ୟ।
ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ସର୍ଵଂ ମତିମତାଂ ଵର
ହେ ସତ୍ୟଜ୍ଞ, ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵନଂ ଜଗାମ ଗହନଂ ହଯନାଗଶତୈର୍ଵୃତଃ। ବଲେନ ଚତୁରଙ୍ଗେଣ ଵୃତଃ ପରମଵଲ୍ଗୁନା
ସେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଶତଶଃ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଳ ସହିତ।
ଖଡ୍ଗଶକ୍ତିଧରୈର୍ଵୀରୈର୍ଗଦାମୁସଲପାଣିଭିଃ। ପ୍ରାସତୋମରହସ୍ତୈଶ୍ଚ ଯଯୌ ଯୋଧଶତୈର୍ଵୃତଃ
ତଳୱାର ଓ ବାଣ ଧରିଥିବା, ଗଦା ଓ ମୁସଳ ହାତରେ ରଖିଥିବା, ଅନେକ ବୀର ସେନା ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ସିଂହନାଦୈଶ୍ଚ ଯୋଧାନାଂ ଶଙ୍ଖଦୁନଦୁଭିନିଃସ୍ଵନୈଃ। ରଥନେମିସ୍ଵନୈଶ୍ଚୈଵ ସନାଗଵରବୃଂହିତୈଃ
ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ସିଂହ ଦହାଡ଼, ଶଂଖ ଓ ଢୋଳର ସ୍ୱର, ରଥ ଚକ୍ରର ଗଡ଼ଗଡ଼ାହଟ ଓ ମହାହାତୀମାନଙ୍କର ଗଜନାଦରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ନାନାଯୁଧଧରୈଶ୍ଚାପି ନାନାଵେଷଧରୈସ୍ତଥା। ହ୍ରେଷିତସ୍ଵନମିଶ୍ରୈଶ୍ଚ କ୍ଷ୍ଵେଡିତାସ୍ଫୋଟିତସ୍ଵନୈଃ
ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ, ଘୋଡ଼ାର ହିହିନାଦ ଓ ଟିପି ଓ ତାଳିର ଶବ୍ଦ ସହିତ ମିଶିଯାଇଥିଲେ।
ଆସୀତ୍କିଲକିଲାଶବ୍ଦସ୍ତସ୍ମିନ୍ଗଚ୍ଛତି ପାର୍ଥିଵେ। ପ୍ରାସାଦଵରଶୃଙ୍ଗସ୍ଥାଃ ପରଯା ନୃପଶୋଭଯା
ରାଜା ଯିବାବେଳେ, ଉଚ୍ଚ ମହଳ ଶୃଙ୍ଗରେ ଦଢ଼ିଥିବା ରାଜସ୍ୱ ଅଳଙ୍କୃତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଗଞ୍ଜନା ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଦଦୃଶୁସ୍ତଂ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତତ୍ର ଶୂରମାତ୍ମଯଶସ୍କରମ୍। ଶକ୍ରୋପମମମିତ୍ରଘ୍ନଂ ପରଵାରଣଵାରଣମ୍
ସେଠାରେ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ତ, ନିଜ କୀର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ଶତ୍ରୁ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା।
ପଶ୍ଯନ୍ତଃ ସ୍ତ୍ରୀଗଣାସ୍ତତ୍ର ଵଜ୍ରପାଣିଂ ସ୍ମ ମେନିରେ। ଅଯଂ ସ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ରଣେ ଵସୁପରାକ୍ରମଃ
ସେଠାରେ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭାବିଲେ—'ଏହିଏ ହେଉଛନ୍ତି ବଜ୍ରଧାରୀ; ଏହିଏ ସେ ପୁରୁଷସିଂହ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବସୁ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।'
ଯସ୍ଯ ବାହୁବଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ଭଵନ୍ତ୍ଯସୁହୃଦ୍ଗଣାଃ। ଇତି ଵାଚୋ ବ୍ରୁଵନ୍ତ୍ଯସ୍ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପ୍ରେମ୍ଣା ନରାଧିପଂ
'ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ବାହୁବଳ ସାମ୍ନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଉ ଶତ୍ରୁ ରହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ'—ଏମିତି ନାରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ କହିଥିଲେ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟୀଶ୍ଚ ସସୃଜୁସ୍ତସ୍ଯ ମୂର୍ଧନି। ତତ୍ରତତ୍ର ଚ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସ୍ତୂଯମାନଃ ସମନ୍ତତଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଓ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ଫୁଲ ବୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
ନିର୍ଯଯୌ ପରମପ୍ରୀତ୍ଯା ଵନଂ ମୃଗଜିଘାଂସଯା। ତଂ ଦେଵରାଜପ୍ରତିମଂ ମତ୍ତଵାରଣଧୂର୍ଗତମ୍
ସେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶିକାର କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଯାଉଥିଲେ।
ଦ୍ଵିଜକ୍ଷତ୍ରିଯଵିଟ୍ଶୂଦ୍ରା ନିର୍ଯାନ୍ତମନୁଜଗ୍ମିରେ। ଦଦୃଶୁର୍ଵର୍ଧମାନାସ୍ତେ ଆଶୀର୍ଭିଶ୍ଚ ଜଯେନ ଚ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ବିଜୟ କାମନା କଲେ।
ସୁଦୂରମନୁଜଗ୍ମୁସ୍ତଂ ପୌରଜାନପଦାସ୍ତଥା। ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ତତଃ ପଶ୍ଚାଦନୁଜ୍ଞାତା ନୃପେଣ ହ
ପୁରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେମାନେ ଫେରିଗଲେ।
ସୁପର୍ଣପ୍ରତିମେନାଥ ରଥେନ ଵସୁଧାଧିପଃ। ମହୀମାପୂରଯାମାସ ଘୋଷେଣ ତ୍ରିଦିଵଂ ତଥା
ତାପରେ, ଗରୁଡ଼ ସମାନ ରଥରେ ବସିଥିବା ଭୂମିପତି, ତାଙ୍କର ଗଞ୍ଜନା ଶବ୍ଦରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଦିଗନ୍ତରୁ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଲେ।
ସ ଗଚ୍ଛନ୍ଦଦୃଶେ ଧୀମାନ୍ନନ୍ଦନପ୍ରତିମଂ ଵନମ୍। ବିଲ୍ଵାର୍କଖଦିରାକୀର୍ଣଂ କପିତ୍ଥଧଵସଂକୁଲମ୍
ଯିବା ସମୟରେ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଏକ ନନ୍ଦନବନ ସମାନ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବେଲ, ଅର୍କ, ଖଦିର ଓ କପିଥ୍ଥ, ଧବ ଗଛ ଭରିଥିଲା।