ଵୈଦୂର୍ଯାଙ୍କୁରକଲ୍ପାନି ମୃଦୂନି ହରିତାନି ଚ। ଚରନ୍ତୀ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଶଷ୍ପାଣି ତିକ୍ତାନି ମଧୁରାଣି ଚ
ସେ ମଣିର ଅଂକୁର ପରି ମୃଦୁ ଓ ହରିତ ତରକାରି, ମୃଦୁ ଘାସ, କଷା ଓ ମିଠା ଘାସ ଖାଉଥିଲେ।
ସ୍ରଵନ୍ତୀନାଂ ଚ ପୁଣ୍ଯାନାଂ ସୁରସାନି ସୁଚୀନି ଚ। ପିବନ୍ତୀ ଵାରିମୁଖ୍ଯାନି ଶୀତାନି ଵିମଲାନି ଚ
ସେ ପବିତ୍ର ଝରଣାର ଶୁଦ୍ଧ, ସୁସ୍ୱାଦୁ ଓ ଢଣ୍ଡା ପାଣି ପିଉଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଭଲ ଓ ସଫା ପାଣି ବାଛୁଥିଲେ।
ଵନେଷୁ ମୃଗରାଜେଷୁ ଵ୍ଯାଘ୍ରଵିପ୍ରୋଷିତେଷୁ ଚ । ଦାଵାଗ୍ନିଵିପ୍ରଯୁକ୍ତେଷୁ ଶୂନ୍ଯେଷୁ ଗହନେଷୁ ଚ
ସେ ସେମାନେ ରହୁନଥିବା ସିଂହ, ଚାଲିଯାଇଥିବା ବାଘ, ନିମିଲିଯାଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନି ଓ ଶୂନ୍ୟ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଚରନ୍ତୀ ହରିଣୈଃ ସାର୍ଧଂ ମୃଗୀଵ ଵନଚାରିଣୀ । ଚଚାର ଵିପୁଲଂ ଧର୍ମଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ସଂଵୃତମ୍
ସେ ହରିଣମାନେ ସହିତ ହରିଣୀ ପରି ଘୁରୁଥିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ରେହି ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ।
ଯଯାତିରପି ପୂର୍ଵେଷାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ଵୃତ୍ତମନୁଷ୍ଠିତଃ। ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଯୁର୍ଯୁଯୁଜେ କାଲଧର୍ମଣା
ଯୟାତି ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବତନ ରାଜାମାନେ ଯେପରି ଚାଲିଥିଲେ, ସେପରି ଆଚରଣ କରି, ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ବଞ୍ଚି, ଶେଷରେ କାଳର ନିୟମକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପୁରୁର୍ଯଦୁଶ୍ଚ ଦ୍ଵୌ ଵଂଶେ ଵର୍ଧମାନୌ ନରୋତ୍ତମୌ । ତାଭ୍ଭାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ ଲୋକେ ପରଲୋକେ ଚ ନାହୁଷଃ
ପୁରୁରୁବାସ ଓ ଯଦୁ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିଜ ବଂଶରେ ବଡ଼ ମାନ୍ୟ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନହୁଷ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।
ମହୀପତେ ନରପତିର୍ଯଯାତିଃ ସ୍ଵର୍ଗମାସ୍ଥିତଃ। ମହର୍ଷିକଲ୍ପୋ ନୃପତିଃ ସ୍ଵର୍ଗାଗ୍ର୍ଯଫଲଭୁଗ୍ଵିଭୁଃ
ମହୀର ରାଜା, ରାଜା ଯୟାତି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ସେ ମହାର୍ଷି ସମାନ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଖ୍ଯେ କାଲେ ବହୁଗୁଣେ ଗତେ। ରାଜର୍ଷିଷୁ ନିଷଣ୍ଣେଷୁ ମହୀଯଃସୁ ମହର୍ଧିଷୁ
ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଯେତେବେଳେ ଗଲା ଓ ରାଜା ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାନ୍ତ ମାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ,
ଅଵମେନେ ନରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଦେଵାନୃଷିଗଣାଂସ୍ତଥା। ଯଯାତିର୍ମୂଢଵିଜ୍ଞାନୋ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟଚେତନଃ
ଯୟାତିଙ୍କ ମନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇଥିଲା ଓ ବିବେକ ହରାଇଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ମଣିଷ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେକୁ ଅବହେଳା କଲେ।
ତତସ୍ତଂ ବୁବୁଧେ ଦେଵଃ ଶକ୍ରୋ ବଲନିଷୂଦନଃ । ତେ ଚ ରାଜର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ଧିଗ୍ଧିଗିତ୍ଯେଵମବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତି ନାଶ କରୁଥିବା, ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜା ତପସ୍ୱୀମାନେ 'ହେଉ, ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ।
ଵିଚାରଶ୍ଚ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ନହୁଷାତ୍ମଜମ୍ । କୋଽନ୍ଵଯଂ କସ୍ଯ ଵା ରାଜ୍ଞଃ କଥଂ ଵା ସ୍ଵର୍ଗମାଗତଃ
ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ: 'ଏହେ କିଏ? କେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ? କିପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆସିଛି?'
କର୍ମଣା କେନସିଦ୍ଧୋଽଯଂ କ୍ଵ ଵାଽନେନ ତପଶ୍ଚିତମ୍। କଥଂ ଵା ଜ୍ଞାଯତେ ସ୍ଵର୍ଗେ କେନ ଵା ଜ୍ଞାଯତେଽପ୍ଯୁତ
'କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ଏହିଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛି? କେଉଁଠି ସେ ତପସ୍ୟା କରିଛି? ସ୍ୱର୍ଗରେ କିପରି ଚିହ୍ନାଯାଉଛି, କିଏ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନେ?'
ଏଵଂ ଵିଚାସ୍ଯନ୍ତସ୍ତେ ରାଜାନଂ ସ୍ଵର୍ଗଵାସିନଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛୁରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଯଯାତିଂ ନୃପତିଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ରାଜାମାନେ ଯୟାତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ପରସ୍ପରେ ପଚାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—'ଏହି ରାଜା କିଏ?'
ଵିମାନପାଲାଃ ଶତଶଃ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରାଭିରକ୍ଷିଣଃ । ପୃଷ୍ଟା ଆସନପାଲାଶ୍ଚ ନ ଜାନୀମେତ୍ଯଥାଽବ୍ରୁଵନ୍
ସେଠାରେ ଶତଶଃ ଭବନର ରକ୍ଷକ, ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ରକ୍ଷକ ଓ ଆସନର ଦେଖଭାଳ କରୁଥିବାମାନେ ପଚାରାଯିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ।'
ସର୍ଵେ ତେ ହ୍ଯାଵୃତଜ୍ଞାନା ନାଭ୍ଯଜାନନ୍ତ ତଂ ନୃପମ୍ । ସ ମୁହୂର୍ତାଦଥ ନୃପୋ ହତୌଜାଶ୍ଚାଭଵତ୍ତଦା
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଢାକାଯାଇଥିଲେ, ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିଭଳି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ହରାଯିଗଲା।
ଅଥ ପ୍ରଚଲିତଃ ସ୍ଥାନାଦାସନାଚ୍ଚ ପରିଚ୍ଯୁତଃ। କମ୍ପିତେନେଵ ମନସା ଧର୍ଷିତଃ ଶେକଵାହ୍ନିନା
ତାପରେ, ସେ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ହଟିଗଲେ, ଆସନରୁ ଖସିପଡ଼ିଲେ, ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା, ମନେ ହେଲା ଯେ କୌଣସି ତୀବ୍ର ପବନ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ଲାଗିଛି।
ମ୍ଲାନସ୍ରଗ୍ଭ୍ରଷ୍ଟଵିଜ୍ଞାନଃ ପ୍ରଭ୍ରଷ୍ଟମୁକୁଟାଙ୍ଗଦଃ । ଵିଘୂର୍ଣନ୍ସ୍ରସ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗଃ ପ୍ରଭ୍ରଷ୍ଟାଭରଣାମ୍ବରଃ
ମାଳା ମ୍ଲାନ ହୋଇଗଲା, ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ହରାଇଗଲା, ମୁକୁଟ ଓ ବାହୁବନ୍ଦ ଖସିପଡ଼ିଲା, ସରିର ଅସ୍ଥିର ଓ ଅବସ୍ଥିତି ହରାଇଗଲା, ଗହଣା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଖସିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଅଦୃଶ୍ଯମାନସ୍ତାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ନପଶ୍ଯଂଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଶୂନ୍ଯଃ ଶୂନ୍ଯେନ ମନସା ପ୍ରପତିଷ୍ଯନ୍ମହୀତଲମ୍
ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ, ପୁଣି ପୁଣି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ମନ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଅସ୍ଥିର, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କିଂ ମଯା ମନସା ଧ୍ଯାତମଶୁଭଂ ଧର୍ମଦୂଷଣମ୍ । ଯେନାହଂ ଚଲିତଃ ସ୍ଥାନାଦିତି ରାଜା ଵ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ମୋ ମନରେ କଣ ଅଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମ ଚିନ୍ତା ଆସିଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ସ୍ଥାନରୁ ହଟିଗଲି?—ଏଭଳି ରାଜା ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ତେ ତୁ ତତ୍ରୈଵ ରାଜାନଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚାପ୍ସରସସ୍ତଥା । ଅପଶ୍ଯନ୍ତ ନିରାଲମ୍ବଂ ତଂ ଯଯାତିଂ ପରିଚ୍ଯୁତମ୍
ସେଠାରେ ଥିବା ରାଜାମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଯୟାତିଙ୍କୁ ନିରାଶ୍ରୟ ଓ ଖସିଯିବା ଦେଖିଲେ।
ଅଥୈତ୍ଯ ପୁରୁଷଃ କଶ୍ଚିତ୍କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ଯନିପାତକଃ । ଯଯାତିମବ୍ରଵୀଦ୍ରାଜନ୍ଦ୍ରେଵରାଜସ୍ଯ ଶାସନାତ୍
ତାପରେ, କୌଣସି ଏକ ପୁରୁଷ, ଯିଏ ପୁଣ୍ୟ ହରାଇ ଖସିପଡ଼ିଥିଲେ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯୟାତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ—
ଅତୀଵ ମଦମତ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ନ କଂଚିନ୍ନାଵମନ୍ଯସେ । ମାନେନ ଭ୍ରଷ୍ଟଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତେ ନାର୍ହସ୍ତ୍ଵଂ ପାର୍ଥିଵାତ୍ମଜ
ତୁମେ ବହୁତ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇଯାଇଛ, କାହାକୁ ମନେ କମ୍ ଭାବିନାହଁ। ଏହି ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ତୁମର ସ୍ୱର୍ଗ ହରାଇଯାଇଛି—ତୁମେ ଏଠି ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ରାଜପୁତ୍ର।
ନ ଚ ପ୍ରଜ୍ଞାଯସେ ଗଚ୍ଛ ପତସ୍ଵେତି ତମବ୍ରଵୀତ୍ । ପତେଯଂ ସତ୍ସ୍ଵିତି ଵଚସ୍ତ୍ରିରୁତ୍ତ୍କା ନହୁଷାତ୍ମଜଃ
ତୁମେ ଏହି କଥା ବୁଝିପାରୁନାହଁ; ଚାଲ, ପଡ଼ିଯାଅ!—ସେ ଏଭଳି କହିଲେ। ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର କହିଲେ, 'ଯଦି ଭଲ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ପଡ଼ିଯିବି।'
ପତିଷ୍ଯଂନ୍ତଯାମାସ ଗତିଂ ଗତିମତାଂ ଵରଃ। ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ନୈମିଷେ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭାନ୍
ଗତିଶୀଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୟାତି ଖସିବାକୁ ଠାନିଲେ; ସେହି ସମୟରେ, ନୈମିଷ ଅରଣ୍ୟରେ ରାଜର୍ଷିମାନେ—
ଚତୁରୋଽପଶ୍ଯତ ନୃପସ୍ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ପପାତ ହ । ପ୍ରତର୍ଦନୋ ଵସୁମନାଃ ଶିବିରୌଶୀନରୋଽଷ୍ଟକଃ
ରାଜା ଚାରିଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ: ପ୍ରତର୍ଦ୍ଦନ, ବସୁମନା, ଶିବି, ଉଶୀନର ଓ ଅଷ୍ଟକ।
ଵାଜପେଯେନ ଯଜ୍ଞେନ ତର୍ପଯନ୍ତି ସୁରେଶ୍ଵରମ୍ । ତେଷାମଧ୍ଵରଜଂ ଧୂମଂ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରମୁପସ୍ଥିତମ୍
ସେମାନେ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞର ଧୂଆଁ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲା।
ଯଯାତିରୁପଜିଘ୍ରନ୍ଵୈ ନିପପାତ ମହୀଂ ପ୍ରତି । ଭୂମୌ ସ୍ଵର୍ଗେ ଚ ସଂବଦ୍ଧାଂ ନଦୀଂ ଧୂମମଯୀମିଵ । ଗଙ୍ଗାଂ ଗାମିଵ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀମାଲମ୍ବ୍ଯ ଜଗତୀପତିଃ
ଯୟାତି ସେ ଧୂଆଁ ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିଲେ; ଭୂମି ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଧୂଆଁର ଏକ ନଦୀ, ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଭୂମି ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ବହୁଛି, ତାହାକୁ ଧରି ରହିଲେ।
ଶ୍ରୀମତ୍ସ୍ଵଵଭୃଥାଗ୍ର୍ଯେଷୁ ଚତୁର୍ଷୁ ପ୍ରତିବନ୍ଧୁଷୁ । ମଧ୍ଯେ ନିପତିତୋ ରାଜା ଲୋକପାଲୋପମେଷୁ ସଃ
ଚାରିଜଣ ଅତି ଶ୍ରୀମାନ୍ତ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନରେ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ରାଜା ସେଠି ପଡ଼ିଲେ—ସେମାନେ ଲୋକପାଳଙ୍କ ସମାନ।
ଚତୁର୍ଷୁ ହୁତକଲ୍ପେଷୁ ରାଜସିଂହମହାଗ୍ନିଷୁ । ପପାତ ମଧ୍ଯେ ରାଜର୍ଷିର୍ଯଯାତିଃ ପୁଣ୍ଯସଙ୍କ୍ଷଯେ
ଚାରିଟି ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି, ଯେଉଁମାନେ ରାଜାସିଂହ ପରି ଦହୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଗଲାବେଳେ, ରାଜର୍ଷି ଯୟାତି ପଡ଼ିଲେ।
ତମାହୁଃ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ଦୀପ୍ଯମାନମିଵ ଶ୍ରିଯା । କୋ ଭଵାନ୍କସ୍ଯ ଵା ବନ୍ଧୁର୍ଦେଶସ୍ଯ ନଗରସ୍ଯ ଵା
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏମିତି ଉଜ୍ୱଳ ଶ୍ରୀରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଲାଗୁଥିଲେ, ପଚାରିଲେ—'ଆପଣ କିଏ? କାହାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ? କେଉଁ ଦେଶ କିମ୍ବା ସହରର?'