ଏଷ ଦୋଷୋଽଭିମାନେନ ପୁରା ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯଯାତିନା । ନିର୍ବଧ୍ନତାଽତିମାତ୍ରଂ ଚ ଗାଲଵେନ ମହୀପତେ
ଏହି ଅଭିମାନର ଦୋଷ ପୂର୍ବରୁ ଯୟାତିଙ୍କୁ ଲାଗିଥିଲା; ଏବଂ ଅତି ଜୋର କରିବା ଦ୍ୱାରା ଗାଲବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖ ହୋଇଥିଲା, ରାଜନ୍।
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ହିତକାମାନାଂ ସୁହୃଦାଂ ହିତମିଚ୍ଛତାମ୍। ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ହି ନିର୍ବନ୍ଧୋ ନିର୍ବନ୍ଧୋ ହି କ୍ଷଯୋଦଯଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭଲ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଉପକାରୀ କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ; ଅତି ଜୋର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଅତି ଜୋର କରିଲେ କେବେ ଲାଭ, କେବେ ହାନି ହୁଏ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ଗାନ୍ଧାରେ ମାନଂ କ୍ରୋଧଂ ଚ ଵର୍ଜଯ । ସନ୍ଧତ୍ସ୍ଵ ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଵୀର ସଂରମ୍ଭଂ ତ୍ଯଜ ପାର୍ଥିଵ
ସେଉଁଥିରୁ ଗାନ୍ଧାରୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ଅଭିମାନ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡ଼; ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ କର, ଭୀର, ଏବଂ ରାଜନ୍, ଶତ୍ରୁତାକୁ ତ୍ୟାଗ କର।
ସ ଭଵାନ୍ସୁହୃଦାଂ ପଥ୍ଯଂ ଵଚୋ ଗୃହ୍ଣାତୁ ମାଽନୃତମ୍ । ସମର୍ଥୈର୍ଵିଗ୍ରହଂ କୃତ୍ଵା ଵିଷମସ୍ଥୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ସୁହୃଦମାନେ ଯେଉଁ ଭଲ କଥା କହନ୍ତି, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର, ମିଥ୍ୟା କଥା ନୁହେଁ; ଯଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ କରିବ, ତେବେ ଦୁଃଖରେ ପଡିବ।
ଦଦାତି ଯତ୍ପାର୍ଥିଵ ଯତ୍କରତି ଯଦ୍ଵା ତପସ୍ତପ୍ଯତି ଯଞ୍ଜୁହୋତି। ନ ତସ୍ଯ ନାଶୋଽସ୍ତି ନ ଚାପକର୍ଷୋ ନାନ୍ଯସ୍ତଦଶ୍ନାତି ସ ଏଵ କର୍ତା
ରାଜା ଯେଉଁଠି ଦେଇଥାଏ, ଯେଉଁ କାମ କରେ, ଯେଉଁ ତପସ୍ୟା କରେ, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ହୋମ କରେ—ସେ ସବୁ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, କିମ୍ବା କମିଯାଏନାହିଁ; ଏହାର ଫଳ ଅନ୍ୟ କେହି ଭୋଗ କରିପାରେନାହିଁ, କାରଣ ସେ ନିଜେ ଏହାର କର୍ତ୍ତା।
ଇଦଂ ମହାଖ୍ଯାନମନୁତ୍ତମଂ ହିତଂ ବହୁଶ୍ରୁତାନାଂ ଗତରୋଷରାଗିଣାମ୍। ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଲୋକେ ବହୁଧା ପ୍ରଧାରିତଂ ତ୍ରିଵର୍ଗଦୃଷ୍ଟିଃ ପୃଥିଵୀମୁପାଶ୍ନୁତେ
ଏହି ମହାନ ଓ ଅତିଉତ୍ତମ କଥା ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଯେଉଁମାନଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ରାଗ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ। ଏହାକୁ ଲୋକେ ଭଲଭାବେ ବୁଝି ଓ ବହୁତ ଜଣଙ୍କୁ କହିଛନ୍ତି। ଯିଏ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ—ଏହି ତିନି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରେ, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀର ଉପଭୋଗ କରେ।
ଏତତ୍ପୁଣ୍ଯତମଂ ରାଜନ୍ଯଯାତେଶ୍ଚରିତଂ ମହତ୍। ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଶ୍ରାଵଯିତ୍ଵା ଚ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାନ୍ତୀହ ମାନଵାଃ
ଏହା ରାଜାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର ଆଚରଣର କଥା। ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଦେଇଲେ, ଏହି ଜଗତରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।
ଭଗଵନ୍ନେଵମେଵୈତଦ୍ଯଥା ଵଦସି ନାରଦ। ଇଚ୍ଛାମି ଚାହମପ୍ଯେଵଂ ନ ତ୍ଵୀଶୋ ଭଗଵନ୍ନହମ୍
ଭଗବନ୍, ନାରଦ, ଆପଣ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ଏହା ସଠିକ୍। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଇଚ୍ଛା କରେ, କିନ୍ତୁ ଭଗବନ୍, ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ମାଲିକ ନୁହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ କୃଷ୍ଣମଭ୍ଯଭାଷତ କୌରଵଃ । ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ଲୋକ୍ଯଂ ଚ ମାମାତ୍ଥ ଧର୍ମ୍ଯଂ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ଚ କେଶଵ
ଏପରି କହି, କୌରବ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—'ତୁମେ ମୋତେ ଯେଉଁପରି ସ୍ୱର୍ଗ, ଲୋକ ଓ ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟର କଥା କହିଛ, ହେ କେଶବ।'
ନ ତ୍ଵହଂ ସ୍ଵଵଶସ୍ତାତ କ୍ରିଯମାଣଂ ନ ମେ ପ୍ରିଯମ୍ । `ନ ମଂସ୍ଯନ୍ତେ ଦୁରାତ୍ମାନଃ ପୁତ୍ରା ମମ ଜନାର୍ଦନ
କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ଅଧୀନ ନୁହେଁ, ପ୍ରିୟ। ଯାହା ହେଉଛି, ତାହା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ। ମୋ ପୁଅମାନେ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ମୋତେ ଗଣନା କରିବେନାହିଁ।
ଅଙ୍ଗ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ କୃଷ୍ଣ ମନ୍ଦଂ ଶାସ୍ତ୍ରାତିଗଂ ମମ। ଅନୁନେତୁଂ ମହାବାହୋ ଯତସ୍ଵ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୋର ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ ମନ୍ଦମତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଦୂରେଇଯାଇଛି। ହେ ମହାବାହୁ, ସେଠାରେ ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କର, ସେଠିକୁ ମନାଇବା ପାଇଁ।
ନ ଶ୍ରୃଣୋତି ମହାବାହୋ ଵଚନଂ ସାଧୁ ଭାଷିତମ୍ । ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଶ୍ଚ ହୃଷୀକେଶ ଵିଦୁରସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ । ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ ସୁହୃଦାଂ ଭୀଷ୍ମାଦୀନାଂ ହିତୈଷିଣାମ୍
ହେ ମହାବାହୁ, ସେ ଗାନ୍ଧାରୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର ଓ ଅନ୍ୟ ମିତ୍ରମାନେ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଭଲ କଥା ଶୁଣୁନାହିଁ, ହେ ହୃଷୀକେଶ।
ସ ତ୍ଵଂ ପାପମତିଂ କ୍ରୂରଂ ପାପଚିତ୍ତମଚେତନମ୍ । ଅନୁଶାଧି ଦୁରାତ୍ମାନଂ ସ୍ଵଯଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ନୃପମ୍
ସେଠିପାଇଁ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ନିଜେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅ। ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା, କ୍ରୂର, ମନରେ ଖରାପ ଓ ଅବିବେକୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଥିବା ରାଜା।
ସୁହୃତ୍କାର୍ଯଂ ତୁ ସୁମହତ୍କୃତଂ ତେ ସ୍ଯାଞ୍ଜନାର୍ଦନ
ଏହି କାମ କଲେ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମେ ଏକ ବଡ଼ ମିତ୍ରତାର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବେ।
ତତୋଽଭ୍ଯାଵୃତ୍ଯ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମମର୍ଷଣମ୍ । ଅବ୍ରଵୀନ୍ମଧୁରାଂ ଵାଚଂ ସର୍ଵଧର୍ମାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍
ତାପରେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ କୃଷ୍ଣ, ଅଡ଼ିଗଲା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ନିକଟକୁ, ଯିଏ ମନ ମାନେନାହିଁ। ସେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ମଧୁର ଭାଷାରେ କଥା କହିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ନିବୋଧେଦଂ ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କୁରୁସତ୍ତମ। ଶର୍ମାର୍ଥଂ ତେ ଵିଶେଷେଣ ସାନୁବନ୍ଧସ୍ଯ ଭାରତ
ହେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ହେ କୁରୁମାନ୍ୟ। ଏହି କଥା ତୋର ଓ ତୋର ସମସ୍ତ ପରିବାରର ଭଲ ପାଇଁ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ମହାପ୍ରଜ୍ଞକୁଲେ ଜାତଃ ସାଧ୍ଵେତତ୍କର୍ତୁମର୍ହସି । ଶ୍ରୁତଵୃତ୍ତୋପସଂପନ୍ନଃ ସର୍ଵୈଃ ସମୁଦିତୋ ଗୁଣୈଃ
ତୁମେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ। ତେଣୁ ଭଲ କାମ କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ଶିକ୍ଷା, ଆଚରଣ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।
ଦୌଷ୍କୁଲେଯା ଦୁରାତ୍ମାନୋ ନୃଶଂସା ନିରପତ୍ରପାଃ । ତ ଏତଦୀଦୃଶଂ କୁର୍ଯୁର୍ଯଥା ତ୍ଵଂ ତାତ ମନ୍ଯସେ
ଯେଉଁମାନେ ଖରାପ ପରିବାରର, ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, କ୍ରୂର ଓ ଲଜ୍ଜାହୀନ, ସେମାନେ ଏପରି କାମ କରନ୍ତି, ଯେପରି ତୁମେ ଏବେ ଭାବୁଛ।
ଧର୍ମାର୍ଥଯୁକ୍ତା ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ସତାମ୍। ଅସତାଂ ଵିପରୀତା ତୁ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଭରତର୍ଷଭ । ଵିପରୀତା ତ୍ଵିଯଂ ଵୃତ୍ତିରସକୃଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ତ୍ଵଯି
ଏହି ଜଗତରେ ଭଲ ଲୋକମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ଆଚରଣ କରନ୍ତି। ଖରାପ ଲୋକମାନେ ତାହାର ବିପରୀତ କରନ୍ତି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ବିପରୀତ ଆଚରଣ ବାରମ୍ବାର ତୁମେ କରୁଛ।
ଅଧର୍ମଶ୍ଚାନୁବନ୍ଧୋଽତ୍ର ଘୋରଃ ପ୍ରାଣହରୋ ମହାନ୍ । ଅନିଷ୍ଟଶ୍ଚାନିମିତ୍ତଶ୍ଚ ନ ଚ ଶକ୍ଯଶ୍ଚ ଭାରତ
ଏଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା, ବଡ଼ ଅଧର୍ମ ଫଳ ଆସିବ; ଏହା ଅପ୍ରିୟ ଓ କାରଣ ବିନା, ଏବଂ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ହେ ଭାରତ।
ତମନର୍ଥଂ ପରିହରନ୍ନାତ୍ମଶ୍ରେଯଃ କରିଷ୍ଯସି। ଭ୍ରାତୄଣାମଥ ଭୃତ୍ଯାନାଂ ମିତ୍ରାଣାଂ ଚ ପରନ୍ତପ
ଏହି ଅନର୍ଥକୁ ଦୂର କରି, ତୁମେ ନିଜ ଭଲ, ଭାଇମାନେ, ଦାସମାନେ ଓ ମିତ୍ରମାନେଙ୍କର ଭଲ କରିପାରିବ, ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ।
ଅଧର୍ମ୍ଯାଦଯଶସ୍ଯାଚ୍ଚ କର୍ମଣସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରମୋକ୍ଷ୍ଯସେ
ତୁମେ ଏହି ଅଧର୍ମ ଓ ଅପମାନଜନକ କାମରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।
ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ ଶୂରୈର୍ମହୋତ୍ସାହୈରାତ୍ମଵଦ୍ଭିର୍ବହୁଶ୍ରୁତୈଃ। ସନ୍ଧତ୍ସ୍ଵ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଭରତର୍ଷଭ। ତଦ୍ଧିତଂ ଚ ପ୍ରିଯଂ ଚୈଵ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଉ—ସେମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପ୍ରବଳ, ଉତ୍ସାହୀ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିବା ଏବଂ ଅନେକ ଶିକ୍ଷା ପାଇଥିବା। ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଏହି ଏକତା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ ଓ ପ୍ରିୟ ହେଉ।
ପିତାମହସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଵିଦୁରସ୍ଯ ମହାମତେଃ । କୃପସ୍ଯ ସୋମଦତ୍ତସ୍ଯ ବାହ୍ଲୀକସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ବିଦୁର, କୃପ, ସୋମଦତ୍ତ ଓ ବାହ୍ଲୀକ—ଏହି ସମସ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏକତା ରଖ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନୋ ଵିକର୍ଣସ୍ଯ ସଞ୍ଜଯସ୍ଯ ଵିଵିଂଶତେଃ। ଜ୍ଞାତୀନାଂ ଚୈଵ ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ମିତ୍ରାଣାଂ ଚ ପରନ୍ତପ
ଅଶ୍ୱଥାମା, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ସଞ୍ଜୟ, ବିବିଂଶତି ଓ ଅଧିକାଂଶ ଆପଣଙ୍କ ଜ୍ଞାତି ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଏକତା ରଖ।
ଶମେ ଶର୍ମ ଭଵେତ୍ତାତ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତସ୍ତଥା। ହ୍ରୀମାନସି କୁଲେ ଜାତଃ ଶ୍ରୁତଵାନାନୃଶଂସ୍ଯଵାନ୍ । ତିଷ୍ଠ ତାତ ପିତୁଃ ଶାସ୍ତ୍ରେ ମାତୁଶ୍ଚ ଭରତର୍ଷଭ
ସମସ୍ତ ଜଗତ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁରକ୍ଷା ହେଉ, ପୁତ୍ର। ତୁମେ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମିଛ, ଶିକ୍ଷା ପାଇଛ ଓ ଦୟାଳୁ। ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାପା ଓ ମାଆଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରେଯୋ ହି ମନ୍ଯନ୍ତେ ପିତା ଯଚ୍ଛାସ୍ତି ଭାରତ । ଉକ୍ତମାପଦ୍ଗତଃ ପୂର୍ଵଂ ପିତୁଃ ସ୍ମରସି ଶାସନମ୍
ହେ ଭାରତ, ଏହି ଉପାୟକୁ ତୁମର ବାପା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି। ଆପଦରେ ବାପା ଯେଉଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେଥିକୁ ମନେ ପକା।
ରୋଚତେ ତେ ପିତୁସ୍ତାତ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ ସଙ୍ଗମଃ। ସାମାତ୍ଯସ୍ଯ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତୁଭ୍ଯାଂ ତାତ ରୋଚତାମ୍
ପୁତ୍ର, ଯଦି ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ଏକତା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ଏହି ଉପାୟ ତୁମ ଓ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଃ ସୁହୃଦାଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ମର୍ତ୍ଯୋ ନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ । ଵିପାକାନ୍ତେ ଦହତ୍ଯେନଂ କିଂପାକମିଵ ଭକ୍ଷିତମ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେନାହିଁ, ସେ ଶେଷରେ ଅପକ୍ୱ ଫଳ ଖାଇବା ପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼େ।
ଯସ୍ତୁ ନିଃଶ୍ରେଯସଂ ଵାକ୍ଯଂ ମୋହାନ୍ନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। ସ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୋ ହୀନାର୍ଥଃ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପେନ ଯୁଜ୍ଯତେ
ଯିଏ ମୂଢ଼ତାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ, ସେ ଧୀର ଓ ଦୁଃଖୀ ହୁଏ, ପରେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ଅନୁତାପ କରେ।