ତମନର୍ଥଂ ପରିହରନ୍ନାତ୍ମଶ୍ରେଯଃ କରିଷ୍ଯସି। ଭ୍ରାତୄଣାମଥ ଭୃତ୍ଯାନାଂ ମିତ୍ରାଣାଂ ଚ ପରନ୍ତପ
ଏହି ଅନର୍ଥକୁ ଦୂର କରି, ତୁମେ ନିଜ ଭଲ, ଭାଇମାନେ, ଦାସମାନେ ଓ ମିତ୍ରମାନେଙ୍କର ଭଲ କରିପାରିବ, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
ଅଧର୍ମ୍ଯାଦଯଶସ୍ଯାଚ୍ଚ କର୍ମଣସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରମୋକ୍ଷ୍ଯସେ
ତୁମେ ଏହି ଅଧର୍ମ ଓ ଅପମାନଜନକ କାମରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।
ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ ଶୂରୈର୍ମହୋତ୍ସାହୈରାତ୍ମଵଦ୍ଭିର୍ବହୁଶ୍ରୁତୈଃ। ସନ୍ଧତ୍ସ୍ଵ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଭରତର୍ଷଭ। ତଦ୍ଧିତଂ ଚ ପ୍ରିଯଂ ଚୈଵ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଉ—ସେମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପ୍ରବଳ, ଉତ୍ସାହୀ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା ଏବଂ ଅନେକ ଶିକ୍ଷା ପାଇଥିବା। ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଏହି ଏକତା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ ଓ ପ୍ରିୟ ହେଉ।
ପିତାମହସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଵିଦୁରସ୍ଯ ମହାମତେଃ । କୃପସ୍ଯ ସୋମଦତ୍ତସ୍ଯ ବାହ୍ଲୀକସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବିଦୁର, କୃପ, ସୋମଦତ୍ତ ଓ ବାହ୍ଲୀକ—ଏହି ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏକତା ରଖ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନୋ ଵିକର୍ଣସ୍ଯ ସଞ୍ଜଯସ୍ଯ ଵିଵିଂଶତେଃ। ଜ୍ଞାତୀନାଂ ଚୈଵ ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ମିତ୍ରାଣାଂ ଚ ପରନ୍ତପ
ଅଶ୍ୱଥାମା, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ସଞ୍ଜୟ, ବିବିଂଶତି ଓ ଅଧିକାଂଶ ଆପଣଙ୍କ ଜ୍ଞାତି ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏକତା ରଖ।
ଶମେ ଶର୍ମ ଭଵେତ୍ତାତ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତସ୍ତଥା। ହ୍ରୀମାନସି କୁଲେ ଜାତଃ ଶ୍ରୁତଵାନାନୃଶଂସ୍ଯଵାନ୍ । ତିଷ୍ଠ ତାତ ପିତୁଃ ଶାସ୍ତ୍ରେ ମାତୁଶ୍ଚ ଭରତର୍ଷଭ
ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁରକ୍ଷା ହେଉ, ପୁତ୍ର। ତୁମେ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛ, ଶିକ୍ଷା ପାଇଛ ଓ ଦୟାଳୁ। ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାପା ଓ ମାଆଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରେଯୋ ହି ମନ୍ଯନ୍ତେ ପିତା ଯଚ୍ଛାସ୍ତି ଭାରତ । ଉକ୍ତମାପଦ୍ଗତଃ ପୂର୍ଵଂ ପିତୁଃ ସ୍ମରସି ଶାସନମ୍
ହେ ଭାରତ, ଏହି ଉପାୟକୁ ତୁମର ବାପା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି। ଆପଦରେ ବାପା ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେଥିକୁ ମନେ ପକା।
ରୋଚତେ ତେ ପିତୁସ୍ତାତ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ ସଙ୍ଗମଃ। ସାମାତ୍ଯସ୍ଯ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତୁଭ୍ଯାଂ ତାତ ରୋଚତାମ୍
ପୁତ୍ର, ଯଦି ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ଏକତା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ଏହି ଉପାୟ ତୁମ ଓ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଃ ସୁହୃଦାଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ମର୍ତ୍ଯୋ ନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ । ଵିପାକାନ୍ତେ ଦହତ୍ଯେନଂ କିଂପାକମିଵ ଭକ୍ଷିତମ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେନାହିଁ, ସେ ଶେଷରେ ଅପକ୍ୱ ଫଳ ଖାଇବା ପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼େ।
ଯସ୍ତୁ ନିଃଶ୍ରେଯସଂ ଵାକ୍ଯଂ ମୋହାନ୍ନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। ସ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୋ ହୀନାର୍ଥଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପେନ ଯୁଜ୍ଯତେ
ଯିଏ ମୂଢ଼ତାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ, ସେ ଧୀର ଓ ଦୁଃଖୀ ହୁଏ, ପରେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ଅନୁତାପ କରେ।
ଯସ୍ତୁ ନ୍ନିଃଶ୍ରେଯସଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାକ୍ତଦେଵାଭିପଦ୍ଯତେ। ଆତ୍ମନୋ ମତମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସ ଲୋକେ ସୁଖମେଧତେ
ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ ସେପରି କରେ, ନିଜ ମତକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ଏଇ ଜଗତରେ ସୁଖ ପାଏ।
ଯୋଽର୍ଥକାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ପ୍ରାତିକୂଲ୍ଯାନ୍ନ ମୃଷ୍ଯତେ। ଶୃଣୋତି ପ୍ରତିକୂଲାନି ଦ୍ଵିଷତାଂ ଵଶମେତି ସଃ
ଯିଏ ଉପକାରୀଙ୍କ କଥାକୁ ମନେ ନ ରଖି, ବିପକ୍ଷୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ସତାଂ ମତମତିକ୍ରମ୍ଯ ଯୋଽସତାଂ ଵର୍ତତେ ମତେ। ଶୋଚନ୍ତେ ଵ୍ଯସନେ ତସ୍ଯ ସୁହୃଦୋ ନଚିରାଦିଵ
ଯିଏ ଭଲମନ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ଛାଡ଼ି, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ମତ ଅନୁସରେ, ସେ ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ତାଙ୍କ ସୁହୃଦମାନେ ଶୀଘ୍ର ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି।
ମୁଖ୍ଯାନମାତ୍ଯାନୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଯୋ ନିହୀନାନ୍ନିଷେଵତେ । ସ ଘୋରାମାପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନୋତ୍ତାରମଧିଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଛାଡ଼ି, ଅପାତ୍ରଙ୍କ ସେବା କରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଆପଦରେ ପଡ଼ି, ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ।
ଯୋଽସତ୍ସେଵୀ ଵୃଥାଚାରୋ ନ ଶ୍ରୋତା ସୁହୃଦାଂ ସତାମ୍। ପରାନ୍ଵୃଣୀତି ସ୍ଵାନ୍ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ତଂ ଗୌସ୍ତ୍ଯଜତି ଭାରତ
ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସହିତ ମିଶେ, ବ୍ୟର୍ଥ କାମ କରେ, ଭଲମନ୍ୟ ସୁହୃଦମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣେନାହିଁ, ପରକୁ ଭଲପାଏ ଓ ନିଜମାନେକୁ ଘୃଣା କରେ, ତାଙ୍କୁ ଗାଈ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଯାଏ, ହେ ଭାରତ।
ତତ୍ଵଂ ଵିରୁଦ୍ଧା ତୈର୍ଵୀରୈସ୍ଯେତତ୍ରାଣମିଚ୍ଛସି । ଅଶିଷ୍ଟେଭ୍ଯୋଽସମର୍ଥେଭ୍ଯୋ ମୂଢେଭ୍ଯୋ ଭରତର୍ଷଭ
ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ପକ୍ଷବିରୋଧୀ, ଅନିୟମିତ, ଅସମର୍ଥ ଓ ମୂଢ଼ମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଖ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ—
କୋ ହି ଶକ୍ରସମାଞ୍ଜ୍ଞାତୀନତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାରଥାନ୍ । ଅନ୍ଯେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣମାଶଂସେତ୍ତ୍ଵଦନ୍ଯୋ ଭୁଵି ମାନଵଃ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଆଉ କିଏ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାବୀର ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଚିନ୍ତା କରିପାରିବ?
ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି କୌନ୍ତେଯା ନିତ୍ଯଂ ଵିନିକୃତାସ୍ତ୍ଵଯା । ନ ଚ ତେ ଜାତୁ କୁପ୍ଯନ୍ତି ଧର୍ମାତ୍ମାନୋ ହି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ଜନ୍ମଠାରୁ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ, ତଥାପି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡବମାନେ କେବେ ତୁମ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରନାହାନ୍ତି।
ମିଥ୍ଯୋପଚରିତାସ୍ତାତ ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ବାନ୍ଧଵାଃ । ତ୍ଵଯି ସମ୍ଯଙ୍ଭହାବାହୋ ପ୍ରତିପନ୍ନା ଯଶସ୍ଵିନଃ
ପୁତ୍ର, ଜନ୍ମଠାରୁ ତୁମର ବନ୍ଧୁମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର ପାଇଛନ୍ତି, ତଥାପି ସେମାନେ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଭାବେ ତୁମ ପକ୍ଷରେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି।
ତ୍ଵଯାଽପି ପ୍ରତିପତ୍ତଵ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଭରତର୍ଷଭ । ସ୍ଵେଷୁ ବନ୍ଧୁଷୁ ମୁଖ୍ଯେଷୁ ମା ମନ୍ଯୁଵଶମନ୍ଵଗାଃ
ତେଣୁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ନିଜ ପ୍ରଧାନ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକତା ଓ ଦୟା ରଖ; ନିଜମାନେ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତ୍ରିଵର୍ଗଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞାନାମାରମ୍ଭୋ ଭରତର୍ଷଭ । ଧର୍ମାର୍ଥାଵନୁରୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତେ ତ୍ରିଵର୍ଗାସଂଭଵେ ନରାଃ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ କାମରେ ଲାଗନ୍ତି, ସେଠାରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ — ଏଇ ତିନିଟି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ଲାଗନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ର ସହାୟତା ମିଳେ, ଲୋକମାନେ ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ପୃଥକ୍ଵ ଵିନିଵିଷ୍ଟାନାଂ ଧର୍ମଂ ଧୀରୋଽନୁରୁଧ୍ଯତେ। ମଧ୍ଯମୋଽର୍ଥଂ କଲିଂ ବାଲଃ କାମମେଵାନୁରୁଦ୍ଧ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟଗୁଡିକୁ ଅଲଗା କରାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ଧୃଢ଼ ମନବଳ ଥିବା ଲୋକ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ମଧ୍ୟମ ଲୋକ ଅର୍ଥକୁ ଚାହାନ୍ତି, ଏବଂ ଶିଶୁମନ ଲୋକ କେବଳ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ପ୍ରାକୃତୋ ଲୋଭାଦ୍ଧର୍ମଂ ଵିପ୍ରଜହାତି ଯଃ । କାମାର୍ଥାଵନୁପାଯେନ ଲିପ୍ସମାନୋ ଵିନଶ୍ଯତି
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ଲୋଭରେ ପଡ଼ି ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଏବଂ ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ କାମ ଓ ଧନ ଚାହିଁଥାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
କାମାର୍ଥୌ ଲିପ୍ସମାନସ୍ତୁ ଧର୍ମମେଵାଦିତଶ୍ଚରେତ୍। ନ ହି ଧର୍ମାଦପୈତ୍ଯର୍ଥଃ କାମୋ ଵାଽପି କଦାଚନ
କିନ୍ତୁ ଯିଏ କାମ ଓ ଧନ ଚାହୁଁଛି, ସେ ପ୍ରଥମେ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କାମ କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ, ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି କେବେ ଧନ କିମ୍ବା କାମ ମିଳେନାହିଁ।
ଉପାଯଂ ଧର୍ମମେଵାହୁସ୍ତ୍ରିଵର୍ଗସ୍ଯ ଵିଶାଂପତେ । ଲିପ୍ସମାନୋ ହି ତେନାଶୁ କକ୍ଷେଽଗ୍ନିରିଵ ଵର୍ଧତେ
ହେ ରାଜା, ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଧର୍ମକୁ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ଏହି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ଦୂର୍ବା ଉପରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଭଳ ହେବା ପରି ଶୀଘ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ସ ତ୍ଵଂ ତାତାନୁପାଯେନ ଲିପ୍ସସେ ଭରତର୍ଷଭ । ଆଧିରାଜ୍ଯଂ ମହଦ୍ଦୀପ୍ତଂ ପ୍ରଥିତଂ ସର୍ଵରାଜସୁ
କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନୁଚିତ ଉପାୟରେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବଡ଼ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର ଚାହୁଁଛ।
ଆତ୍ମାନଂ ତକ୍ଷତି ହ୍ଯେଷ ଵନଂ ପରଶୁନା ଯଥା। ଯଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵର୍ତମାନେଷୁ ମିଥ୍ଯା ରାଜନ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ । ନ ତସ୍ଯ ହି ମତିଂ ଛିନ୍ଦ୍ଯାଦ୍ଯସ୍ଯ ନେଚ୍ଛେତ୍ପରାଭଵମ୍
ଯିଏ ଠିକ୍ ଭାବେ ଚାଲୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିଥ୍ୟା କାମ କରେ, ସେ ନିଜେ ନିଜକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥାଏ, ଯେପରି ଜଣେ ଲୋକ ଦାଉଡ଼ିଆ ଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲ କାଟେ। ଯିଏ ପରାଜୟ ଚାହେନାହିଁ, ତାଙ୍କର ମନୋବଳ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନମତେରସ୍ଯ କଲ୍ଯାଣେ ଧୀଯତେ ମତିଃ। ଆତ୍ମଵାନ୍ନାଵମନ୍ଯେତ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଭାରତ
ଯାହାର ମନୋବଳ ଅଭିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିଛି, ତାଙ୍କର ମନ ସଦା ଭଲ କାମରେ ଲାଗିଥାଏ। ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରୁଥିବା ଲୋକ ଏଇ ତିନି ଲୋକରେ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ଭାରତ।
ଅପ୍ଯନ୍ଯଂ ପ୍ରାକୃତଂ କଞ୍ଚିତ୍କିମୁ ତାନ୍ପାଣ୍ଡଵର୍ଷଭାନ୍। ଅମର୍ଷଵଶମାପନ୍ନୋ ନ କିଂଚିଦ୍ବୁଦ୍ଵ୍ଯତେ ଜନଃ
ଯଦିଓ ଅନ୍ୟ କେହି ସାଧାରଣ ହୋଇପାରନ୍ତି, ତେବେ ସେହି ପାଣ୍ଡବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କେମିତି? ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ସେ କିଛି ବୁଝିପାରେନାହିଁ।
ଛିଦ୍ଯତେ ହ୍ଯାତତଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରମାଣଂ ପଶ୍ଯ ଭାରତ । ଶ୍ରେଯସ୍ତେ ଦୁର୍ଜନାତ୍ତାତ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ ସଙ୍ଗତମ୍
ଦେଖ, ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଧିକାର ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ। ତୁମ ପାଇଁ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଠାରୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ହେବା ଉତ୍ତମ।