ଅନୁଜ୍ଞାତସ୍ତୁ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯା ଯଥାଗତମୁପାଗମତ୍ । ନୈଵ ଚାସାଦଯାମାସ ତଥାରୂପାଂସ୍ତୁରଙ୍ଗମାନ୍
ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ସେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରିଗଲେ, ଏବଂ ଏପରି ଆକୃତିର ଘୋଡାମାନେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଥ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗାଲଵଂ ଚାଧ୍ଵନି ସ୍ଥିତଃ । ଉଵାଚ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵୈନତେଯସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ
ତାପରେ ଗାଳବ ରାସ୍ତାରେ ଦଢ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶବ୍ଦରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଭୈନତେୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ।
ଯସ୍ତ୍ଵଯା ସ୍ଵଯମେଵାର୍ଥଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତୋ ମମ ଦ୍ଵିଜ। ତସ୍ଯ କାଲୋଽପଵର୍ଗସ୍ଯ ଯଥା ଵା ମନ୍ଯତେ ଭଵାନ୍
'ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲ, ସେହି କାମ ଆରମ୍ଭ କରିଛ। ତାହା ପୂରଣ ହେବାର ସମୟ ତୁମେ ଯେପରି ଭଲ ବୁଝ, ସେପରି।'
ପ୍ରତୀକ୍ଷିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ କାଲମେତାଵନ୍ତଂ ତଥା ପରମ୍ । ଯଥାସଂସିଧ୍ଯତେ ଵିପ୍ର ସ ମାର୍ଗସ୍ତୁ ନିଶାମ୍ଯତାମ୍
'ମୁଁ ଏତିକି ସମୟ ଓ ଆଉ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଅପେକ୍ଷା କରିବି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେତେବେଳେ କାମ ସଫଳ ହେବ, ସେତେବେଳେ ରାସ୍ତା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଉ।'
ସୁପର୍ଣୋଽଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଦୀନଂ ଗାଲଵଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଖଲ୍ଵିଦାନୀଂ ମେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଯଦୁକ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ଗାଳବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବେ ମୋତେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେହି ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଇଯାଇଛି।'
ତଦାଗଚ୍ଛ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରଯିଷ୍ଯାଵ ଗାଲଵ । ନାଦତ୍ତ୍ଵା ଗୁରଵେ ଶକ୍ଯଂ କୃତ୍ସ୍ନମର୍ଥଂ ତ୍ଵଯାଽଽସିତୁମ୍
'ଆସ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଆଲୋଚନା କରିବା। ଗାଳବ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇନାହିଁ, ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ସଫଳ କରିପାରିବା ନାହିଁ।'
ଅଥାହ ଗାଲଵଂ ଦୀନଂ ସୁପର୍ଣଃ ପତତାଂ ଵରଃ। ନିର୍ମିତଂ ଵହ୍ନିନା ଭୂମୌ ଵାଯୁନା ଶୋଧିତଂ ତଥା। ଯସ୍ମାଦ୍ଧିରଣ୍ମଯଂ ସର୍ଵଂ ହିରଣ୍ଯଂ ତେନ ଚୋଚ୍ଯତେ
ତାପରେ ଦୁଃଖିତ ଗାଳବଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଗରୁଡ଼ କହିଲେ, 'ସୁନ, ସମସ୍ତ ସୁନା ଭୂମିରେ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୁଏ ଏବଂ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ସୁନା କୁହାଯାଏ।'
ଧତ୍ତେ ଧାରଯତେ ଚେଦମତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ଧନମ୍ । ତଦେତତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଧନଂ ତିଷ୍ଠତି ଶାଶ୍ଵତମ୍
'ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୁନା ଧାରଣ କରେ ଏବଂ ସମ୍ବଳ ଦେଇଥାଏ, ଏହି କାରଣରୁ ତିନୋଟି ଲୋକରେ ଧନ ସଦା ଅବିନାଶୀ ରହିଥାଏ।'
ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦାଭ୍ଯାଂ ଚ ଶୁକ୍ରେ ଧନପତୌ ତଥା। ମନୁଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ ସମାଦତ୍ତେ ଶୁକ୍ରଶ୍ଚିତ୍ତାର୍ଜିତଂ ଧନମ୍
'ନିତ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ ଏବଂ ଶୁକ୍ର ଧନର ଦେବତା ମଧ୍ୟ ମଣିଷମାନେ ଯେଉଁ ଧନ କଠିନ ପରିଶ୍ରମରେ ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି, ସେହି ଧନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।'
ଅଜୈକପାଦହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ଯୌ ରକ୍ଷ୍ଯେତେ ଧନଦେନ ଚ। ଏଵଂ ନ ଶକ୍ଯତେ ଲବ୍ଧୁମଲବ୍ଧଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ଋତେ ଚ ଧନମଶ୍ଵାନାଂ ନାଵାପ୍ତିର୍ଵିଦ୍ଯତେ ତଵ
'ଅଜଏକପାଦ ଏବଂ ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଧନଦା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଏହିପରି ଧନ ବିନା କିଛି ଅସାଧ୍ୟ କଥା ସାଧ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ତୁମେ ଧନ ବିନା ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିବ ନାହିଁ।'
ସ ତ୍ଵଂ ଯାଚାତ୍ର ରାଜାନଂ କଂଚିଦ୍ରାଜର୍ଷିଵଂଶଜମ୍ । ଅପୀଡ୍ଯ ରାଜା ପୌରାନ୍ହି ଯୋ ନୌ କୁର୍ଯାତ୍କୃତାର୍ଥିନୌ
'ତେଣୁ, ତୁମେ କୌଣସି ରାଜାର୍ଷି ବଂଶର ଏକ ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଉ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମର କାମ ସଫଳ କରିବେ।'
ଅସ୍ତି ସୋମାନ୍ଵଵାଯେ ମେ ଜାତଃ କଶ୍ଚିନ୍ନୃପଃ ସଖା । ଅଭିଗଚ୍ଛାଵହେ ତଂ ଵୈ ତସ୍ଯାସ୍ତି ଵିଭଵୋ ଭୁଵି
'ମୋର ଏକ ବନ୍ଧୁ ଅଛନ୍ତି, ସୋମ ବଂଶର ଏକ ରାଜା, ଚଳ ଆମେ ସେଠାକୁ ଯିବା, କାରଣ ସେ ଭୂମିରେ ବହୁତ ଧନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।'
ଯଯାତିର୍ନାମ ରାଜର୍ଷିର୍ନୋହୁଷଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ । ସ ଦାସ୍ଯତି ମଯା ଚୋକ୍ତୋ ଭଵତା ଚାର୍ଥିତଃ ସ୍ଵଯମ୍
'ତାଙ୍କ ନାମ ଯୟାତି, ନହୁଷ ବଂଶର ଏକ ରାଜାର୍ଷି, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବେ, ବିଶେଷ କରି ମୋ ଅନୁରୋଧରେ ଏବଂ ତୁମେ ନିଜେ ଅନୁରୋଧ କଲେ।'
ଵିଭଵଶ୍ଚାସ୍ଯ ସୁମହାନାସୀଦ୍ଧନପତେରିଵ । ଏଵଂ ଗୁରୁଧନଂ ଵିଦ୍ଵନ୍ଦାନେନୈଵ ଵିଶୋଧଯ
'ତାଙ୍କର ଧନ-ସମ୍ପଦ କୁବେରଙ୍କ ପରି ବିଶାଳ ଥିଲା; ତେଣୁ, ଜ୍ଞାନୀ, ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦାନ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ କର।'
ତଥା ତୌ କଥଯନ୍ତୌ ଚ ଚିନ୍ତଯନ୍ତୌ ଚ ଯତ୍କ୍ଷମମ୍। ପ୍ରତିଷ୍ଠାନେ ନରପତିଂ ଯଯାତିଂ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତୌ
ଏଭଳି, ଦୁଇଜଣ କଥା ହେଉଥିବା ଏବଂ ଯାହା ଉଚିତ ଭାବିଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ସତ୍କାରୈରର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯାଦିକଂ ଵରମ୍ । ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚାଗମନେ ହେତୁମୁଵାଚ ଵିନତାସୁତଃ
ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଦର ପାଇଁ ପରେ, ଭିନତାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆଗମନର କାରଣ ପଚାରାଗଲା।
ଅଯଂ ମେ ନାହୁଷ ସଖା ଗାଲଵସ୍ତପସୋ ନିଧିଃ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଶିଷ୍ଯୋଽଭୂଦ୍ଵର୍ଷାଣ୍ଯଯୁତଶୋ ନୃପ
'ହେ ନହୁଷବଂଶୀ, ଏହି ମୋର ବନ୍ଧୁ ଗାଳବ, ତପସ୍ୟାର ଧନ; ଏହା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ, ରାଜା, ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି।'
ସୋଽଯଂ ତେନାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତ ଉପକାରେପ୍ସଯା ଦ୍ଵିଜଃ। ତମାହ ଭଗଵାନ୍କିଂ ତେ ଦଦାନି ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣାମ୍
'ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେଠାରେ ସେବା କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଅନୁମତି ମିଳିଲା ପରେ, ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ତୁମେ କଣ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଚାହୁଁଛ?"'
ଅସକୃତ୍ତେନ ଚୋକ୍ତେନ କିଂଚିଦାଗତମନ୍ଯୁନା । ଅଯମୁକ୍ତଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛେତି ଜାନତା ଵିଭଵଂ ଲଘୁ
'ପୁନଃପୁନି ପଚାରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏବଂ କିଛି କ୍ଷୁଦ୍ର ରୂଷ୍ଟି ସହିତ, ତାଙ୍କୁ କୁହାଗଲା, "ଦିଅ," କାରଣ ତିନି ତାଙ୍କର ଧନର ସୀମା ଜାଣିଥିଲେ।'
ଏକତଃଶ୍ଯାମକର୍ଣାନାଂ ଶୁଭ୍ରାଣାଂ ଶୁଦ୍ଧଜନ୍ମନାମ୍ । ଅଷ୍ଟୌ ଶତାନି ମେ ଦେହି ହଯାନାଂ ଚନ୍ଦ୍ରଵର୍ଚସାମ୍
'ମୋତେ ଏକ କାଳିଆ କାନ ଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଅଟୁଟ, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଜନ୍ମର ଏଠାରେ ଆଠସେ ଘୋଡ଼ା ଦିଅ।'
ଗୁର୍ଵର୍ଥୋ ଦୀଯତାମେଵ ଯଦି ଗାଲଵ ମନ୍ଯସେ । ଇତ୍ଯେଵମାହ ସକ୍ରୋଧୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତପୋଧନଃ
'ଗାଳବ, ଯଦି ତୁମେ ଭଲ ଭାବୁଛ, ତେବେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦିଅ,' ଏଭଳି କ୍ରୋଧ ସହିତ ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଥିଲେ।
ସୋଽଯଂ ଶୋକେନ ମହତା ତପ୍ଯମାନୋ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭଃ । ଅଶକ୍ତଃ ପ୍ରତିକର୍ତୁଂ ତଦ୍ଭଵନ୍ତଂ ଶରଣଂ ଗତଃ
'ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାରି ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ଏବଂ ପ୍ରତିଦାନ ଦେବାରେ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛନ୍ତି।'
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ତ୍ଵତ୍ତୋ ଭିକ୍ଷାଂ ଗତଵ୍ଯଥଃ । କୃତ୍ଵାଽଽପଵର୍ଗଂ ଗୁରଵେ ଚରିଷ୍ଯତି ମହତ୍ତପଃ
'ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ପାଇଲେ, ସେ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହେବେ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଋଣ ଶେଷ କରି, ପୁନି ମହାତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେବେ।'
ତପସଃ ସଂଵିଭାଗେନ ଭଵନ୍ତମପି ଯୋକ୍ଷ୍ଯତେ। ସ୍ଵେନ ରାଜର୍ଷିତପସା ପୂର୍ଣଂ ତ୍ଵାଂ ପୂରଯିଷ୍ଯତି
'ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଭାଗ କରିବେ; ତାଙ୍କର ରାଜାର୍ଷି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ।'
ଯାଵନ୍ତି ରୋମାଣି ହଯେ ଭଵନ୍ତୀହ ନରେଶ୍ଵର । ତାଵନ୍ତୋ ଵାଜିନୋ ଲୋକାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମହୀପତେ
ହେ ରାଜା, ଘୋଡ଼ାର ଦେହରେ ଯେତେଟି ଲୋମ ଅଛି, ସେତେଟି ଜଗତ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ହେ ପୃଥିବୀର ନାଥ।
ପାତ୍ରଂ ପ୍ରତିଗ୍ରହସ୍ଯାଯଂ ଦାତୁଂ ପାତ୍ରଂ ତଥା ଭଵାନ୍ । ଶଙ୍ଖେ କ୍ଷୀରମିଵାସକ୍ତଂ ଭଵତ୍ଵେତତ୍ତଥୋପମମ୍
ଏହି ଦାନ ପାଇଁ ଏହା ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର, ଏବଂ ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଏକ ଯୋଗ୍ୟ ଦାତା; ଯେପରି ଶଂଖରେ ଦୁଧ ଲଗି ରହିଯାଏ, ଏହି ଉପମା ଏଠି ଠିକ୍ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁପର୍ଣେନ ତଥ୍ଯଂ ଵଚନମୁତ୍ତମମ୍ । ଵିମୃଶ୍ଯାଵହିତୋ ରାଜା ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଏହି ସତ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଗଭୀର ଭାବନାରେ ପଡ଼ି, ପୁନିପୁନି ଭାବିଲେ।
ଯଷ୍ଟା କ୍ରତୁସହସ୍ରାଣାଂ ଦାତା ଦାନପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଯଯାତିଃ ସର୍ଵକାଶୀଶ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ହଜାର ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଦାନରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଓ ସମ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ କାଶୀର ରାଜା ଯୟାତି ଏହିପରି କହିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରିଯସଖଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଂ ଗାଲଵଂ ଚ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭମ୍ । ନିଦର୍ଶନଂ ଚ ତପସୋ ଭିକ୍ଷାଂ ଶ୍ଲାଘ୍ଯାଂ ଚ କୀର୍ତିତାମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାଳବଙ୍କୁ ଦେଖି, ତପସ୍ୟାର ଉଦାହରଣ ଓ ଉତ୍ତମ ଭିକ୍ଷାର କୀର୍ତ୍ତିକୁ ମନେ ପକାଇ କଥା କହିଲେ।
ଅତୀତ୍ଯ ଚ ନୃପାନନ୍ଯାନାଦିତ୍ଯକୁଲସଂଭଵାନ୍ । ମତ୍ସକାଶମନୁପ୍ରାପ୍ତାଵେତାଂ ବୁଦ୍ଧିମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଉପେକ୍ଷା କରି, ଆପଣ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହି ଉପାୟକୁ ଭାବିଛନ୍ତି।