ଜାତୋ ଦାନପତିଃ ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵଯା ଶୂରସ୍ତଥାଽପରଃ। ସତ୍ଯଧର୍ମରତଶ୍ଚାନ୍ଯୋ ଯଜ୍ଵା ଚାପି ତଥାଽପରଃ
ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଦାନଶୀଳ ପୁତ୍ର, ଆଉ ଏକ ଶୂରବୀର, ଅନ୍ୟ ଜଣ ନିତି ଓ ସତ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ, ଏବଂ ଆଉ ଜଣ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଛି।
ତଦାଗଚ୍ଛ ଵରାରୋହେ ତାରିତସ୍ତେ ପିତା ସୁତୈଃ । ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚୈଵ ରାଜାନସ୍ତଥା ଚାହଂ ସୁମଧ୍ଯମେ
ଏହିପରି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଆସ; ତୁମ ପିତା ତୁମ ପୁତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଛନ୍ତି। ଚାରିଜଣ ରାଜା ଓ ମୁଁ, ହେ ସୁମଧ୍ୟମା, ଉଦ୍ଧାର ପାଇଛୁ।
ଗାଲଵସ୍ତ୍ଵଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାଯ ସୁପର୍ଣଂ ପନ୍ନଗାଶନମ୍ । ପିତୁର୍ନିର୍ଯାତ୍ଯ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଯଯୌ ଵନମେଵ ହ
ଗାଲବ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ପିତାଙ୍କ ଘରୁ କନ୍ୟାକୁ ନେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚଲିଗଲେ।
ସ ତୁ ରାଜା ପୁନସ୍ତସ୍ଯାଃ କର୍ତୁକାମଃ ସ୍ଵଯଂଵରମ୍। ଉପଗମ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ଗଙ୍ଗାଯାମୁନସଙ୍ଗମେ
କିନ୍ତୁ ରାଜା ପୁନି ଏହି କନ୍ୟା ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂବର କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ସଙ୍ଗମରେ ଥିବା ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ଗୃହୀତମାଲ୍ଯଦାମାଂ ତାଂ ରଥମାରୋପ୍ଯ ମାଧଵୀମ୍ । ପୂରୁର୍ଯଦୁଶ୍ଚ ଭଗିନୀମାଶ୍ରମେ ପର୍ଯଧାଵତାମ୍
ପୁରୁରୁବାସ ଓ ଯଦୁ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ମାଧବୀଙ୍କୁ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ ରଥରେ ବସାଇଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ରମକୁ ଘେରି ଘେରି ଚାଲିଲେ।
ନାଗଯକ୍ଷମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵମୃଗପକ୍ଷିଣାମ୍ । ଶୈଲଦ୍ରୁମଵନୌକାନାମାସୀତ୍ତତ୍ର ସମାଗମଃ
ସେଠାରେ ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ମଣିଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ପାହାଡ଼, ଗଛ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଆସି ଏକଠି ହେଲେ।
ନାନାପୁରୁଷଦେଶ୍ଯାନାମୀଶ୍ଵରୈଶ୍ଚ ସମାକୁଲମ୍ । ଋଷିଭିର୍ବ୍ରହ୍ମକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ସମନ୍ତାଦାଵୃତଂ ଵନମ୍
ବହୁ ଦେଶର ଲୋକ ଓ ଅଧିପତିମାନେ ଆସିଥିଲେ, ଚାରିପଟେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭଳି ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ନିର୍ଦିଶ୍ଯମାନେଷୁ ତୁ ସା ଵରେଷୁ ଵରଵର୍ଣିନୀ । ଵରାନୁତ୍କ୍ରମ୍ଯ ସର୍ଵାସ୍ତାନ୍ଵରଂ ଵୃତଵତୀ ଵନମ୍
ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପବତୀ ଝିଅ ସମସ୍ତ ବର ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରି ଜଙ୍ଗଲକୁ ନିଜ ବର ଭାବେ ବାଛିଲେ।
ଅଵତୀର୍ଯ ରଥାତ୍କନ୍ଯା ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଚ ବନ୍ଧୁଷୁ। ଉପଗମ୍ଯ ଵନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତପସ୍ତେପେ ଯଯାତିଜା
ସେ କନ୍ୟା ରଥରୁ ଅବତରି, ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଖରେ ଶିର ନମାଇ, ପବିତ୍ର ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ, କାରଣ ସେ ଯୟାତିଙ୍କ ବଂଶର ଥିଲେ।
ଉପଵାସୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଦୀକ୍ଷାଭିର୍ନିଯମୈସ୍ତଥା । ଆତ୍ମନୋ ଲଘୁତାଂ କୃତ୍ଵା ବଭୂଵ ମୃଗଚାରିଣୀ
ବିଭିନ୍ନ ଉପବାସ, ନିୟମ ଓ ଦୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜକୁ ହାଲୁକା କରି ହରିଣୀ ପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଵୈଦୂର୍ଯାଙ୍କୁରକଲ୍ପାନି ମୃଦୂନି ହରିତାନି ଚ। ଚରନ୍ତୀ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଶଷ୍ପାଣି ତିକ୍ତାନି ମଧୁରାଣି ଚ
ସେ ମଣିର ଅଂକୁର ପରି ମୃଦୁ ଓ ହରିତ ତରକାରି, ମୃଦୁ ଘାସ, କଷା ଓ ମିଠା ଘାସ ଖାଉଥିଲେ।
ସ୍ରଵନ୍ତୀନାଂ ଚ ପୁଣ୍ଯାନାଂ ସୁରସାନି ସୁଚୀନି ଚ। ପିବନ୍ତୀ ଵାରିମୁଖ୍ଯାନି ଶୀତାନି ଵିମଲାନି ଚ
ସେ ପବିତ୍ର ଝରଣାର ଶୁଦ୍ଧ, ସୁସ୍ୱାଦୁ ଓ ଢଣ୍ଡା ପାଣି ପିଉଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଭଲ ଓ ସଫା ପାଣି ବାଛୁଥିଲେ।
ଵନେଷୁ ମୃଗରାଜେଷୁ ଵ୍ଯାଘ୍ରଵିପ୍ରୋଷିତେଷୁ ଚ । ଦାଵାଗ୍ନିଵିପ୍ରଯୁକ୍ତେଷୁ ଶୂନ୍ଯେଷୁ ଗହନେଷୁ ଚ
ସେ ସେମାନେ ରହୁନଥିବା ସିଂହ, ଚାଲିଯାଇଥିବା ବାଘ, ନିମିଲିଯାଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଆଗ୍ନି ଓ ଶୂନ୍ୟ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଚରନ୍ତୀ ହରିଣୈଃ ସାର୍ଧଂ ମୃଗୀଵ ଵନଚାରିଣୀ । ଚଚାର ଵିପୁଲଂ ଧର୍ମଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ସଂଵୃତମ୍
ସେ ହରିଣମାନେ ସହିତ ହରିଣୀ ପରି ଘୁରୁଥିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ରେହି ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ।
ଯଯାତିରପି ପୂର୍ଵେଷାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ଵୃତ୍ତମନୁଷ୍ଠିତଃ। ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଯୁର୍ଯୁଯୁଜେ କାଲଧର୍ମଣା
ଯୟାତି ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବତନ ରାଜାମାନେ ଯେପରି ଚାଲିଥିଲେ, ସେପରି ଆଚରଣ କରି, ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ବଞ୍ଚି, ଶେଷରେ କାଳର ନିୟମକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପୁରୁର୍ଯଦୁଶ୍ଚ ଦ୍ଵୌ ଵଂଶେ ଵର୍ଧମାନୌ ନରୋତ୍ତମୌ । ତାଭ୍ଭାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ ଲୋକେ ପରଲୋକେ ଚ ନାହୁଷଃ
ପୁରୁରୁବାସ ଓ ଯଦୁ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ନିଜ ବଂଶରେ ବଡ଼ ମାନ୍ୟ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନହୁଷ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।
ମହୀପତେ ନରପତିର୍ଯଯାତିଃ ସ୍ଵର୍ଗମାସ୍ଥିତଃ। ମହର୍ଷିକଲ୍ପୋ ନୃପତିଃ ସ୍ଵର୍ଗାଗ୍ର୍ଯଫଲଭୁଗ୍ଵିଭୁଃ
ମହୀର ରାଜା, ରାଜା ଯୟାତି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ସେ ମହାର୍ଷି ସମାନ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଖ୍ଯେ କାଲେ ବହୁଗୁଣେ ଗତେ। ରାଜର୍ଷିଷୁ ନିଷଣ୍ଣେଷୁ ମହୀଯଃସୁ ମହର୍ଧିଷୁ
ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଯେତେବେଳେ ଗଲା ଓ ରାଜା ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମହାନ୍ତ ମାନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ,
ଅଵମେନେ ନରାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଦେଵାନୃଷିଗଣାଂସ୍ତଥା। ଯଯାତିର୍ମୂଢଵିଜ୍ଞାନୋ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟଚେତନଃ
ଯୟାତିଙ୍କ ମନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇଥିଲା ଓ ବିବେକ ହରାଇଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ମଣିଷ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେକୁ ଅବହେଳା କଲେ।
ତତସ୍ତଂ ବୁବୁଧେ ଦେଵଃ ଶକ୍ରୋ ବଲନିଷୂଦନଃ । ତେ ଚ ରାଜର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ଧିଗ୍ଧିଗିତ୍ଯେଵମବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର, ଶକ୍ତି ନାଶ କରୁଥିବା, ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜା ତପସ୍ୱୀମାନେ 'ହେଉ, ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ।
ଵିଚାରଶ୍ଚ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ନହୁଷାତ୍ମଜମ୍ । କୋଽନ୍ଵଯଂ କସ୍ଯ ଵା ରାଜ୍ଞଃ କଥଂ ଵା ସ୍ଵର୍ଗମାଗତଃ
ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ: 'ଏହେ କିଏ? କେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ? କିପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆସିଛି?'
କର୍ମଣା କେନସିଦ୍ଧୋଽଯଂ କ୍ଵ ଵାଽନେନ ତପଶ୍ଚିତମ୍। କଥଂ ଵା ଜ୍ଞାଯତେ ସ୍ଵର୍ଗେ କେନ ଵା ଜ୍ଞାଯତେଽପ୍ଯୁତ
'କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ଏହିଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛି? କେଉଁଠି ସେ ତପସ୍ୟା କରିଛି? ସ୍ୱର୍ଗରେ କିପରି ଚିହ୍ନାଯାଉଛି, କିଏ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନେ?'
ଏଵଂ ଵିଚାସ୍ଯନ୍ତସ୍ତେ ରାଜାନଂ ସ୍ଵର୍ଗଵାସିନଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପପ୍ରଚ୍ଛୁରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଯଯାତିଂ ନୃପତିଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ରାଜାମାନେ ଯୟାତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ପରସ୍ପରେ ପଚାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—'ଏହି ରାଜା କିଏ?'
ଵିମାନପାଲାଃ ଶତଶଃ ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରାଭିରକ୍ଷିଣଃ । ପୃଷ୍ଟା ଆସନପାଲାଶ୍ଚ ନ ଜାନୀମେତ୍ଯଥାଽବ୍ରୁଵନ୍
ସେଠାରେ ଶତଶଃ ଭବନର ରକ୍ଷକ, ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ରକ୍ଷକ ଓ ଆସନର ଦେଖଭାଳ କରୁଥିବାମାନେ ପଚାରାଯିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ।'
ସର୍ଵେ ତେ ହ୍ଯାଵୃତଜ୍ଞାନା ନାଭ୍ଯଜାନନ୍ତ ତଂ ନୃପମ୍ । ସ ମୁହୂର୍ତାଦଥ ନୃପୋ ହତୌଜାଶ୍ଚାଭଵତ୍ତଦା
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅଜ୍ଞାନରେ ଢାକାଯାଇଥିଲେ, ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିଭଳି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରାଜାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ହରାଯିଗଲା।
ଅଥ ପ୍ରଚଲିତଃ ସ୍ଥାନାଦାସନାଚ୍ଚ ପରିଚ୍ଯୁତଃ। କମ୍ପିତେନେଵ ମନସା ଧର୍ଷିତଃ ଶେକଵାହ୍ନିନା
ତାପରେ, ସେ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ହଟିଗଲେ, ଆସନରୁ ଖସିପଡ଼ିଲେ, ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା, ମନେ ହେଲା ଯେ କୌଣସି ତୀବ୍ର ପବନ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ଲାଗିଛି।
ମ୍ଲାନସ୍ରଗ୍ଭ୍ରଷ୍ଟଵିଜ୍ଞାନଃ ପ୍ରଭ୍ରଷ୍ଟମୁକୁଟାଙ୍ଗଦଃ । ଵିଘୂର୍ଣନ୍ସ୍ରସ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗଃ ପ୍ରଭ୍ରଷ୍ଟାଭରଣାମ୍ବରଃ
ମାଳା ମ୍ଲାନ ହୋଇଗଲା, ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ହରାଇଗଲା, ମୁକୁଟ ଓ ବାହୁବନ୍ଦ ଖସିପଡ଼ିଲା, ସରିର ଅସ୍ଥିର ଓ ଅବସ୍ଥିତି ହରାଇଗଲା, ଗହଣା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଖସିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଅଦୃଶ୍ଯମାନସ୍ତାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ନପଶ୍ଯଂଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଶୂନ୍ଯଃ ଶୂନ୍ଯେନ ମନସା ପ୍ରପତିଷ୍ଯନ୍ମହୀତଲମ୍
ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ, ପୁଣି ପୁଣି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ମନ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଅସ୍ଥିର, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
କିଂ ମଯା ମନସା ଧ୍ଯାତମଶୁଭଂ ଧର୍ମଦୂଷଣମ୍ । ଯେନାହଂ ଚଲିତଃ ସ୍ଥାନାଦିତି ରାଜା ଵ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍
ମୋ ମନରେ କଣ ଅଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମ ଚିନ୍ତା ଆସିଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ସ୍ଥାନରୁ ହଟିଗଲି?—ଏଭଳି ରାଜା ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ତେ ତୁ ତତ୍ରୈଵ ରାଜାନଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚାପ୍ସରସସ୍ତଥା । ଅପଶ୍ଯନ୍ତ ନିରାଲମ୍ବଂ ତଂ ଯଯାତିଂ ପରିଚ୍ଯୁତମ୍
ସେଠାରେ ଥିବା ରାଜାମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ଯୟାତିଙ୍କୁ ନିରାଶ୍ରୟ ଓ ଖସିଯିବା ଦେଖିଲେ।