ଵିଚାରଶ୍ଚ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ନହୁଷାତ୍ମଜମ୍ । କୋଽନ୍ଵଯଂ କସ୍ଯ ଵା ରାଜ୍ଞଃ କଥଂ ଵା ସ୍ଵର୍ଗମାଗତଃ
ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ: 'ଏହେ କିଏ? କେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ? କିପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆସିଛି?'
କର୍ମଣା କେନସିଦ୍ଧୋଽଯଂ କ୍ଵ ଵାଽନେନ ତପଶ୍ଚିତମ୍। କଥଂ ଵା ଜ୍ଞାଯତେ ସ୍ଵର୍ଗେ କେନ ଵା ଜ୍ଞାଯତେଽପ୍ଯୁତ
'କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ଏହିଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛି? କେଉଁଠି ସେ ତପସ୍ୟା କରିଛି? ସ୍ୱର୍ଗରେ କିପରି ଚିହ୍ନାଯାଉଛି, କିଏ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନେ?'
ଏଵଂ ଵିଚାସ୍ଯନ୍ତସ୍ତେ ରାଜାନଂ ସ୍ଵର୍ଗଵାସିନଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛୁରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଯଯାତିଂ ନୃପତିଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ରାଜାମାନେ ଯୟାତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ପରସ୍ପରେ ପଚାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—'ଏହି ରାଜା କିଏ?'
ଵିମାନପାଲାଃ ଶତଶଃ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରାଭିରକ୍ଷିଣଃ । ପୃଷ୍ଟା ଆସନପାଲାଶ୍ଚ ନ ଜାନୀମେତ୍ଯଥାଽବ୍ରୁଵନ୍
ସେଠାରେ ଶତଶଃ ଭବନର ରକ୍ଷକ, ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ରକ୍ଷକ ଓ ଆସନର ଦେଖଭାଳ କରୁଥିବାମାନେ ପଚାରାଯିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ।'
ସର୍ଵେ ତେ ହ୍ଯାଵୃତଜ୍ଞାନା ନାଭ୍ଯଜାନନ୍ତ ତଂ ନୃପମ୍ । ସ ମୁହୂର୍ତାଦଥ ନୃପୋ ହତୌଜାଶ୍ଚାଭଵତ୍ତଦା
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଢାକାଯାଇଥିଲେ, ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିଭଳି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ହରାଯିଗଲା।
ଅଥ ପ୍ରଚଲିତଃ ସ୍ଥାନାଦାସନାଚ୍ଚ ପରିଚ୍ଯୁତଃ। କମ୍ପିତେନେଵ ମନସା ଧର୍ଷିତଃ ଶେକଵାହ୍ନିନା
ତାପରେ, ସେ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ହଟିଗଲେ, ଆସନରୁ ଖସିପଡ଼ିଲେ, ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା, ମନେ ହେଲା ଯେ କୌଣସି ତୀବ୍ର ପବନ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ଲାଗିଛି।
ମ୍ଲାନସ୍ରଗ୍ଭ୍ରଷ୍ଟଵିଜ୍ଞାନଃ ପ୍ରଭ୍ରଷ୍ଟମୁକୁଟାଙ୍ଗଦଃ । ଵିଘୂର୍ଣନ୍ସ୍ରସ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗଃ ପ୍ରଭ୍ରଷ୍ଟାଭରଣାମ୍ବରଃ
ମାଳା ମ୍ଲାନ ହୋଇଗଲା, ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ହରାଇଗଲା, ମୁକୁଟ ଓ ବାହୁବନ୍ଦ ଖସିପଡ଼ିଲା, ସରିର ଅସ୍ଥିର ଓ ଅବସ୍ଥିତି ହରାଇଗଲା, ଗହଣା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଖସିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଅଦୃଶ୍ଯମାନସ୍ତାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ନପଶ୍ଯଂଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଶୂନ୍ଯଃ ଶୂନ୍ଯେନ ମନସା ପ୍ରପତିଷ୍ଯନ୍ମହୀତଲମ୍
ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ, ପୁଣି ପୁଣି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ମନ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଅସ୍ଥିର, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କିଂ ମଯା ମନସା ଧ୍ଯାତମଶୁଭଂ ଧର୍ମଦୂଷଣମ୍ । ଯେନାହଂ ଚଲିତଃ ସ୍ଥାନାଦିତି ରାଜା ଵ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ମୋ ମନରେ କଣ ଅଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମ ଚିନ୍ତା ଆସିଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ସ୍ଥାନରୁ ହଟିଗଲି?—ଏଭଳି ରାଜା ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ତେ ତୁ ତତ୍ରୈଵ ରାଜାନଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚାପ୍ସରସସ୍ତଥା । ଅପଶ୍ଯନ୍ତ ନିରାଲମ୍ବଂ ତଂ ଯଯାତିଂ ପରିଚ୍ଯୁତମ୍
ସେଠାରେ ଥିବା ରାଜାମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଯୟାତିଙ୍କୁ ନିରାଶ୍ରୟ ଓ ଖସିଯିବା ଦେଖିଲେ।
ଅଥୈତ୍ଯ ପୁରୁଷଃ କଶ୍ଚିତ୍କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ଯନିପାତକଃ । ଯଯାତିମବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜନ୍ଦ୍ରେଵରାଜସ୍ଯ ଶାସନାତ୍
ତାପରେ, କୌଣସି ଏକ ପୁରୁଷ, ଯିଏ ପୁଣ୍ୟ ହରାଇ ଖସିପଡ଼ିଥିଲେ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯୟାତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ—
ଅତୀଵ ମଦମତ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ନ କଂଚିନ୍ନାଵମନ୍ଯସେ । ମାନେନ ଭ୍ରଷ୍ଟଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତେ ନାର୍ହସ୍ତ୍ଵଂ ପାର୍ଥିଵାତ୍ମଜ
ତୁମେ ବହୁତ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇଯାଇଛ, କାହାକୁ ମନେ କମ୍ ଭାବିନାହଁ। ଏହି ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ତୁମର ସ୍ୱର୍ଗ ହରାଇଯାଇଛି—ତୁମେ ଏଠି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ରାଜପୁତ୍ର।
ନ ଚ ପ୍ରଜ୍ଞାଯସେ ଗଚ୍ଛ ପତସ୍ଵେତି ତମବ୍ରଵୀତ୍ । ପତେଯଂ ସତ୍ସ୍ଵିତି ଵଚସ୍ତ୍ରିରୁତ୍ତ୍କା ନହୁଷାତ୍ମଜଃ
ତୁମେ ଏହି କଥା ବୁଝିପାରୁନାହଁ; ଚାଲ, ପଡ଼ିଯାଅ!—ସେ ଏଭଳି କହିଲେ। ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର କହିଲେ, 'ଯଦି ଭଲ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ପଡ଼ିଯିବି।'
ପତିଷ୍ଯଂନ୍ତଯାମାସ ଗତିଂ ଗତିମତାଂ ଵରଃ। ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ନୈମିଷେ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭାନ୍
ଗତିଶୀଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୟାତି ଖସିବାକୁ ଠାନିଲେ; ସେହି ସମୟରେ, ନୈମିଷ ଅରଣ୍ୟରେ ରାଜର୍ଷିମାନେ—
ଚତୁରୋଽପଶ୍ଯତ ନୃପସ୍ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ପପାତ ହ । ପ୍ରତର୍ଦନୋ ଵସୁମନାଃ ଶିବିରୌଶୀନରୋଽଷ୍ଟକଃ
ରାଜା ଚାରିଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ: ପ୍ରତର୍ଦ୍ଦନ, ବସୁମନା, ଶିବି, ଉଶୀନର ଓ ଅଷ୍ଟକ।
ଵାଜପେଯେନ ଯଜ୍ଞେନ ତର୍ପଯନ୍ତି ସୁରେଶ୍ଵରମ୍ । ତେଷାମଧ୍ଵରଜଂ ଧୂମଂ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରମୁପସ୍ଥିତମ୍
ସେମାନେ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞର ଧୂଆଁ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲା।
ଯଯାତିରୁପଜିଘ୍ରନ୍ଵୈ ନିପପାତ ମହୀଂ ପ୍ରତି । ଭୂମୌ ସ୍ଵର୍ଗେ ଚ ସଂବଦ୍ଧାଂ ନଦୀଂ ଧୂମମଯୀମିଵ । ଗଙ୍ଗାଂ ଗାମିଵ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀମାଲମ୍ବ୍ଯ ଜଗତୀପତିଃ
ଯୟାତି ସେ ଧୂଆଁ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିଲେ; ଭୂମି ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଧୂଆଁର ଏକ ନଦୀ, ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଭୂମି ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ବହୁଛି, ତାହାକୁ ଧରି ରହିଲେ।
ଶ୍ରୀମତ୍ସ୍ଵଵଭୃଥାଗ୍ର୍ଯେଷୁ ଚତୁର୍ଷୁ ପ୍ରତିବନ୍ଧୁଷୁ । ମଧ୍ଯେ ନିପତିତୋ ରାଜା ଲୋକପାଲୋପମେଷୁ ସଃ
ଚାରିଜଣ ଅତି ଶ୍ରୀମାନ୍ତ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନରେ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ରାଜା ସେଠି ପଡ଼ିଲେ—ସେମାନେ ଲୋକପାଳଙ୍କ ସମାନ।
ଚତୁର୍ଷୁ ହୁତକଲ୍ପେଷୁ ରାଜସିଂହମହାଗ୍ନିଷୁ । ପପାତ ମଧ୍ଯେ ରାଜର୍ଷିର୍ଯଯାତିଃ ପୁଣ୍ଯସଙ୍କ୍ଷଯେ
ଚାରିଟି ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି, ଯେଉଁମାନେ ରାଜାସିଂହ ପରି ଦହୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଗଲାବେଳେ, ରାଜର୍ଷି ଯୟାତି ପଡ଼ିଲେ।
ତମାହୁଃ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ଦୀପ୍ଯମାନମିଵ ଶ୍ରିଯା । କୋ ଭଵାନ୍କସ୍ଯ ଵା ବନ୍ଧୁର୍ଦେଶସ୍ଯ ନଗରସ୍ଯ ଵା
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏମିତି ଉଜ୍ୱଳ ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଲାଗୁଥିଲେ, ପଚାରିଲେ—'ଆପଣ କିଏ? କାହାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ? କେଉଁ ଦେଶ କିମ୍ବା ସହରର?'
ଯକ୍ଷୋ ଵାଽପ୍ଯଥଵା ଦେଵୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ରାକ୍ଷସୋଽପି ଵା । ନ ହି ମାନୁଷରୂପୋସି କୋଵାର୍ଥଃ କାଙ୍କ୍ଷ୍ଯତେ ତ୍ଵଯା
ତୁମେ ଯକ୍ଷ, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ ଯେଉଁଠି ହେଉ, ମନୁଷ୍ୟ ରୂପରେ ତୁମେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ତେଣୁ ଏଠାରେ କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ଆସିଛ?
ଯଯାତିରସ୍ମି ରାଜର୍ଷିଃ କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ଯଶ୍ଚ୍ଯୁତୋ ଦିଵଃ। ପତେଯଂ ସତ୍ସ୍ଵିତି ଧ୍ଯାଯନ୍ଭଵତ୍ସୁ ପତିତସ୍ତତଃ
ମୁଁ ରାଜାର୍ଷି ଯୟାତି, ମୋର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେବା ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଛି। ମୁଁ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିବି ବୋଲି ଭାବିଥିଲି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସିପଡ଼ିଛି।
ସତ୍ଯମେତଦ୍ଭଵତୁ ତେ କାଙ୍କ୍ଷିତଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ସର୍ଵେଷାଂ ନଃ କ୍ରତୁଫଲଂ ଧର୍ମଶ୍ଚ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍
ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ତାହା ସଫଳ ହେଉ। ଆମର ଯଜ୍ଞ ଫଳ ଏବଂ ଧର୍ମ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର।
ନାହଂ ପ୍ରତିଗ୍ରହଧନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋଽହ୍ଯହମ୍। ନ ଚ ମେ ପ୍ରଵଣା ବୁଦ୍ଧିଃ ପରପୁଣ୍ଯଵିନାଶନେ
ମୁଁ ଦାନ ନେଇ ବଞ୍ଚୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ। ମୋର ମନ ଅନ୍ୟଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହେନାହିଁ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ମୃଗଚର୍ଯାକ୍ରମାଗତାମ୍। ମାଧଵୀଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାଜାନସ୍ତେଽଭିଵାଦ୍ଯେଦମବ୍ରୁଵନ୍
ସେଇ ସମୟରେ ମୃଗ ଚରିବାକୁ ଆସିଥିବା ମାଧବୀକୁ ଦେଖି, ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇ କହିଲେ—
କିମାଗମନକୃତ୍ଯଂ ତେ କିଂ କୁର୍ମଃ ଶାସନଂ ତଵ। ଆଜ୍ଞାପ୍ଯା ହି ଵଯଂ ସର୍ଵେ ତଵ ପୁତ୍ରାସ୍ତପୋଧନେ
ତୁମେ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ଆମେ କଣ କରିବା? ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ତୁମେ ଆମର ପିତା।
ତେଷାଂ ତଦ୍ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାଧଵୀ ପରଯା ମୁଦା। ପିତରଂ ସମୁପାଗଚ୍ଛଦ୍ଯଯାତିଂ ସା ଵଵନ୍ଦ ଚ
ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମାଧବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଯୟାତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶିର ନମାଇଲେ।
ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୂର୍ଧନି ତାନ୍ପୁତ୍ରାଂସ୍ତାପସୀ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଦୌହିତ୍ରାସ୍ତଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମମ ପୁତ୍ରା ନ ତେ ପରାଃ
ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଛୁଇଁ, ଏହିପରି କହିଲେ: 'ରାଜା, ଏମାନେ ତୁମର ନାତି, ମୋର ପୁଅ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।'
ଇମେ ତ୍ଵାଂ ତାରଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଦିଷ୍ଟମେତତ୍ପୁରାତନମ୍ । ଅହଂ ତେ ଦୁହିତା ରାଜନ୍ମାଧଵୀ ମୃଗଚାରିଣୀ
ଏମାନେ ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ—ଏହି ପୁରୁଣା ନିୟମ। ମୁଁ ତୁମର କନ୍ୟା, ମାଧବୀ, ମୃଗ ଚରିବାକୁ ଯାଉଥିବା।
ମଯାଽପ୍ଯୁପଚିତୋ ଧର୍ମସ୍ତତୋଽର୍ଧଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍ । ଯସ୍ମାଦ୍ରାଜନ୍ନରାଃ ସର୍ଵେ ଅପତ୍ଯଫଲଭାଗିନଃ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ସଞ୍ଚୟ କରିଛି, ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର। କାରଣ, ରାଜା, ସମସ୍ତେ ସନ୍ତାନର ଫଳ ଭାଗୀ।