ଅଙ୍ଗ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ କୃଷ୍ଣ ମନ୍ଦଂ ଶାସ୍ତ୍ରାତିଗଂ ମମ। ଅନୁନେତୁଂ ମହାବାହୋ ଯତସ୍ଵ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୋର ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ ମନ୍ଦମତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଦୂରେଇଯାଇଛି। ହେ ମହାବାହୁ, ସେଠାରେ ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କର, ସେଠିକୁ ମନାଇବା ପାଇଁ।
ନ ଶ୍ରୃଣୋତି ମହାବାହୋ ଵଚନଂ ସାଧୁ ଭାଷିତମ୍ । ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଶ୍ଚ ହୃଷୀକେଶ ଵିଦୁରସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ । ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ ସୁହୃଦାଂ ଭୀଷ୍ମାଦୀନାଂ ହିତୈଷିଣାମ୍
ହେ ମହାବାହୁ, ସେ ଗାନ୍ଧାରୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର ଓ ଅନ୍ୟ ମିତ୍ରମାନେ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଭଲ କଥା ଶୁଣୁନାହିଁ, ହେ ହୃଷୀକେଶ।
ସ ତ୍ଵଂ ପାପମତିଂ କ୍ରୂରଂ ପାପଚିତ୍ତମଚେତନମ୍ । ଅନୁଶାଧି ଦୁରାତ୍ମାନଂ ସ୍ଵଯଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ନୃପମ୍
ସେଠିପାଇଁ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ନିଜେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅ। ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା, କ୍ରୂର, ମନରେ ଖରାପ ଓ ଅବିବେକୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଥିବା ରାଜା।
ସୁହୃତ୍କାର୍ଯଂ ତୁ ସୁମହତ୍କୃତଂ ତେ ସ୍ଯାଞ୍ଜନାର୍ଦନ
ଏହି କାମ କଲେ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମେ ଏକ ବଡ଼ ମିତ୍ରତାର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବେ।
ତତୋଽଭ୍ଯାଵୃତ୍ଯ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମମର୍ଷଣମ୍ । ଅବ୍ରଵୀନ୍ମଧୁରାଂ ଵାଚଂ ସର୍ଵଧର୍ମାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍
ତାପରେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ କୃଷ୍ଣ, ଅଡ଼ିଗଲା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ନିକଟକୁ, ଯିଏ ମନ ମାନେନାହିଁ। ସେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ମଧୁର ଭାଷାରେ କଥା କହିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ନିବୋଧେଦଂ ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କୁରୁସତ୍ତମ। ଶର୍ମାର୍ଥଂ ତେ ଵିଶେଷେଣ ସାନୁବନ୍ଧସ୍ଯ ଭାରତ
ହେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ହେ କୁରୁମାନ୍ୟ। ଏହି କଥା ତୋର ଓ ତୋର ସମସ୍ତ ପରିବାରର ଭଲ ପାଇଁ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ମହାପ୍ରଜ୍ଞକୁଲେ ଜାତଃ ସାଧ୍ଵେତତ୍କର୍ତୁମର୍ହସି । ଶ୍ରୁତଵୃତ୍ତୋପସଂପନ୍ନଃ ସର୍ଵୈଃ ସମୁଦିତୋ ଗୁଣୈଃ
ତୁମେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ। ତେଣୁ ଭଲ କାମ କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ଶିକ୍ଷା, ଆଚରଣ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।
ଦୌଷ୍କୁଲେଯା ଦୁରାତ୍ମାନୋ ନୃଶଂସା ନିରପତ୍ରପାଃ । ତ ଏତଦୀଦୃଶଂ କୁର୍ଯୁର୍ଯଥା ତ୍ଵଂ ତାତ ମନ୍ଯସେ
ଯେଉଁମାନେ ଖରାପ ପରିବାରର, ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, କ୍ରୂର ଓ ଲଜ୍ଜାହୀନ, ସେମାନେ ଏପରି କାମ କରନ୍ତି, ଯେପରି ତୁମେ ଏବେ ଭାବୁଛ।
ଧର୍ମାର୍ଥଯୁକ୍ତା ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ସତାମ୍। ଅସତାଂ ଵିପରୀତା ତୁ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଭରତର୍ଷଭ । ଵିପରୀତା ତ୍ଵିଯଂ ଵୃତ୍ତିରସକୃଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ତ୍ଵଯି
ଏହି ଜଗତରେ ଭଲ ଲୋକମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ଆଚରଣ କରନ୍ତି। ଖରାପ ଲୋକମାନେ ତାହାର ବିପରୀତ କରନ୍ତି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ବିପରୀତ ଆଚରଣ ବାରମ୍ବାର ତୁମେ କରୁଛ।
ଅଧର୍ମଶ୍ଚାନୁବନ୍ଧୋଽତ୍ର ଘୋରଃ ପ୍ରାଣହରୋ ମହାନ୍ । ଅନିଷ୍ଟଶ୍ଚାନିମିତ୍ତଶ୍ଚ ନ ଚ ଶକ୍ଯଶ୍ଚ ଭାରତ
ଏଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା, ବଡ଼ ଅଧର୍ମ ଫଳ ଆସିବ; ଏହା ଅପ୍ରିୟ ଓ କାରଣ ବିନା, ଏବଂ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ହେ ଭାରତ।
ତମନର୍ଥଂ ପରିହରନ୍ନାତ୍ମଶ୍ରେଯଃ କରିଷ୍ଯସି। ଭ୍ରାତୄଣାମଥ ଭୃତ୍ଯାନାଂ ମିତ୍ରାଣାଂ ଚ ପରନ୍ତପ
ଏହି ଅନର୍ଥକୁ ଦୂର କରି, ତୁମେ ନିଜ ଭଲ, ଭାଇମାନେ, ଦାସମାନେ ଓ ମିତ୍ରମାନେଙ୍କର ଭଲ କରିପାରିବ, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
ଅଧର୍ମ୍ଯାଦଯଶସ୍ଯାଚ୍ଚ କର୍ମଣସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରମୋକ୍ଷ୍ଯସେ
ତୁମେ ଏହି ଅଧର୍ମ ଓ ଅପମାନଜନକ କାମରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।
ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ ଶୂରୈର୍ମହୋତ୍ସାହୈରାତ୍ମଵଦ୍ଭିର୍ବହୁଶ୍ରୁତୈଃ। ସନ୍ଧତ୍ସ୍ଵ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଭରତର୍ଷଭ। ତଦ୍ଧିତଂ ଚ ପ୍ରିଯଂ ଚୈଵ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଉ—ସେମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପ୍ରବଳ, ଉତ୍ସାହୀ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା ଏବଂ ଅନେକ ଶିକ୍ଷା ପାଇଥିବା। ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଏହି ଏକତା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ ଓ ପ୍ରିୟ ହେଉ।
ପିତାମହସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଵିଦୁରସ୍ଯ ମହାମତେଃ । କୃପସ୍ଯ ସୋମଦତ୍ତସ୍ଯ ବାହ୍ଲୀକସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବିଦୁର, କୃପ, ସୋମଦତ୍ତ ଓ ବାହ୍ଲୀକ—ଏହି ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏକତା ରଖ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନୋ ଵିକର୍ଣସ୍ଯ ସଞ୍ଜଯସ୍ଯ ଵିଵିଂଶତେଃ। ଜ୍ଞାତୀନାଂ ଚୈଵ ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ମିତ୍ରାଣାଂ ଚ ପରନ୍ତପ
ଅଶ୍ୱଥାମା, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ସଞ୍ଜୟ, ବିବିଂଶତି ଓ ଅଧିକାଂଶ ଆପଣଙ୍କ ଜ୍ଞାତି ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏକତା ରଖ।
ଶମେ ଶର୍ମ ଭଵେତ୍ତାତ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତସ୍ତଥା। ହ୍ରୀମାନସି କୁଲେ ଜାତଃ ଶ୍ରୁତଵାନାନୃଶଂସ୍ଯଵାନ୍ । ତିଷ୍ଠ ତାତ ପିତୁଃ ଶାସ୍ତ୍ରେ ମାତୁଶ୍ଚ ଭରତର୍ଷଭ
ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁରକ୍ଷା ହେଉ, ପୁତ୍ର। ତୁମେ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛ, ଶିକ୍ଷା ପାଇଛ ଓ ଦୟାଳୁ। ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାପା ଓ ମାଆଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରେଯୋ ହି ମନ୍ଯନ୍ତେ ପିତା ଯଚ୍ଛାସ୍ତି ଭାରତ । ଉକ୍ତମାପଦ୍ଗତଃ ପୂର୍ଵଂ ପିତୁଃ ସ୍ମରସି ଶାସନମ୍
ହେ ଭାରତ, ଏହି ଉପାୟକୁ ତୁମର ବାପା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି। ଆପଦରେ ବାପା ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେଥିକୁ ମନେ ପକା।
ରୋଚତେ ତେ ପିତୁସ୍ତାତ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ ସଙ୍ଗମଃ। ସାମାତ୍ଯସ୍ଯ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତୁଭ୍ଯାଂ ତାତ ରୋଚତାମ୍
ପୁତ୍ର, ଯଦି ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ଏକତା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ଏହି ଉପାୟ ତୁମ ଓ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଃ ସୁହୃଦାଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ମର୍ତ୍ଯୋ ନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ । ଵିପାକାନ୍ତେ ଦହତ୍ଯେନଂ କିଂପାକମିଵ ଭକ୍ଷିତମ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେନାହିଁ, ସେ ଶେଷରେ ଅପକ୍ୱ ଫଳ ଖାଇବା ପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼େ।
ଯସ୍ତୁ ନିଃଶ୍ରେଯସଂ ଵାକ୍ଯଂ ମୋହାନ୍ନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। ସ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୋ ହୀନାର୍ଥଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପେନ ଯୁଜ୍ଯତେ
ଯିଏ ମୂଢ଼ତାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ, ସେ ଧୀର ଓ ଦୁଃଖୀ ହୁଏ, ପରେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ଅନୁତାପ କରେ।
ଯସ୍ତୁ ନ୍ନିଃଶ୍ରେଯସଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାକ୍ତଦେଵାଭିପଦ୍ଯତେ। ଆତ୍ମନୋ ମତମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସ ଲୋକେ ସୁଖମେଧତେ
ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ ସେପରି କରେ, ନିଜ ମତକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ଏଇ ଜଗତରେ ସୁଖ ପାଏ।
ଯୋଽର୍ଥକାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ପ୍ରାତିକୂଲ୍ଯାନ୍ନ ମୃଷ୍ଯତେ। ଶୃଣୋତି ପ୍ରତିକୂଲାନି ଦ୍ଵିଷତାଂ ଵଶମେତି ସଃ
ଯିଏ ଉପକାରୀଙ୍କ କଥାକୁ ମନେ ନ ରଖି, ବିପକ୍ଷୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ସତାଂ ମତମତିକ୍ରମ୍ଯ ଯୋଽସତାଂ ଵର୍ତତେ ମତେ। ଶୋଚନ୍ତେ ଵ୍ଯସନେ ତସ୍ଯ ସୁହୃଦୋ ନଚିରାଦିଵ
ଯିଏ ଭଲମନ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ଛାଡ଼ି, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ମତ ଅନୁସରେ, ସେ ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ତାଙ୍କ ସୁହୃଦମାନେ ଶୀଘ୍ର ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି।
ମୁଖ୍ଯାନମାତ୍ଯାନୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଯୋ ନିହୀନାନ୍ନିଷେଵତେ । ସ ଘୋରାମାପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନୋତ୍ତାରମଧିଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଛାଡ଼ି, ଅପାତ୍ରଙ୍କ ସେବା କରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଆପଦରେ ପଡ଼ି, ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ।
ଯୋଽସତ୍ସେଵୀ ଵୃଥାଚାରୋ ନ ଶ୍ରୋତା ସୁହୃଦାଂ ସତାମ୍। ପରାନ୍ଵୃଣୀତି ସ୍ଵାନ୍ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ତଂ ଗୌସ୍ତ୍ଯଜତି ଭାରତ
ଯିଏ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସହିତ ମିଶେ, ବ୍ୟର୍ଥ କାମ କରେ, ଭଲମନ୍ୟ ସୁହୃଦମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣେନାହିଁ, ପରକୁ ଭଲପାଏ ଓ ନିଜମାନେକୁ ଘୃଣା କରେ, ତାଙ୍କୁ ଗାଈ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଯାଏ, ହେ ଭାରତ।
ତତ୍ଵଂ ଵିରୁଦ୍ଧା ତୈର୍ଵୀରୈସ୍ଯେତତ୍ରାଣମିଚ୍ଛସି । ଅଶିଷ୍ଟେଭ୍ଯୋଽସମର୍ଥେଭ୍ଯୋ ମୂଢେଭ୍ଯୋ ଭରତର୍ଷଭ
ଯଦି ତୁମେ ନିଜ ପକ୍ଷବିରୋଧୀ, ଅନିୟମିତ, ଅସମର୍ଥ ଓ ମୂଢ଼ମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଖ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ—
କୋ ହି ଶକ୍ରସମାଞ୍ଜ୍ଞାତୀନତିକ୍ରମ୍ଯ ମହାରଥାନ୍ । ଅନ୍ଯେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣମାଶଂସେତ୍ତ୍ଵଦନ୍ଯୋ ଭୁଵି ମାନଵଃ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଆଉ କିଏ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାବୀର ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଚିନ୍ତା କରିପାରିବ?
ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି କୌନ୍ତେଯା ନିତ୍ଯଂ ଵିନିକୃତାସ୍ତ୍ଵଯା । ନ ଚ ତେ ଜାତୁ କୁପ୍ଯନ୍ତି ଧର୍ମାତ୍ମାନୋ ହି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ଜନ୍ମଠାରୁ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ, ତଥାପି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡବମାନେ କେବେ ତୁମ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରନାହାନ୍ତି।
ମିଥ୍ଯୋପଚରିତାସ୍ତାତ ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ବାନ୍ଧଵାଃ । ତ୍ଵଯି ସମ୍ଯଙ୍ଭହାବାହୋ ପ୍ରତିପନ୍ନା ଯଶସ୍ଵିନଃ
ପୁତ୍ର, ଜନ୍ମଠାରୁ ତୁମର ବନ୍ଧୁମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର ପାଇଛନ୍ତି, ତଥାପି ସେମାନେ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଭାବେ ତୁମ ପକ୍ଷରେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି।
ତ୍ଵଯାଽପି ପ୍ରତିପତ୍ତଵ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଭରତର୍ଷଭ । ସ୍ଵେଷୁ ବନ୍ଧୁଷୁ ମୁଖ୍ଯେଷୁ ମା ମନ୍ଯୁଵଶମନ୍ଵଗାଃ
ତେଣୁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ନିଜ ପ୍ରଧାନ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକତା ଓ ଦୟା ରଖ; ନିଜମାନେ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।