ଯସ୍ମାଦୁତ୍ତାର୍ଯତେ ପାପାଦ୍ଯସ୍ମାନ୍ନିଶ୍ରେଯସୋଽଶ୍ରୁତେ । ଅସ୍ମାଦୁତ୍ତାରଣବଲାଦୁତ୍ତରେତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜ ।। 1
ଯେଉଁଠାରୁ ପାପ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ନଥିବା ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର ମିଳେ, ଏହି ଉଦ୍ଧାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ 'ଉତ୍ତର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଦ୍ୱିଜ।
ଉତ୍ତରସ୍ଯ ହିରଣ୍ଯସ୍ଯ ପରିଵାପସ୍ଯ ଗାଲଵ । ମାର୍ଗଃ ପଶ୍ଚିମପୂର୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଦିଗ୍ଭ୍ଯାଂ ଵୈ ମଧ୍ଯମଃ ସ୍ମୃତଃ
ସୁନା ଘେରା ଅଞ୍ଚଳର ଉତ୍ତରେ, ଗାଳବ, ଏହି ମାର୍ଗ ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବ ଦିଗ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟମ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଅସ୍ଯାଂ ଦିଶି ଵରିଷ୍ଠାଯାମୁତ୍ତରାଯାଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ନାସୌମ୍ଯୋ ନାଵିଧେଯାତ୍ମା ନାଧର୍ମୋ ଵସତେ ଜନଃ
ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୌଣସି କଠୋର, ଅନିୟମିତ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମିକ ଲୋକ ବସନ୍ତି ନାହାନ୍ତି।
ଅତ୍ର ନାରାଯଣଃ କୃଷ୍ଣୋ ଜିଷ୍ଣୁଶ୍ଚୈଵ ନରୋତ୍ତମଃ । ବଦର୍ଯାମାଶ୍ରମପଦେ ତଥା ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଶାଶ୍ଵତଃ
ଏଠି ନାରାୟଣ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବିଜୟୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ବଦରୀ ଆଶ୍ରମରେ ବସନ୍ତି, ଏଉଁପରି ଚିରନ୍ତନ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।
ଅତ୍ର ଵୈ ହିମଵତ୍ପୃଷ୍ଠେ ନିତ୍ଯମାସ୍ତେ ମହେଶ୍ଵରଃ। `ପ୍ରକୃତ୍ଯା ପୁରୁଷଃ ସାର୍ଧଂ ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିସମପ୍ରଭଃ
ଏଠାରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ମହେଶ୍ୱର ସଦା ବସିଛନ୍ତି, ସେ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ସହିତ, ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଆଭାରେ ଅବିରତ ରହନ୍ତି।
ନ ସ ଦୃଶ୍ଯୋ ମୁନିଗଣୈସ୍ତଥା ଦେଵୈଃ ସଵାସଵୈଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷସିଦ୍ଧୈର୍ଵା ନରନାରାଯଣାଦୃତେ
ସେ ମୁନିମାନେ, ଦେବମାନେ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ସିଦ୍ଧମାନେ କେହି ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କେବଳ ନର ଓ ନାରାୟଣ ଛଡ଼ି।
ଅତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରଚରଣୋଽଵ୍ଯଯଃ । ସହସ୍ରଶିରସଃ ଶ୍ରୀମାନେକଃ ପଶ୍ଯତି ମାଯଯା
ଏଠାରେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ହଜାର ପାଦ, ହଜାର ମୁଣ୍ଡିଥିବା ଅବିନାଶୀ ଶ୍ରୀବନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ଦେଖନ୍ତି।
ଅତ୍ର ରାଜ୍ଯେନ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଚନ୍ଦ୍ରମାଶ୍ଚାଭ୍ଯଷିଚ୍ଯତ । ଅତ୍ର ଗଙ୍ଗାଂ ମହାଦେଵଃ ପତନ୍ତୀଂ ଗଗନାଚ୍ଚ୍ଯୁତାମ୍
ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା; ଏଠାରେ ମହାଦେବ ଆକାଶରୁ ପଡ଼ୁଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଦଦୌ ଲୋକେ ମାନୁଷେ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମ । ଅତ୍ର ଦେଵ୍ଯା ତପସ୍ତପ୍ତଂ ମହେଶ୍ଵରପରୀପ୍ସଯା
ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏଠାରେ ଦେବୀ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଅତ୍ର କାମଶ୍ଚ ରୋଷଶ୍ଚ ଶୈଲଶ୍ଚୋମା ଚ ସଂବଭୁଃ । ଅତ୍ର ରାକ୍ଷସଯକ୍ଷାଣାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ଚ ଗାଲଵ
ଏଠାରେ କାମ, କ୍ରୋଧ, ପର୍ବତ ଓ ଉମାଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା; ଏଠାରେ ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅଛନ୍ତି, ହେ ଗାଳବ।
ଆଧିପତ୍ଯେନ କୈଲାସେ ଧନଦୋଽପ୍ଯଭିଷେଚିତଃ। ଅତ୍ର ଚୈତ୍ରରଥଂ ରମ୍ଯମତ୍ର ଵୈଖାନସାଶ୍ରମଃ
ଏଠାରେ କୁବେରଙ୍କୁ କୈଳାସର ଅଧିପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା; ଏଠାରେ ରମ୍ୟ ଚୈତ୍ରରଥ ଓ ଏଠାରେ ବୈଖାନସ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି।
ଅତ୍ର ମନ୍ଦାକିନୀ ଚୈଵ ମନ୍ଦରଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ଅତ୍ର ସୌଗନ୍ଧିକଵନଂ ନୈର୍ଋତୈରଭିରକ୍ଷ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଅଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏଠାରେ ସୌଗନ୍ଧିକ ଅରଣ୍ୟକୁ ନୈରୃତ ଦେବତାମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଶାଦ୍ଵଲଂ କଦଲୀସ୍କନ୍ଧମତ୍ର ସନ୍ତାନକା ନଗାଃ। ଅତ୍ର ସଂଯମନିତ୍ଯାନାଂ ସିଦ୍ଧାନାଂ ସ୍ଵୈରଚାରିଣାମ୍
ଏଠାରେ ହରିତ ଘାସ, କଦଳୀ ଗଛର ତଣ୍ଡ ଓ ସନ୍ତାନକ ଗଛ ଅଛି; ଏଠାରେ ସଂଯମରେ ନିତ୍ୟ ଲିନ ଓ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ବସନ୍ତି।
ଵିମାନାନ୍ଯୁନୁରୂପାଣି କାମଭୋଗ୍ଯାନି ଗାଲଵ । ଅତ୍ର ତେ ଋଷଯଃ ସପ୍ତ ଦେଵୀ ଚାରୁନ୍ଧତୀ ତଥା
ଏଠାରେ ରମ୍ୟ ଅକାଶ ରଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ, ହେ ଗାଳବ; ଏଠାରେ ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ଦେବୀ ଅରୁନ୍ଧତୀ ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତି।
ଅତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଵୈ ରାତ୍ରିନ୍ଦିଵାପ୍ଯତ୍ରାଵତିଷ୍ଠତେ। ଅତ୍ର ଯଜ୍ଞଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଧ୍ରୁଵଂ ସ୍ଥାତା ପିତାମହଃ
ଏଠାରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହେ; ଏଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରି, ପିତାମହ ଅଟୁଟ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି।
ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ଚ ପରିଵର୍ତନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ । ଅତ୍ର ଗଙ୍ଗାମହାଦ୍ଵାରଂ ରକ୍ଷନ୍ତି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଏଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମାନେ ସଦା ଘୂରୁଛନ୍ତି; ଏଠାରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଙ୍ଗାର ବଡ଼ ଦ୍ୱାର ରକ୍ଷିତ ହୁଏ।
ଧାମା ନାମ ମହାତ୍ମାନୋ ମୁନଯଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ । ନ ତେଷାଂ ଜ୍ଞାଯତେ ମୂର୍ତିର୍ନାକୃତିର୍ନ ତପଶ୍ଚିତମ୍
ଏଠାରେ ଧାମା ନାମକ, ମହାମନା ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ଋଷିମାନେ ବସନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଦେହ, ଆକୃତି କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ପରିଵର୍ତସହସ୍ରାମି କାମଭୋଜ୍ଯାନନି ଗାଲଵ । ଯଥାଯଥା ପ୍ରଵିଶତି ତସ୍ମାତ୍ପରତରଂ ନରଃ
ଏଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଆନନ୍ଦ ଦେବା ଥାନ ଅଛି, ହେ ଗାଳବ; ଯେଉଁପରି ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ତାହାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଦିଗକୁ ଯାଏ।
ତଥାତଥା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଵିଲୀଯତି ଗାଲଵ । ନୈତତ୍କେନଚିଦନ୍ଯେନ ଗତପୂର୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ
ଏଭଳି ଭାବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଆଉ ଆଉ ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ବିଲୀନ ହୁଏ, ହେ ଗାଳବ; ଏଠାକୁ କେହି ଆଗରୁ ଯାଇନାହାନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜର୍ଷଭ।
ଋତେ ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ନରଂ ଵା ଜିଷ୍ଣୁମଵ୍ଯଯମ୍ । ଅତ୍ର କୈଲାସମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ସ୍ଥାନମୈଲଵିଲସ୍ଯ ତତ୍
ନାରାୟଣ ଦେବ କିମ୍ବା ଅବିନାଶୀ ନର ଛଡ଼ି କେହି ଏଠି ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ସ୍ଥାନକୁ କୈଳାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଇଲାବିଳାପୁତ୍ରଙ୍କ ନିବାସ।
ଅତ୍ର ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଭା ନାମ ଜଝିରେଽପ୍ସରସୋ ଦଶ। ଅତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ନାମ କ୍ରମତା ଵିଷ୍ଣୁନା କୃତମ୍
ଏଠାରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭା ନାମକ ଦଶ ଅପ୍ସରା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ରଖିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ବିଷ୍ଣୁପଦ କୁହାଯାଏ।
ତ୍ରିଲୋକଵିକ୍ରମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନୁତ୍ତରାଂ ଦିଶମାଶ୍ରିତମ୍ । ଅତ୍ର ରାଜ୍ଞା ମରୁତେନ ଯଜ୍ଞେନେଷ୍ଟଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ତିନି ଲୋକ ଦଳି ବିଷ୍ଣୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଏଠାରେ ରାଜା ମରୁତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଉଶୀରବୀଜେ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଯତ୍ର ଜାମ୍ବୂନଦଂ ସରଃ। ଜୀମୂତସ୍ଯାତ୍ର ଵିପ୍ରର୍ଷେରୁପତସ୍ଥେ ମହାତ୍ମନଃ
ଉଶୀର ଘାସର ମୂଳ ଯେଉଁଠି ଜାମ୍ବୁନଦ ହ୍ରଦ ଅଛି, ସେଠି ମହାତ୍ମା ଜୀମୂତ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଥିଲେ।
ସାକ୍ଷାଦ୍ଧୈମଵତଃ ପୁଣ୍ଯୋ ଵିମଲଃ କନକାକରଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ଚ ଯତ୍କୃତ୍ସ୍ନଂ ସ୍ଵନ୍ତଂ କୃତ୍ଵା ଧନଂ ମହତ୍
ସେଠିର ସେ ପବିତ୍ର, ନିର୍ମଳ ଓ ସୁନା ରଙ୍ଗର ସ୍ଥାନ ସିଧାସଳଖ ହିମବନ୍ତଙ୍କର; ଏବଂ ସେଠିର ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଅଧିକାର ହୋଇଥିଲା।
ଵଵ୍ରେ ଧନଂ ମହର୍ଷିଃ ସ ଜୈମୂତଂ ତଦ୍ଧନଂ ତତଃ। ଅତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ଦିଶାଂପାଲାଃ ସାଯଂପ୍ରାତର୍ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ
ମହାର୍ଷି ଜୀମୂତ ସେ ଧନକୁ ଚୟନ କଲେ; ଏଠିରେ, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା-ସକାଳେ ଦିଗପାଳମାନେ ଏଠିକୁ ଆସନ୍ତି।
କସ୍ଯ କାର୍ଯଂ କିମିତି ଵୈ ପରିକ୍ରୋଶାନ୍ତି ଗାଲଵ । ଏଵମେଷା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣୈରନ୍ଯୈର୍ଦିଗୁତ୍ତରା
ଗାଳବ, ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି—'ଏହା କାହାର କାମ? କଣ କରିବାକୁ ହେବ?' ଏଭଳି, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଦିଗ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦିଗଠାରୁ ଗୁଣରେ ଅଧିକ।
ଉତ୍ତରେତି ପରିଖ୍ଯାତା ସର୍ଵକର୍ମସ୍ତୁ ଚୋତ୍ତରା । ଏତା ଵିସ୍ତରଶସ୍ତାତ ତଵ ଶଙ୍ଗୀର୍ତିତା ଦିଶଃ
ଏହାକୁ 'ଉତ୍ତର' ଭାବେ ପରିଚିତ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଉତ୍ତମ; ଏଭଳି ଭାବରେ, ପୁତ୍ର, ମୁଁ ତୋତେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଦେଲି।
ଚତସ୍ରଃ କ୍ରମଯୋଗେନ କାମାଶାଂ ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛସି। ଉଦ୍ଯତୋଽହଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଵ ଦର୍ଶଯିତୁଂ ଦିଶଃ। ପୃଥିଵୀଂ ଚାଖିଲାଂ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତସ୍ମାଦାରୋହ ମାଂ ଦ୍ଵିଜ
ତୁମେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଚାରିଟି ଦିଗ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ; ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି, ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ଦିଗମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦେଖେଇବାକୁ—ସେଥିପାଇଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ଉପରେ ଚଢ଼।
ଗରୁତ୍ମନ୍ଭୁଜଗେନ୍ଦ୍ରାରେ ସୁପର୍ଣ ଵିନତାତ୍ମଜ । ନଯ ମାଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯ ପୂର୍ଵେଣ ଯତ୍ର ଧର୍ମସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଷୀ
ଗରୁଡ଼, ସର୍ପମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ବିନତାଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମେ ମୋତେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ନେଇଯାଅ, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମର ଦୃଷ୍ଟି ଅଛି।
ପୂର୍ଵମେତାଂ ଦିଶଂ ଗଚ୍ଛ ଯା ପୂର୍ଵଂ ପରିକୀର୍ତିତା । ଦେଵତାନାଂ ହି ସାନ୍ନିଧ୍ଯମତ୍ର କୀର୍ତିତଵାନସି
ଏହି ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଅ, ଯାହାକୁ ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; କାରଣ, ତୁମେ କହିଛ, ଏଠି ଦେବତାମାନଙ୍କର ସାନିଧ୍ୟ ଅଛି।