ଯେନ ତ୍ଵାଂ ନାଭିଜାନନ୍ତି ତତୋଽଜ୍ଞାତୋସି ପାତିତଃ । ପ୍ରୀତ୍ଯୈଵ ଚାସି ଦୌହିତ୍ରୈସ୍ତାରିତସ୍ତ୍ଵମିହାଗତଃ
ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନେ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତୁମେ ତଳକୁ ପଡିଲ; କିନ୍ତୁ ତୁମର ନାତିମାନେ ସ୍ନେହରେ ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ଏଠାକୁ ଆଣିଛନ୍ତି।
ସ୍ଥାନଂ ଚ ପ୍ରତିପନ୍ନୋଽସି କର୍ମଣା ସ୍ଵେନ ନିର୍ଜିତମ୍ । ଅଚଲଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ପୁଣ୍ଯମୁତ୍ତମଂ ଧ୍ରୁଵମଵ୍ଯଯମ୍
ତୁମେ ନିଜ କର୍ମରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି ପୁନି ନିଜ ସ୍ଥାନ ପାଇଛ; ଏହା ଅଚଳ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ, ପବିତ୍ର, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅଟଳ ଓ ଅବିନାଶୀ।
ଭଗଵନ୍ସଂଶଯୋ ମେଽସ୍ତି କଶ୍ଚିତଂ ଛେତ୍ତୁମର୍ହସି । ନ ହ୍ଯନ୍ଯମହମର୍ହାମି ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଲୋକପିତାମହ
ଭଗବାନ, ମୋର ଏକ ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ଆପଣ ଦୟାକରି ତାହା ଦୂର କରନ୍ତୁ; କାରଣ ମୁଁ ଲୋକପିତାମହ ଛଡ଼ା ଆଉ କାହାକୁ ପଚାରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାନ୍ତଂ ପ୍ରଜାପାଲନଵର୍ଧିତମ୍। ଅନେକକ୍ରତୁଦାନୌଘୈରାର୍ଜିତଂ ମେ ମହତ୍ଫଲମ୍
ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମୁଁ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ବଢ଼ାଇଛି; ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବଡ଼ ଫଳ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲି।
କଥଂ ତଦଲ୍ପକାଲେନ କ୍ଷୀଣଂ ଯେନାସ୍ମି ପାତିତଃ । ଭଗଵନ୍ଵେତ୍ଥ ଲୋକାଂଶ୍ଚ ଶାଶ୍ଵତାନ୍ମମ ନିର୍ମିତାନ୍ । କଥଂ ନୁ ମମ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିପ୍ରନଷ୍ଟଂ ମହାଦ୍ଯୁତେ
ଏପରି ବଡ଼ ଫଳ କିପରି କ୍ଷୁଦ୍ର ସମୟରେ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତଳକୁ ପଡିଲି? ଭଗବାନ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି, ମୋତେ ଯେଉଁ ଲୋକ ଚିରକାଳ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେ ସବୁ କିପରି ହାରାଇଗଲା, ଏହି ଅନ୍ଧକାର କିପରି ଆସିଲା?
ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାନ୍ତଂ ପ୍ରଜାପାଲନଵର୍ଧିତମ୍। ଅନେକକ୍ରତୁଦାନୌଘୈର୍ଯତ୍ତ୍ଵଯୋପାର୍ଜିତଂ ଫଲମ୍
ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ବଢ଼ାଇଥିଲ; ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସେଇ ଫଳ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲ।
ତଦନେନୈଵ ଦୋଷେଣ କ୍ଷୀଣଂ ଯେନାସି ପାତିତଃ। ଅଭିମାନେନ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଧିକ୍କୃତଃ ସ୍ଵର୍ଗଵାସିଭିଃ
କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ସେଠି ଫଳ କ୍ଷୟ ହେଲା ଓ ତୁମେ ତଳକୁ ପଡିଲ; ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଅଭିମାନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ତୁମକୁ ଅପମାନ କଲେ।
ନାଯଂ ମାନେନ ରାଜର୍ଷେ ନ ବଲେନ ନ ହିଂସଯା। ନ ଶାଠ୍ଯେନ ନ ମାଯାଭିର୍ଲୋକୋ ଭଵତି ଶାଶ୍ଵତଃ
ଏହି ଲୋକ କେବେ ଅଭିମାନ, ଶକ୍ତି, ହିଂସା, ଚତୁରାଇ କିମ୍ବା ଚାଳାକି ଦ୍ୱାରା ଚିରସ୍ଥାୟୀ ହୁଏ ନାହିଁ, ରାଜା ଋଷି।
ନାଵମାନ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ନଧମୋତ୍କୃଷ୍ଟମଧ୍ଯମାଃ। ନ ହି ମାନପ୍ରଦଗ୍ଧାନାଂ କଶ୍ଚିଦସ୍ତି ଶମଃ କ୍ଵଚିତ୍
ରାଜନ୍, ତୁମେ କେବେ ନିମ୍ନ, ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟମ କାହାକୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅଭିମାନରେ ପିଡ଼ିତ ଲୋକଙ୍କୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ।
ପତନାରୋହଣମିଦଂ କଥଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଯେ ନରାଃ । ଵିଷମାଣ୍ଯପି ତେ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତରିଷ୍ଯନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
ଏହି ଉତ୍ତାର-ପତନର କଥା ଯେମାନେ କହିବେ, ସେମାନେ ଯଦିଓ କଷ୍ଟ ଦେଖନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେମାନେ ସେହି କଷ୍ଟକୁ ଜୟ କରିବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଷ ଦୋଷୋଽଭିମାନେନ ପୁରା ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯଯାତିନା । ନିର୍ବଧ୍ନତାଽତିମାତ୍ରଂ ଚ ଗାଲଵେନ ମହୀପତେ
ଏହି ଅଭିମାନର ଦୋଷ ପୂର୍ବରୁ ଯୟାତିଙ୍କୁ ଲାଗିଥିଲା; ଏବଂ ଅତି ଜୋର କରିବା ଦ୍ୱାରା ଗାଲବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଃଖ ହୋଇଥିଲା, ରାଜନ୍।
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ହିତକାମାନାଂ ସୁହୃଦାଂ ହିତମିଚ୍ଛତାମ୍। ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ହି ନିର୍ବନ୍ଧୋ ନିର୍ବନ୍ଧୋ ହି କ୍ଷଯୋଦଯଃ
ଯେଉଁମାନେ ଭଲ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଉପକାରୀ କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ; ଅତି ଜୋର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଅତି ଜୋର କରିଲେ କେବେ ଲାଭ, କେବେ ହାନି ହୁଏ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ଗାନ୍ଧାରେ ମାନଂ କ୍ରୋଧଂ ଚ ଵର୍ଜଯ । ସନ୍ଧତ୍ସ୍ଵ ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଵୀର ସଂରମ୍ଭଂ ତ୍ଯଜ ପାର୍ଥିଵ
ସେଉଁଥିରୁ ଗାନ୍ଧାରୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ଅଭିମାନ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡ଼; ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ କର, ଭୀର, ଏବଂ ରାଜନ୍, ଶତ୍ରୁତାକୁ ତ୍ୟାଗ କର।
ସ ଭଵାନ୍ସୁହୃଦାଂ ପଥ୍ଯଂ ଵଚୋ ଗୃହ୍ଣାତୁ ମାଽନୃତମ୍ । ସମର୍ଥୈର୍ଵିଗ୍ରହଂ କୃତ୍ଵା ଵିଷମସ୍ଥୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ସୁହୃଦମାନେ ଯେଉଁ ଭଲ କଥା କହନ୍ତି, ତାହା ଗ୍ରହଣ କର, ମିଥ୍ୟା କଥା ନୁହେଁ; ଯଦି ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ କରିବ, ତେବେ ଦୁଃଖରେ ପଡିବ।
ଦଦାତି ଯତ୍ପାର୍ଥିଵ ଯତ୍କରତି ଯଦ୍ଵା ତପସ୍ତପ୍ଯତି ଯଞ୍ଜୁହୋତି। ନ ତସ୍ଯ ନାଶୋଽସ୍ତି ନ ଚାପକର୍ଷୋ ନାନ୍ଯସ୍ତଦଶ୍ନାତି ସ ଏଵ କର୍ତା
ରାଜା ଯେଉଁଠି ଦେଇଥାଏ, ଯେଉଁ କାମ କରେ, ଯେଉଁ ତପସ୍ୟା କରେ, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ହୋମ କରେ—ସେ ସବୁ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, କିମ୍ବା କମିଯାଏନାହିଁ; ଏହାର ଫଳ ଅନ୍ୟ କେହି ଭୋଗ କରିପାରେନାହିଁ, କାରଣ ସେ ନିଜେ ଏହାର କର୍ତ୍ତା।
ଇଦଂ ମହାଖ୍ଯାନମନୁତ୍ତମଂ ହିତଂ ବହୁଶ୍ରୁତାନାଂ ଗତରୋଷରାଗିଣାମ୍। ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଲୋକେ ବହୁଧା ପ୍ରଧାରିତଂ ତ୍ରିଵର୍ଗଦୃଷ୍ଟିଃ ପୃଥିଵୀମୁପାଶ୍ନୁତେ
ଏହି ମହାନ ଓ ଅତିଉତ୍ତମ କଥା ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଯେଉଁମାନଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ରାଗ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ। ଏହାକୁ ଲୋକେ ଭଲଭାବେ ବୁଝି ଓ ବହୁତ ଜଣଙ୍କୁ କହିଛନ୍ତି। ଯିଏ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ—ଏହି ତିନି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରେ, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀର ଉପଭୋଗ କରେ।
ଏତତ୍ପୁଣ୍ଯତମଂ ରାଜନ୍ଯଯାତେଶ୍ଚରିତଂ ମହତ୍। ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଶ୍ରାଵଯିତ୍ଵା ଚ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଯାନ୍ତୀହ ମାନଵାଃ
ଏହା ରାଜାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର ଆଚରଣର କଥା। ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଦେଇଲେ, ଏହି ଜଗତରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।
ଭଗଵନ୍ନେଵମେଵୈତଦ୍ଯଥା ଵଦସି ନାରଦ। ଇଚ୍ଛାମି ଚାହମପ୍ଯେଵଂ ନ ତ୍ଵୀଶୋ ଭଗଵନ୍ନହମ୍
ଭଗବନ୍, ନାରଦ, ଆପଣ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ଏହା ସଠିକ୍। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଇଚ୍ଛା କରେ, କିନ୍ତୁ ଭଗବନ୍, ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ମାଲିକ ନୁହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ କୃଷ୍ଣମଭ୍ଯଭାଷତ କୌରଵଃ । ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ଲୋକ୍ଯଂ ଚ ମାମାତ୍ଥ ଧର୍ମ୍ଯଂ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ଚ କେଶଵ
ଏପରି କହି, କୌରବ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—'ତୁମେ ମୋତେ ଯେଉଁପରି ସ୍ୱର୍ଗ, ଲୋକ ଓ ଧର୍ମ ଓ ନ୍ୟାୟର କଥା କହିଛ, ହେ କେଶବ।'
ନ ତ୍ଵହଂ ସ୍ଵଵଶସ୍ତାତ କ୍ରିଯମାଣଂ ନ ମେ ପ୍ରିଯମ୍ । `ନ ମଂସ୍ଯନ୍ତେ ଦୁରାତ୍ମାନଃ ପୁତ୍ରା ମମ ଜନାର୍ଦନ
କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାର ଅଧୀନ ନୁହେଁ, ପ୍ରିୟ। ଯାହା ହେଉଛି, ତାହା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ। ମୋ ପୁଅମାନେ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ମୋତେ ଗଣନା କରିବେନାହିଁ।
ଅଙ୍ଗ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ କୃଷ୍ଣ ମନ୍ଦଂ ଶାସ୍ତ୍ରାତିଗଂ ମମ। ଅନୁନେତୁଂ ମହାବାହୋ ଯତସ୍ଵ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ମୋର ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ ମନ୍ଦମତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଦୂରେଇଯାଇଛି। ହେ ମହାବାହୁ, ସେଠାରେ ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କର, ସେଠିକୁ ମନାଇବା ପାଇଁ।
ନ ଶ୍ରୃଣୋତି ମହାବାହୋ ଵଚନଂ ସାଧୁ ଭାଷିତମ୍ । ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଶ୍ଚ ହୃଷୀକେଶ ଵିଦୁରସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ । ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ ସୁହୃଦାଂ ଭୀଷ୍ମାଦୀନାଂ ହିତୈଷିଣାମ୍
ହେ ମହାବାହୁ, ସେ ଗାନ୍ଧାରୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର ଓ ଅନ୍ୟ ମିତ୍ରମାନେ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଭଲ କଥା ଶୁଣୁନାହିଁ, ହେ ହୃଷୀକେଶ।
ସ ତ୍ଵଂ ପାପମତିଂ କ୍ରୂରଂ ପାପଚିତ୍ତମଚେତନମ୍ । ଅନୁଶାଧି ଦୁରାତ୍ମାନଂ ସ୍ଵଯଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ନୃପମ୍
ସେଠିପାଇଁ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ନିଜେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅ। ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା, କ୍ରୂର, ମନରେ ଖରାପ ଓ ଅବିବେକୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଥିବା ରାଜା।
ସୁହୃତ୍କାର୍ଯଂ ତୁ ସୁମହତ୍କୃତଂ ତେ ସ୍ଯାଞ୍ଜନାର୍ଦନ
ଏହି କାମ କଲେ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମେ ଏକ ବଡ଼ ମିତ୍ରତାର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବେ।
ତତୋଽଭ୍ଯାଵୃତ୍ଯ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୋ ଦୁର୍ଯୋଧନମମର୍ଷଣମ୍ । ଅବ୍ରଵୀନ୍ମଧୁରାଂ ଵାଚଂ ସର୍ଵଧର୍ମାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍
ତାପରେ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀ କୃଷ୍ଣ, ଅଡ଼ିଗଲା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ନିକଟକୁ, ଯିଏ ମନ ମାନେନାହିଁ। ସେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ମଧୁର ଭାଷାରେ କଥା କହିଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ନିବୋଧେଦଂ ମଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କୁରୁସତ୍ତମ। ଶର୍ମାର୍ଥଂ ତେ ଵିଶେଷେଣ ସାନୁବନ୍ଧସ୍ଯ ଭାରତ
ହେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ମୋ କଥା ଶୁଣ, ହେ କୁରୁମାନ୍ୟ। ଏହି କଥା ତୋର ଓ ତୋର ସମସ୍ତ ପରିବାରର ଭଲ ପାଇଁ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ମହାପ୍ରଜ୍ଞକୁଲେ ଜାତଃ ସାଧ୍ଵେତତ୍କର୍ତୁମର୍ହସି । ଶ୍ରୁତଵୃତ୍ତୋପସଂପନ୍ନଃ ସର୍ଵୈଃ ସମୁଦିତୋ ଗୁଣୈଃ
ତୁମେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ। ତେଣୁ ଭଲ କାମ କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ଶିକ୍ଷା, ଆଚରଣ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।
ଦୌଷ୍କୁଲେଯା ଦୁରାତ୍ମାନୋ ନୃଶଂସା ନିରପତ୍ରପାଃ । ତ ଏତଦୀଦୃଶଂ କୁର୍ଯୁର୍ଯଥା ତ୍ଵଂ ତାତ ମନ୍ଯସେ
ଯେଉଁମାନେ ଖରାପ ପରିବାରର, ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା, କ୍ରୂର ଓ ଲଜ୍ଜାହୀନ, ସେମାନେ ଏପରି କାମ କରନ୍ତି, ଯେପରି ତୁମେ ଏବେ ଭାବୁଛ।
ଧର୍ମାର୍ଥଯୁକ୍ତା ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ସତାମ୍। ଅସତାଂ ଵିପରୀତା ତୁ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଭରତର୍ଷଭ । ଵିପରୀତା ତ୍ଵିଯଂ ଵୃତ୍ତିରସକୃଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ତ୍ଵଯି
ଏହି ଜଗତରେ ଭଲ ଲୋକମାନେ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ଆଚରଣ କରନ୍ତି। ଖରାପ ଲୋକମାନେ ତାହାର ବିପରୀତ କରନ୍ତି, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ବିପରୀତ ଆଚରଣ ବାରମ୍ବାର ତୁମେ କରୁଛ।
ଅଧର୍ମଶ୍ଚାନୁବନ୍ଧୋଽତ୍ର ଘୋରଃ ପ୍ରାଣହରୋ ମହାନ୍ । ଅନିଷ୍ଟଶ୍ଚାନିମିତ୍ତଶ୍ଚ ନ ଚ ଶକ୍ଯଶ୍ଚ ଭାରତ
ଏଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା, ବଡ଼ ଅଧର୍ମ ଫଳ ଆସିବ; ଏହା ଅପ୍ରିୟ ଓ କାରଣ ବିନା, ଏବଂ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ହେ ଭାରତ।