ଋଷଭସ୍ଯ ତତଃ ଶୃଙ୍ଗଂ ନିପତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜପକ୍ଷିଣୌ। ଶାଣ୍ଡିଲୀଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୀଂ ତତ୍ର ଦଦୃଶୋ ତପୋନ୍ଵିତାମ୍
ଏପରି ଋଷଭ ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗରେ ଅବତରି, ଦୁଇଜନ ଦ୍ୱିଜ ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଗାଳବ ଏଠାରେ ତପସ୍ଵିନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଶାଣ୍ଡିଳୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ସୁପର୍ଣସ୍ତୁ ଗାଲଵଶ୍ଚାଭିପୂଜ୍ଯ ତାମ୍। ତଯା ଚ ସ୍ଵାଗତେନୋକ୍ତୌ ଵିଷ୍ଟରେ ସନ୍ନିଷୀଦତୁଃ
ସୁପର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଗାଳବ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ; ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କହିଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ଆସନରେ ବସିଲେ।
ସିଦ୍ଧମନ୍ନଂ ତଯା ଦତ୍ତଂ ବଲିମନ୍ତ୍ରୋପବୃଂହିତମ୍ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୃପ୍ତାଵୁଭୌ ଭୂମୌ ସୁପ୍ତୌ ତାଵନୁମୋହିତୌ
ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ, ଯାହା ବଳି ଓ ମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିଲା; ଖାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦୁଇଜଣ ଭୂମିରେ ଶୋଇଲେ ଏବଂ ନିଦ୍ରାରେ ଅଚେତନ ହେଲେ।
ମୁହୂର୍ତାତ୍ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧସ୍ତୁ ସୁପର୍ଣୋ ଗମନେପ୍ସଯା । ` ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାରୁସର୍ଵାଙ୍ଗୀ ତାପସୀଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀମ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଜାଗିଲେ; ସେ ତପସ୍ଵିନୀ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର, ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଗ୍ରହୀତୁଂ ହି ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ରୂପାତ୍ସାକ୍ଷାଦିଵ ଶ୍ରିଯମ୍ ।' ଅଥ ଭ୍ରଷ୍ଟତନୂଜାଙ୍ଗମାତ୍ମାନଂ ଦଦୃଶେ ଖଗଃ
ସେ ମନରେ ଭାବିଲେ ଯେ, ଏଯେଉଁଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଳି ରୂପବତୀ, ତାଙ୍କୁ ଲାଗିବାକୁ ଚାହିଁଲେ; ଏହିପରି ଭାବି, ପକ୍ଷୀ ନିଜକୁ ସର୍ପ ଦେହ ହୀନ ଦେଖିଲେ।
ମାଂସପିଣ୍ଡୋପମୋଽଭୂତ୍ସ ମୁଖପାଦାନ୍ଵିତଃ ଖଗଃ। ଗାଲଵସ୍ତଂ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିମନାଃ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ
ପକ୍ଷୀ ମାଂସର ଗଠି ବେଶରେ ହେଲେ, କେବଳ ମୁଁହ ଓ ପାଦ ଥିଲା; ଏପରି ଦେଖି ଗାଳବ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପଚାରିଲେ।
କିମିଦଂ ଭଵତା ପ୍ରାପ୍ତମିହାଗମନଜଂ ଫଲମ୍। ଵାସୋଽଯମିହ କାଲଂ ତୁ କିଯନ୍ତଂ ନୌ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏଠାକୁ ଆସି ତୁମେ କଣ ଫଳ ପାଇଲ? ଆମେ କେତେ ଦିନ ଏଠାରେ ରହିବୁ?
କିଂ ନୁ ତେ ମନସା ଧ୍ଯାତମଶୁଭଂ ଧର୍ମଦୂଷଣମ୍ । ନ ହ୍ଯଯଂ ଭଵତଃ ସ୍ଵଲ୍ପୋ ଵ୍ଯଭିଚାରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ମନରେ କଣ ଅଶୁଭ କିମ୍ବା ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କଥା ଭାବିଲ? କାରଣ ଏହା ତୁମ ପକ୍ଷରୁ ସାଧାରଣ ତ୍ରୁଟି ନୁହଁ।
ସୁପର୍ଣୋଽଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଵିପ୍ରଂ ପ୍ରଧ୍ଯାତଂ ଵୈ ମଯା ଦ୍ଵିଜ । ଇମାଂ ସିଦ୍ଧାମିତୋ ନେତୁଂ ତତ୍ର ଯତ୍ର ପ୍ରଜାପତିଃ
ତାପରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଏହିପରି କହିଲେ, 'ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିଛି। ଏହି ସିଦ୍ଧ ଜଣକୁ ଏଠାରୁ ନେଇଯିବି, ସେଠାକୁ ଯେଉଁଠି ପ୍ରଜାପତି ବସିଛନ୍ତି।'
ଯତ୍ର ଦେଵୋ ମହାଦେଵୋ ଯତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ । ଯତ୍ର ଧର୍ମଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞଶ୍ଚ ତତ୍ରେଯଂ ନିଵସେଦିତି
ଯେଉଁଠି ଦେବ ମହାଦେବ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଓ ଯଜ୍ଞ ଅଛି—ସେଠାରେ ଏହି ଜଣୀ ରହୁନ୍ତୁ।
ସୋଽହଂ ଭଗଵତୀଂ ଯାଚେ ପ୍ରଣତଃ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା। ମଯୈତନ୍ନାମ ପ୍ରଧ୍ଯାତଂ ମନସା ଶୋଚସା କିଲ
ମୁଁ ଭଗବତୀଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି। ଏହି ନାମକୁ ମୁଁ ଦୁଃଖ ଭରା ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିଛି।
ତଦେଵଂ ବହୁମାନାତ୍ତେ ମଯେହାନୀପ୍ସିତଂ କୃତମ୍ । ସୁକୃତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ଵା ତ୍ଵଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯାତ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି
ତୁମେ ମୋତେ ଆଦର ଦେଇଥିବାରୁ, ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଛି। ଏହା ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ତୁମେ ତୁମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତାରେ ଏହାକୁ ଖ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।
ସା ତୌ ତଦାଽବ୍ରଵୀତ୍ତୁଷ୍ଟା ପତଗେନ୍ଦ୍ରଦ୍ଵିଜର୍ଷଭୌ। ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ସୁପର୍ଣୋଽସି ସୁପର୍ଣ ତ୍ଯଜ ସଂଭ୍ରମମ୍
ତାପରେ ସେ ଖୁସି ହୋଇ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ଚିନ୍ତା ଛାଡିଦିଅ।'
ନିନ୍ଦିତାସ୍ମି ତ୍ଵଯା ଵତ୍ସ ନ ଚ ନିନ୍ଦାଂ କ୍ଷମାମ୍ଯହମ୍ । ଲୋକେଭ୍ଯଃ ସପଦି ଭ୍ରଶ୍ଯେଦ୍ଯୋ ମାଂ ନିନ୍ଦେତ ପାପକୃତ୍
ବେଟା, ତୁମେ ମୋତେ ଅପମାନ କରିଛ, ମୁଁ ଅପମାନ ସହିପାରିବି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ମୋତେ ଅପମାନ କରେ, ସେ ସତ୍କ୍ଷଣେ ଲୋକରୁ ଖସିଯିବ।
ହୀନଯାଽଲକ୍ଷଣୈଃ ସର୍ଵୈସ୍ତଥାଽନିନ୍ଦିତଯା ମଯା। ଆଚାରଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣନ୍ତ୍ଯା ସିଦ୍ଧିଃ ପ୍ରାପ୍ତେଯମୁତ୍ତମା
ମୋତେ ନିମ୍ନ ଚିହ୍ନ ଓ ଅପମାନ ମିଳିଥିଲା ମଧ୍ୟ, ଠିକ୍ ଆଚରଣ ଗ୍ରହଣ କରି ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛି।
ଆଚାରଃ ଫଲତେ ଧର୍ମମାଚାରଃ ଫଲତେ ଧନମ୍ । ଆଚାରାଚ୍ଛ୍ରିଯମାପ୍ନୋତି ଆଚାରୋ ହନ୍ତ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍
ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ମିଳେ, ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଧନ ମିଳେ। ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀ ଲାଭ ହୁଏ, ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଖରାପ ଚିହ୍ନ ଦୂର ହୁଏ।
ତଦାଯୁଷ୍ମନ୍ଖଗପତେ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗମ୍ଯତାମିତଃ । ନ ଚ ତେ ଗର୍ହଣୀଯାଽହଂ ଗର୍ହିତଵ୍ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ କ୍ଵଚିତ୍
ଏହିପରି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ଚାହିଁଥିବା ପରି ଏଠାରୁ ଯାଅ। ମୁଁ ତୁମର ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ଦେଉ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏବଂ କେବେ ମହିଳାମାନେ ଦୋଷ ଦେଉ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଯଦି ତ୍ଵମାତ୍ମନୋ ହ୍ଯର୍ଥେ ମାଂ ଚୈଵାଦାତୁମିଚ୍ଛସି। ତଦେଵ ନଷ୍ଟଦେହସ୍ତୁ ସ୍ଯା ଵୈ ତ୍ଵଂ ପନ୍ନଗାଶନ
ଯଦି ତୁମେ ନିଜର ଉପକାର ପାଇଁ ମୋତେ ଦେବାକୁ ଚାହୁଛ, ତେବେ, ଅଜଗର ଭକ୍ଷକ, ତୁମେ ଦେହ ହାରାଇଯିବା ହେବ।
ତସ୍ଯୈଵ ହି ପ୍ରସାଦେନ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଚିନ୍ତନାତ୍ । ତ୍ଵଂ ତୁ ସାଙ୍ଗସ୍ତୁ ସଞ୍ଜାତଃ ପୁନରେଵ ଭଵିଷ୍ଯସି
ତାଙ୍କର କୃପା ଓ ଦେବଦେବଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛ, ଏବଂ ପୁଣି ଏହିପରି ହେବ।
ବଭୂଵତୁସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ପକ୍ଷୌ ଦ୍ରଵିଣଵତ୍ତରୌ
ତାପରେ ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପାଖ ଅତ୍ୟଧିକ ଧନବାନ ହେଇଗଲା।
ଅନୁଜ୍ଞାତସ୍ତୁ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯା ଯଥାଗତମୁପାଗମତ୍ । ନୈଵ ଚାସାଦଯାମାସ ତଥାରୂପାଂସ୍ତୁରଙ୍ଗମାନ୍
ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ସେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରିଗଲେ, ଏବଂ ଏପରି ଆକୃତିର ଘୋଡାମାନେ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଥ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗାଲଵଂ ଚାଧ୍ଵନି ସ୍ଥିତଃ । ଉଵାଚ ଵଦତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵୈନତେଯସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ
ତାପରେ ଗାଳବ ରାସ୍ତାରେ ଦଢ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶବ୍ଦରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଭୈନତେୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କହିଲେ।
ଯସ୍ତ୍ଵଯା ସ୍ଵଯମେଵାର୍ଥଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତୋ ମମ ଦ୍ଵିଜ। ତସ୍ଯ କାଲୋଽପଵର୍ଗସ୍ଯ ଯଥା ଵା ମନ୍ଯତେ ଭଵାନ୍
'ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲ, ସେହି କାମ ଆରମ୍ଭ କରିଛ। ତାହା ପୂରଣ ହେବାର ସମୟ ତୁମେ ଯେପରି ଭଲ ବୁଝ, ସେପରି।'
ପ୍ରତୀକ୍ଷିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ କାଲମେତାଵନ୍ତଂ ତଥା ପରମ୍ । ଯଥାସଂସିଧ୍ଯତେ ଵିପ୍ର ସ ମାର୍ଗସ୍ତୁ ନିଶାମ୍ଯତାମ୍
'ମୁଁ ଏତିକି ସମୟ ଓ ଆଉ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଅପେକ୍ଷା କରିବି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେତେବେଳେ କାମ ସଫଳ ହେବ, ସେତେବେଳେ ରାସ୍ତା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଉ।'
ସୁପର୍ଣୋଽଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଦୀନଂ ଗାଲଵଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଖଲ୍ଵିଦାନୀଂ ମେ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଯଦୁକ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ଗାଳବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବେ ମୋତେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେହି ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଇଯାଇଛି।'
ତଦାଗଚ୍ଛ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରଯିଷ୍ଯାଵ ଗାଲଵ । ନାଦତ୍ତ୍ଵା ଗୁରଵେ ଶକ୍ଯଂ କୃତ୍ସ୍ନମର୍ଥଂ ତ୍ଵଯାଽଽସିତୁମ୍
'ଆସ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଆଲୋଚନା କରିବା। ଗାଳବ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେଇନାହିଁ, ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ସଫଳ କରିପାରିବା ନାହିଁ।'
ଅଥାହ ଗାଲଵଂ ଦୀନଂ ସୁପର୍ଣଃ ପତତାଂ ଵରଃ। ନିର୍ମିତଂ ଵହ୍ନିନା ଭୂମୌ ଵାଯୁନା ଶୋଧିତଂ ତଥା। ଯସ୍ମାଦ୍ଧିରଣ୍ମଯଂ ସର୍ଵଂ ହିରଣ୍ଯଂ ତେନ ଚୋଚ୍ଯତେ
ତାପରେ ଦୁଃଖିତ ଗାଳବଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରି, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଗରୁଡ଼ କହିଲେ, 'ସୁନ, ସମସ୍ତ ସୁନା ଭୂମିରେ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୁଏ ଏବଂ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ସୁନା କୁହାଯାଏ।'
ଧତ୍ତେ ଧାରଯତେ ଚେଦମତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ଧନମ୍ । ତଦେତତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଧନଂ ତିଷ୍ଠତି ଶାଶ୍ଵତମ୍
'ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୁନା ଧାରଣ କରେ ଏବଂ ସମ୍ବଳ ଦେଇଥାଏ, ଏହି କାରଣରୁ ତିନୋଟି ଲୋକରେ ଧନ ସଦା ଅବିନାଶୀ ରହିଥାଏ।'
ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦାଭ୍ଯାଂ ଚ ଶୁକ୍ରେ ଧନପତୌ ତଥା। ମନୁଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ ସମାଦତ୍ତେ ଶୁକ୍ରଶ୍ଚିତ୍ତାର୍ଜିତଂ ଧନମ୍
'ନିତ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦ ଏବଂ ଶୁକ୍ର ଧନର ଦେବତା ମଧ୍ୟ ମଣିଷମାନେ ଯେଉଁ ଧନ କଠିନ ପରିଶ୍ରମରେ ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି, ସେହି ଧନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।'
ଅଜୈକପାଦହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ଯୌ ରକ୍ଷ୍ଯେତେ ଧନଦେନ ଚ। ଏଵଂ ନ ଶକ୍ଯତେ ଲବ୍ଧୁମଲବ୍ଧଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ଋତେ ଚ ଧନମଶ୍ଵାନାଂ ନାଵାପ୍ତିର୍ଵିଦ୍ଯତେ ତଵ
'ଅଜଏକପାଦ ଏବଂ ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଧନଦା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଏହିପରି ଧନ ବିନା କିଛି ଅସାଧ୍ୟ କଥା ସାଧ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ତୁମେ ଧନ ବିନା ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିବ ନାହିଁ।'