ସ ତ୍ଵଂ ଯାଚାତ୍ର ରାଜାନଂ କଂଚିଦ୍ରାଜର୍ଷିଵଂଶଜମ୍ । ଅପୀଡ୍ଯ ରାଜା ପୌରାନ୍ହି ଯୋ ନୌ କୁର୍ଯାତ୍କୃତାର୍ଥିନୌ
'ତେଣୁ, ତୁମେ କୌଣସି ରାଜାର୍ଷି ବଂଶର ଏକ ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଉ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମର କାମ ସଫଳ କରିବେ।'
ଅସ୍ତି ସୋମାନ୍ଵଵାଯେ ମେ ଜାତଃ କଶ୍ଚିନ୍ନୃପଃ ସଖା । ଅଭିଗଚ୍ଛାଵହେ ତଂ ଵୈ ତସ୍ଯାସ୍ତି ଵିଭଵୋ ଭୁଵି
'ମୋର ଏକ ବନ୍ଧୁ ଅଛନ୍ତି, ସୋମ ବଂଶର ଏକ ରାଜା, ଚଳ ଆମେ ସେଠାକୁ ଯିବା, କାରଣ ସେ ଭୂମିରେ ବହୁତ ଧନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।'
ଯଯାତିର୍ନାମ ରାଜର୍ଷିର୍ନୋହୁଷଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ । ସ ଦାସ୍ଯତି ମଯା ଚୋକ୍ତୋ ଭଵତା ଚାର୍ଥିତଃ ସ୍ଵଯମ୍
'ତାଙ୍କ ନାମ ଯୟାତି, ନହୁଷ ବଂଶର ଏକ ରାଜାର୍ଷି, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବେ, ବିଶେଷ କରି ମୋ ଅନୁରୋଧରେ ଏବଂ ତୁମେ ନିଜେ ଅନୁରୋଧ କଲେ।'
ଵିଭଵଶ୍ଚାସ୍ଯ ସୁମହାନାସୀଦ୍ଧନପତେରିଵ । ଏଵଂ ଗୁରୁଧନଂ ଵିଦ୍ଵନ୍ଦାନେନୈଵ ଵିଶୋଧଯ
'ତାଙ୍କର ଧନ-ସମ୍ପଦ କୁବେରଙ୍କ ପରି ବିଶାଳ ଥିଲା; ତେଣୁ, ଜ୍ଞାନୀ, ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ କର।'
ତଥା ତୌ କଥଯନ୍ତୌ ଚ ଚିନ୍ତଯନ୍ତୌ ଚ ଯତ୍କ୍ଷମମ୍। ପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ନରପତିଂ ଯଯାତିଂ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତୌ
ଏଭଳି, ଦୁଇଜଣ କଥା ହେଉଥିବା ଏବଂ ଯାହା ଉଚିତ ଭାବିଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ସତ୍କାରୈରର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯାଦିକଂ ଵରମ୍ । ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚାଗମନେ ହେତୁମୁଵାଚ ଵିନତାସୁତଃ
ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଦର ପାଇଁ ପରେ, ଭିନତାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆଗମନର କାରଣ ପଚାରାଗଲା।
ଅଯଂ ମେ ନାହୁଷ ସଖା ଗାଲଵସ୍ତପସୋ ନିଧିଃ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯୋଽଭୂଦ୍ଵର୍ଷାଣ୍ଯଯୁତଶୋ ନୃପ
'ହେ ନହୁଷବଂଶୀ, ଏହି ମୋର ବନ୍ଧୁ ଗାଳବ, ତପସ୍ୟାର ଧନ; ଏହା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ, ରାଜା, ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି।'
ସୋଽଯଂ ତେନାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତ ଉପକାରେପ୍ସଯା ଦ୍ଵିଜଃ। ତମାହ ଭଗଵାନ୍କିଂ ତେ ଦଦାନି ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣାମ୍
'ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେଠାରେ ସେବା କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଅନୁମତି ମିଳିଲା ପରେ, ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କଣ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଚାହୁଁଛ?"'
ଅସକୃତ୍ତେନ ଚୋକ୍ତେନ କିଂଚିଦାଗତମନ୍ଯୁନା । ଅଯମୁକ୍ତଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛେତି ଜାନତା ଵିଭଵଂ ଲଘୁ
'ପୁନଃପୁନି ପଚାରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏବଂ କିଛି କ୍ଷୁଦ୍ର ରୂଷ୍ଟି ସହିତ, ତାଙ୍କୁ କୁହାଗଲା, "ଦିଅ," କାରଣ ତିନି ତାଙ୍କର ଧନର ସୀମା ଜାଣିଥିଲେ।'
ଏକତଃଶ୍ଯାମକର୍ଣାନାଂ ଶୁଭ୍ରାଣାଂ ଶୁଦ୍ଧଜନ୍ମନାମ୍ । ଅଷ୍ଟୌ ଶତାନି ମେ ଦେହି ହଯାନାଂ ଚନ୍ଦ୍ରଵର୍ଚସାମ୍
'ମୋତେ ଏକ କାଳିଆ କାନ ଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଅଟୁଟ, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମର ଏଠାରେ ଆଠସେ ଘୋଡ଼ା ଦିଅ।'
ଗୁର୍ଵର୍ଥୋ ଦୀଯତାମେଵ ଯଦି ଗାଲଵ ମନ୍ଯସେ । ଇତ୍ଯେଵମାହ ସକ୍ରୋଧୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତପୋଧନଃ
'ଗାଳବ, ଯଦି ତୁମେ ଭଲ ଭାବୁଛ, ତେବେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦିଅ,' ଏଭଳି କ୍ରୋଧ ସହିତ ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଥିଲେ।
ସୋଽଯଂ ଶୋକେନ ମହତା ତପ୍ଯମାନୋ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭଃ । ଅଶକ୍ତଃ ପ୍ରତିକର୍ତୁଂ ତଦ୍ଭଵନ୍ତଂ ଶରଣଂ ଗତଃ
'ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାରି ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ଏବଂ ପ୍ରତିଦାନ ଦେବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛନ୍ତି।'
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ତ୍ଵତ୍ତୋ ଭିକ୍ଷାଂ ଗତଵ୍ଯଥଃ । କୃତ୍ଵାଽଽପଵର୍ଗଂ ଗୁରଵେ ଚରିଷ୍ଯତି ମହତ୍ତପଃ
'ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ପାଇଲେ, ସେ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହେବେ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଋଣ ଶେଷ କରି, ପୁନି ମହାତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେବେ।'
ତପସଃ ସଂଵିଭାଗେନ ଭଵନ୍ତମପି ଯୋକ୍ଷ୍ଯତେ। ସ୍ଵେନ ରାଜର୍ଷିତପସା ପୂର୍ଣଂ ତ୍ଵାଂ ପୂରଯିଷ୍ଯତି
'ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଭାଗ କରିବେ; ତାଙ୍କର ରାଜାର୍ଷି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ।'
ଯାଵନ୍ତି ରୋମାଣି ହଯେ ଭଵନ୍ତୀହ ନରେଶ୍ଵର । ତାଵନ୍ତୋ ଵାଜିନୋ ଲୋକାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମହୀପତେ
ହେ ରାଜା, ଘୋଡ଼ାର ଦେହରେ ଯେତେଟି ଲୋମ ଅଛି, ସେତେଟି ଜଗତ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ହେ ପୃଥିବୀର ନାଥ।
ପାତ୍ରଂ ପ୍ରତିଗ୍ରହସ୍ଯାଯଂ ଦାତୁଂ ପାତ୍ରଂ ତଥା ଭଵାନ୍ । ଶଙ୍ଖେ କ୍ଷୀରମିଵାସକ୍ତଂ ଭଵତ୍ଵେତତ୍ତଥୋପମମ୍
ଏହି ଦାନ ପାଇଁ ଏହା ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର, ଏବଂ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ଦାତା; ଯେପରି ଶଂଖରେ ଦୁଧ ଲଗି ରହିଯାଏ, ଏହି ଉପମା ଏଠି ଠିକ୍ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁପର୍ଣେନ ତଥ୍ଯଂ ଵଚନମୁତ୍ତମମ୍ । ଵିମୃଶ୍ଯାଵହିତୋ ରାଜା ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଏହି ସତ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଗଭୀର ଭାବନାରେ ପଡ଼ି, ପୁନିପୁନି ଭାବିଲେ।
ଯଷ୍ଟା କ୍ରତୁସହସ୍ରାଣାଂ ଦାତା ଦାନପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଯଯାତିଃ ସର୍ଵକାଶୀଶ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ହଜାର ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଦାନରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଓ ସମ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ କାଶୀର ରାଜା ଯୟାତି ଏହିପରି କହିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରିଯସଖଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଂ ଗାଲଵଂ ଚ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭମ୍ । ନିଦର୍ଶନଂ ଚ ତପସୋ ଭିକ୍ଷାଂ ଶ୍ଲାଘ୍ଯାଂ ଚ କୀର୍ତିତାମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାଳବଙ୍କୁ ଦେଖି, ତପସ୍ୟାର ଉଦାହରଣ ଓ ଉତ୍ତମ ଭିକ୍ଷାର କୀର୍ତ୍ତିକୁ ମନେ ପକାଇ କଥା କହିଲେ।
ଅତୀତ୍ଯ ଚ ନୃପାନନ୍ଯାନାଦିତ୍ଯକୁଲସଂଭଵାନ୍ । ମତ୍ସକାଶମନୁପ୍ରାପ୍ତାଵେତାଂ ବୁଦ୍ଧିମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଉପେକ୍ଷା କରି, ଆପଣ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହି ଉପାୟକୁ ଭାବିଛନ୍ତି।
ଅଦ୍ଯ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ତାରିତଂ ଚାଦ୍ଯ ମେ କଲମ୍ । ଅଦ୍ଯାଯଂ ତାରିତୋ ଦେଶୋ ମମ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ତ୍ଵଯାଽନଘ
ଆଜି ମୋ ଜନ୍ମ ସଫଳ ହେଲା, ଆଜି ମୋ ଋଣ ମୁକ୍ତ ହେଲି; ଆଜି, ହେ ନିର୍ମଳ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ତୁମେ ମୋ ଦେଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛ।
ଵକ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ତୁ ସଖେ ଯଥା ଜାନାସି ମାଂ ପୁରା । ନ ତଥା ଵିତ୍ତଵାନସ୍ମି କ୍ଷୀଣଂ ଵିତ୍ତଂ ଚ ମେ ସଖେ
ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯେପରି ତୁମେ ପୂର୍ବେ ମୋତେ ଜାଣିଥିଲ, ଏବେ ମୋ ପାଖରେ ଏତେ ଧନ ନାହିଁ; ମୋ ଧନ କମିଯାଇଛି।
ନ ଚ ଶକ୍ତୋଽସ୍ମି ତେ କର୍ତୁଂ ମୋଘମାଗମନଂ ଖଗ। ନ ଚାଶାମସ୍ଯ ଵିପର୍ଷେର୍ଵିତଥୀକର୍ତୁମୁତ୍ସହେ
ହେ ପକ୍ଷୀ, ତୁମର ଆଗମନକୁ ଫଳହୀନ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ଏହି ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କର ଆଶା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ମୋତେ ମନେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ପୁତ୍ରୀଂ ଦାସ୍ଯାମି ଯତ୍କାର୍ଯମିଯଂ ସଂପାଦଯିଷ୍ଯତି। ଅଭିଗମ୍ଯ ହତାଶୋ ହି ନିଵୃତ୍ତୋ ଦହତେ କୁଲମ୍
ମୁଁ ମୋ ଝିଅକୁ ଦେବି; ଯେ କାମ ଅଛି, ସେ ସେଥିରେ ସାର୍ଥକ ହେବ। କାରଣ, ଆଶା ହରାଇ ଫେରିଥିବା ଲୋକ ନିଜ କୁଳକୁ ଦହିଦେଇଥାଏ।
ନାତଃ ପରଂ ଵୈନତେଯ କିଂଚିତ୍ପାପିଷ୍ଠମୁଚ୍ଯତେ । ପ୍ରଥାଶାନାଶନଂ ଲୋକେ ଦେହି ନାସ୍ତୀତି ଵା ଵଚଃ
ଏଠାରୁ ଅଧିକ ପାପ କିଛି ନାହିଁ, ହେ ବିନତାନନ୍ଦନ; ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ 'ଦେବାକୁ କିଛି ନାହିଁ' ବୋଲି କହିବାଟା।
ହତାଶୋ ହ୍ଯକୃତାର୍ଥଃ ସନ୍ହତଃ ସଂଭାଵିତୋ ନରଃ । ହିନସ୍ତି ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଂଶ୍ଚାକୁର୍ଵତୋ ହିତମ୍
ଯେ ଲୋକ ଆଶାଭଙ୍ଗ ଓ ଅସଫଳ, ତଥାପି ସମ୍ମାନିତ, ସେ ଯେଉଁ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଉପକାର କରେନି, ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଚତୁର୍ଣାଂ ଵଂଶାନାଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ରୀ ସୁତା ମମ। `ମାଧଵୀ ନାମ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯେଯଂ ସର୍ଵଧର୍ମପ୍ରଦାଯିନୀ
ସେଇଥିପାଇଁ, ମୋ ଝିଅ ମାଧବୀ ଚାରିଟି ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ; ସେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ।
ଇଯଂ ସୁରସୁତପ୍ରଖ୍ଯା ସର୍ଵଧର୍ମୋପଚାଯିନୀ। ସଦା ଦେଵମନୁଷ୍ଯଣାମସୁରାଣାଂ ଚ ଗାଲଵ । କାଙ୍କ୍ଷିତା ରୂପତୋ ବାଲା ସୁତା ମେ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯତାମ୍
ଏହିଝିଅ ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍; ସେ ସଦା ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅସୁରମାନେଙ୍କ ରୂପରେ ଆକଂକ୍ଷିତ, ହେ ଗାଳବ, ମୋ ଝିଅକୁ ଗ୍ରହଣ କର।
ଅସ୍ଯାଃ ଶୁଲ୍କଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯନ୍ତି ନୃପା ରାଜ୍ଯମପି ଧ୍ରଵମ୍। କିଂ ପୁନଃ ଶ୍ଯାମକର୍ଣାନାଂ ହଯାନାଂ ଦ୍ଵେ ଚତୁଃଶତେ
ଏହିଝିଅ ପାଇଁ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବେ; ତେବେ ଦୁଇ ଦୁଇଟି କଳାକାନ୍ତି ଘୋଡ଼ା ଦେବା କଣ କଥା!
ସ ଭଵାପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତୁ ମମୈତାଂ ମାଧଵୀଂ ସୁତାମ୍। ଅହଂ ଦୌହିତ୍ରଵାନ୍ତ୍ସ୍ଯାଂ ଵୈ ଵର ଏଷ ମମ ପ୍ରଭୋ
ମୋ ଝିଅ ମାଧବୀକୁ ସେ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ; ମୁଁ ନାତି ପାଇବି, ଏହି ମୋ ଇଚ୍ଛା, ହେ ପ୍ରଭୁ।