ଗୁର୍ଵର୍ଥୋ ଦୀଯତାମେଵ ଯଦି ଗାଲଵ ମନ୍ଯସେ । ଇତ୍ଯେଵମାହ ସକ୍ରୋଧୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତପୋଧନଃ
'ଗାଳବ, ଯଦି ତୁମେ ଭଲ ଭାବୁଛ, ତେବେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦିଅ,' ଏଭଳି କ୍ରୋଧ ସହିତ ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଥିଲେ।
ସୋଽଯଂ ଶୋକେନ ମହତା ତପ୍ଯମାନୋ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭଃ । ଅଶକ୍ତଃ ପ୍ରତିକର୍ତୁଂ ତଦ୍ଭଵନ୍ତଂ ଶରଣଂ ଗତଃ
'ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାରି ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ଏବଂ ପ୍ରତିଦାନ ଦେବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛନ୍ତି।'
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ତ୍ଵତ୍ତୋ ଭିକ୍ଷାଂ ଗତଵ୍ଯଥଃ । କୃତ୍ଵାଽଽପଵର୍ଗଂ ଗୁରଵେ ଚରିଷ୍ଯତି ମହତ୍ତପଃ
'ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ପାଇଲେ, ସେ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହେବେ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଋଣ ଶେଷ କରି, ପୁନି ମହାତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେବେ।'
ତପସଃ ସଂଵିଭାଗେନ ଭଵନ୍ତମପି ଯୋକ୍ଷ୍ଯତେ। ସ୍ଵେନ ରାଜର୍ଷିତପସା ପୂର୍ଣଂ ତ୍ଵାଂ ପୂରଯିଷ୍ଯତି
'ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଭାଗ କରିବେ; ତାଙ୍କର ରାଜାର୍ଷି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ।'
ଯାଵନ୍ତି ରୋମାଣି ହଯେ ଭଵନ୍ତୀହ ନରେଶ୍ଵର । ତାଵନ୍ତୋ ଵାଜିନୋ ଲୋକାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମହୀପତେ
ହେ ରାଜା, ଘୋଡ଼ାର ଦେହରେ ଯେତେଟି ଲୋମ ଅଛି, ସେତେଟି ଜଗତ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ହେ ପୃଥିବୀର ନାଥ।
ପାତ୍ରଂ ପ୍ରତିଗ୍ରହସ୍ଯାଯଂ ଦାତୁଂ ପାତ୍ରଂ ତଥା ଭଵାନ୍ । ଶଙ୍ଖେ କ୍ଷୀରମିଵାସକ୍ତଂ ଭଵତ୍ଵେତତ୍ତଥୋପମମ୍
ଏହି ଦାନ ପାଇଁ ଏହା ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର, ଏବଂ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ଦାତା; ଯେପରି ଶଂଖରେ ଦୁଧ ଲଗି ରହିଯାଏ, ଏହି ଉପମା ଏଠି ଠିକ୍ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁପର୍ଣେନ ତଥ୍ଯଂ ଵଚନମୁତ୍ତମମ୍ । ଵିମୃଶ୍ଯାଵହିତୋ ରାଜା ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଏହି ସତ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଗଭୀର ଭାବନାରେ ପଡ଼ି, ପୁନିପୁନି ଭାବିଲେ।
ଯଷ୍ଟା କ୍ରତୁସହସ୍ରାଣାଂ ଦାତା ଦାନପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଯଯାତିଃ ସର୍ଵକାଶୀଶ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ହଜାର ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଦାନରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଓ ସମ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ କାଶୀର ରାଜା ଯୟାତି ଏହିପରି କହିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରିଯସଖଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଂ ଗାଲଵଂ ଚ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭମ୍ । ନିଦର୍ଶନଂ ଚ ତପସୋ ଭିକ୍ଷାଂ ଶ୍ଲାଘ୍ଯାଂ ଚ କୀର୍ତିତାମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାଳବଙ୍କୁ ଦେଖି, ତପସ୍ୟାର ଉଦାହରଣ ଓ ଉତ୍ତମ ଭିକ୍ଷାର କୀର୍ତ୍ତିକୁ ମନେ ପକାଇ କଥା କହିଲେ।
ଅତୀତ୍ଯ ଚ ନୃପାନନ୍ଯାନାଦିତ୍ଯକୁଲସଂଭଵାନ୍ । ମତ୍ସକାଶମନୁପ୍ରାପ୍ତାଵେତାଂ ବୁଦ୍ଧିମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଉପେକ୍ଷା କରି, ଆପଣ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହି ଉପାୟକୁ ଭାବିଛନ୍ତି।
ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ତାରିତଂ ଚାଦ୍ଯ ମେ କଲମ୍ । ଅଦ୍ଯାଯଂ ତାରିତୋ ଦେଶୋ ମମ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ତ୍ଵଯାଽନଘ
ଆଜି ମୋ ଜନ୍ମ ସଫଳ ହେଲା, ଆଜି ମୋ ଋଣ ମୁକ୍ତ ହେଲି; ଆଜି, ହେ ନିର୍ମଳ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ତୁମେ ମୋ ଦେଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛ।
ଵକ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ତୁ ସଖେ ଯଥା ଜାନାସି ମାଂ ପୁରା । ନ ତଥା ଵିତ୍ତଵାନସ୍ମି କ୍ଷୀଣଂ ଵିତ୍ତଂ ଚ ମେ ସଖେ
ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯେପରି ତୁମେ ପୂର୍ବେ ମୋତେ ଜାଣିଥିଲ, ଏବେ ମୋ ପାଖରେ ଏତେ ଧନ ନାହିଁ; ମୋ ଧନ କମିଯାଇଛି।
ନ ଚ ଶକ୍ତୋଽସ୍ମି ତେ କର୍ତୁଂ ମୋଘମାଗମନଂ ଖଗ। ନ ଚାଶାମସ୍ଯ ଵିପର୍ଷେର୍ଵିତଥୀକର୍ତୁମୁତ୍ସହେ
ହେ ପକ୍ଷୀ, ତୁମର ଆଗମନକୁ ଫଳହୀନ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ଏହି ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କର ଆଶା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ମୋତେ ମନେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ପୁତ୍ରୀଂ ଦାସ୍ଯାମି ଯତ୍କାର୍ଯମିଯଂ ସଂପାଦଯିଷ୍ଯତି। ଅଭିଗମ୍ଯ ହତାଶୋ ହି ନିଵୃତ୍ତୋ ଦହତେ କୁଲମ୍
ମୁଁ ମୋ ଝିଅକୁ ଦେବି; ଯେ କାମ ଅଛି, ସେ ସେଥିରେ ସାର୍ଥକ ହେବ। କାରଣ, ଆଶା ହରାଇ ଫେରିଥିବା ଲୋକ ନିଜ କୁଳକୁ ଦହିଦେଇଥାଏ।
ନାତଃ ପରଂ ଵୈନତେଯ କିଂଚିତ୍ପାପିଷ୍ଠମୁଚ୍ଯତେ । ପ୍ରଥାଶାନାଶନଂ ଲୋକେ ଦେହି ନାସ୍ତୀତି ଵା ଵଚଃ
ଏଠାରୁ ଅଧିକ ପାପ କିଛି ନାହିଁ, ହେ ବିନତାନନ୍ଦନ; ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ 'ଦେବାକୁ କିଛି ନାହିଁ' ବୋଲି କହିବାଟା।
ହତାଶୋ ହ୍ଯକୃତାର୍ଥଃ ସନ୍ହତଃ ସଂଭାଵିତୋ ନରଃ । ହିନସ୍ତି ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଂଶ୍ଚାକୁର୍ଵତୋ ହିତମ୍
ଯେ ଲୋକ ଆଶାଭଙ୍ଗ ଓ ଅସଫଳ, ତଥାପି ସମ୍ମାନିତ, ସେ ଯେଉଁ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଉପକାର କରେନି, ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚତୁର୍ଣାଂ ଵଂଶାନାଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ରୀ ସୁତା ମମ। `ମାଧଵୀ ନାମ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯେଯଂ ସର୍ଵଧର୍ମପ୍ରଦାଯିନୀ
ସେଇଥିପାଇଁ, ମୋ ଝିଅ ମାଧବୀ ଚାରିଟି ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ; ସେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ।
ଇଯଂ ସୁରସୁତପ୍ରଖ୍ଯା ସର୍ଵଧର୍ମୋପଚାଯିନୀ। ସଦା ଦେଵମନୁଷ୍ଯଣାମସୁରାଣାଂ ଚ ଗାଲଵ । କାଙ୍କ୍ଷିତା ରୂପତୋ ବାଲା ସୁତା ମେ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍
ଏହିଝିଅ ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍; ସେ ସଦା ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅସୁରମାନେଙ୍କ ରୂପରେ ଆକଂକ୍ଷିତ, ହେ ଗାଳବ, ମୋ ଝିଅକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
ଅସ୍ଯାଃ ଶୁଲ୍କଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯନ୍ତି ନୃପା ରାଜ୍ଯମପି ଧ୍ରଵମ୍। କିଂ ପୁନଃ ଶ୍ଯାମକର୍ଣାନାଂ ହଯାନାଂ ଦ୍ଵେ ଚତୁଃଶତେ
ଏହିଝିଅ ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବେ; ତେବେ ଦୁଇ ଦୁଇଟି କଳାକାନ୍ତି ଘୋଡ଼ା ଦେବା କଣ କଥା!
ସ ଭଵାପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତୁ ମମୈତାଂ ମାଧଵୀଂ ସୁତାମ୍। ଅହଂ ଦୌହିତ୍ରଵାନ୍ତ୍ସ୍ଯାଂ ଵୈ ଵର ଏଷ ମମ ପ୍ରଭୋ
ମୋ ଝିଅ ମାଧବୀକୁ ସେ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ; ମୁଁ ନାତି ପାଇବି, ଏହି ମୋ ଇଚ୍ଛା, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ସ ତସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶଂସିତଵ୍ରତଃ ।' ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ତାଂ କନ୍ଯାଂ ଗାଲଵଃ ସହ ପକ୍ଷିଣା। ପୁନର୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାଵ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରତସ୍ଥେ ସହ କନ୍ଯଯା
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗାଳବ, ପକ୍ଷୀ ସହିତ ଝିଅକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, 'ଆମେ ପୁଣି ଆସିବୁ' ବୋଲି କହି, ଝିଅ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ଉପଲବ୍ଧମିଦଂ ଦ୍ଵାରମଶ୍ଵାନାମିତି ଚାଣ୍ଡଜଃ। ଉକ୍ତ୍ଵା ଗାଲଵମାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ଜଗାମ ଭଵନଂ ସ୍ଵକମ୍
ଏହି ଉପାୟରେ ଘୋଡ଼ା ମିଳିବ ବୋଲି ବୁଝି, ବିନତାନନ୍ଦନ ଗାଳବଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଗତେ ପତଗରାଜେ ତୁ ଗାଲଵଃ ସହ କନ୍ଯଯା। ଚିନ୍ତଯାନଃ କ୍ଷମଂଦାନେ ରାଜାନଂ ଶୁଲ୍କତୋଽଗମତ୍
ପକ୍ଷୀରାଜ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଗାଳବ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ସହିତ ଏକ ଏମିତି ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଦେୟାଯୋଗ୍ୟ ଦାୟଜ୍ୟ ଦେଇପାରିବେ ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ।
ସୋଽଗଚ୍ଛନ୍ମନସେକ୍ଷ୍ଵାକୁଂ ହର୍ଯଶ୍ଵଂ ରାଜସତ୍ତମମ୍। ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ମହାଵୀର୍ଯଂ ଚତୁରଙ୍ଗବଲାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ଯିବା ସମୟରେ ମନରେ ଭାବିଲେ, ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଅତିଶୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ସହିତ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ହର୍ୟଶ୍ୱଙ୍କୁ।
କୋଶଧାନ୍ଯବଲୋପେତଂ ପ୍ରିଯପୌରଂ ଦ୍ଵିଜପ୍ରିଯମ୍ । ପ୍ରଜାଭିକାମଂ ଶାମ୍ଯନ୍ତଂ କୁର୍ଵାଣଂ ତପ ଉତ୍ତମମ୍
ସେ ରାଜା ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ସେନାରେ ପ୍ରଚୁର; ପ୍ରଜାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି; ସନ୍ତାନ ଆଶା କରୁଥିବା, ଶାନ୍ତ ଓ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ।
ତମୁପାଗମ୍ଯ ଵିପ୍ରଃ ସ ହର୍ଯଶ୍ଵଂ ଗାଲଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍ । କନ୍ଯେଯଂ ମମ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସଵୈଃ କୁଲଵର୍ଧିନୀ
ସେହି ହର୍ୟଶ୍ୱ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗାଳବ କହିଲେ: 'ମୋର ଏହି କନ୍ୟା, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇବେ।'
ଇଯଂ ଶୁଲ୍କେନ ଭାର୍ଯାର୍ଥଂ ହର୍ଯଶ୍ଵ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍ । ଶୁଲ୍କଂ ତେ କୀର୍ତିଯିଷ୍ଯାମି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସଂପ୍ରଧାର୍ଯତାମ୍
'ହର୍ୟଶ୍ୱ, ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦାୟଜ୍ୟ ଦେଇ ଗୃହଣ କର; ତୁମ ଦାନର କଥା ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୀର୍ତ୍ତି କରିବି—ଏହା ଶୁଣି ଭଲଭାବେ ଭାବିବା।'
ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହୀପାଲଃ କାଶୀନାମୀଶ୍ଵରଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଦିଵୋଦାସ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଭୈମସେନିର୍ନରାଧିପଃ
କାଶୀର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା, ଭୈମସେନୀ ବଂଶର ନରପତି, ଦିବୋଦାସ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।
ତତ୍ର ଗଚ୍ଛାଵହେ ଭଦ୍ରେ ଶନୈରାଗଚ୍ଛ ମା ଶୁଚଃ । ଧାର୍ମିକଃ ସଂଯମେ ଯୁକ୍ତଃ ସତ୍ଯେ ଚୈଵ ଜନେଶ୍ଵରଃ
'ଭଦ୍ରେ, ଆମେ ସେଠାକୁ ଚଳିଯିବା; ଧୀରେ ଆସ, ଦୁଃଖ କରନି। ସେ ଧର୍ମିକ, ସଂଯମୀ ଓ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଜନନାୟକ।'
ତମୁପାଗମ୍ଯ ସ ମୁନିର୍ନ୍ଯାଯତସ୍ତେନ ସତ୍କୃତଃ। ଗାଲଵଃ ପ୍ରସଵସ୍ଯାର୍ଥେ ତଂ ନୃପଂ ପ୍ରତ୍ଯଚୋଦଯତ୍
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ମୁନିକୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଲେ; ଗାଳବ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।