ଅତ୍ର ମଧ୍ଯେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ କବନ୍ଧଃ ପ୍ରତିଦୃଶ୍ଯତେ। ସ୍ଵର୍ଭାନୋଃ ସୂର୍ଯକଲ୍ପସ୍ଯ ସୋମସୂର୍ଯୌ ଜିଘାଂସତଃ
ଏଠି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ କବନ୍ଧ ଦେଖାଯାଏ, ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ସେମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ମୁକାବିଲା କରୁଛି।
ସୁଵର୍ଣଶିରସୋଽପ୍ଯତ୍ର ହରିରୋମ୍ଣଃ ପ୍ରଗାଯତଃ । ଅଦୃଶ୍ଯସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ଶ୍ରୂଯତେ ଵିପୁଲୋ ଧ୍ଵନିଃ
ଏଠି ସୁନା ମୁଣ୍ଡିଆ ହରିରୋମା ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅପରିମାପ୍ୟ ହୋଇ ଗାଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ।
ଅତ୍ର ଧ୍ଵଜଵତୀ ନାମ କୁମାରୀ ହରିମେଧସଃ। ଆକାଶେ ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ତସ୍ଥୌ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଶାସନାତ୍
ଏଠି ହରିମେଧସଙ୍କର କନ୍ୟା ଧ୍ୱଜବତୀ ନାମକ ଅପରୁପା ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି।
ଅତ୍ର ଵାଯୁସ୍ତଥା ଵହ୍ନିରାପଃ ଖଂ ଚାପି ଗାଲଵ । ଆହ୍ନିକଂ ଚୈଵ ନୈଶଂ ଚ ଦୁଃଖଂ ସ୍ପର୍ଶଂ ଵିମୁଞ୍ଚତି
ଏଠି, ଗାଳବ, ପବନ, ଅଗ୍ନି, ପାଣି, ଆକାଶ, ଦିନ ଓ ରାତି ସମସ୍ତଙ୍କର ଦୁଃଖଦାୟକ ସ୍ପର୍ଶ ଛାଡ଼ିଯାଏ।
ଅତଃପ୍ରଭୃତି ସୂର୍ଯସ୍ଯ ତିର୍ଯଗାଵର୍ତତେ ଗତିଃ। ଅତ୍ର ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ସର୍ଵାଣି ଵିଶନ୍ତ୍ଯାଦିତ୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍
ଏଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଚଳାଚଳ ଟିକେ ବାକୁ ହୁଏ; ଏଠି ସମସ୍ତ ଆଲୋକ ଆଦିତ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିରାତ୍ରଂ ଚ କ୍ରମ୍ଯ ସହ ଭାନୁନା। ନିଷ୍ପତନ୍ତି ପୁନଃ ସୂର୍ଯାତ୍ସୋମସଂଯୋଗଯୋଗତଃ
ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଅଠାଇଶ ରାତି ଅତିକ୍ରମ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଂଯୋଗରେ ପୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବାହାରିଆସନ୍ତି।
ଅତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ସ୍ରଵନ୍ତୀନାଂ ପ୍ରଭଵଃ ସାଗରୋଦଯଃ । ଅତ୍ର ଲୋକତ୍ରଯସ୍ଯାପସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵରୁଣାଲଯେ
ଏଠି ସବୁଦିନ ଝରିଥିବା ନଦୀମାନଙ୍କର ଉତ୍ସ ଓ ଉଦୟ ସ୍ଥାନ; ଏଠି ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହରେ ତିନି ଲୋକର ପାଣି ରହିଥାଏ।
ଅତ୍ର ପନ୍ନଗରାଜସ୍ଯାପ୍ଯନନ୍ତସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍ । ଅନାଦିନିଧନସ୍ଯାତ୍ର ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଥାନମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଠି ପନ୍ନଗରାଜ ଅନନ୍ତଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି; ଏଠି ଆଦି ଓ ଶେଷ ନଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ଥାନ ଅଛି।
ଅତ୍ରାନଲସଖସ୍ଯାପି ପଵନସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍। ମହର୍ଷେଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯାତ୍ର ମାରୀଚସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍
ଏଠି ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ପବନଙ୍କ ନିବାସ ଅଛି; ଏଠି ମହାର୍ଷି କଶ୍ୟପ ମାରୀଚିପୁତ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ଅଛି।
ଏଷ ତେ ପଶ୍ଚିମୋ ମାର୍ଗୋ ଦିଗ୍ଦ୍ଵାରେଣ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ। ବ୍ରୂହି ଗାଲଵ ଗଚ୍ଛାଵୋ ବୁଦ୍ଧିଃ କା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଏହି ହେଉଛି ତୁମ ପାଇଁ ପଶ୍ଚିମ ମାର୍ଗ, ଯାହା ଦିଗ୍ଦ୍ୱାର ଭାବେ ପରିଚିତ। କହ, ଗାଳବ, ଆମେ ଚଳିବା; ତୁମ ମନେ କଣ ଭାବିଛ।
ଯସ୍ମାଦୁତ୍ତାର୍ଯତେ ପାପାଦ୍ଯସ୍ମାନ୍ନିଶ୍ରେଯସୋଽଶ୍ରୁତେ । ଅସ୍ମାଦୁତ୍ତାରଣବଲାଦୁତ୍ତରେତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜ ।। 1
ଯେଉଁଠାରୁ ପାପ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ନଥିବା ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର ମିଳେ, ଏହି ଉଦ୍ଧାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ 'ଉତ୍ତର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଦ୍ୱିଜ।
ଉତ୍ତରସ୍ଯ ହିରଣ୍ଯସ୍ଯ ପରିଵାପସ୍ଯ ଗାଲଵ । ମାର୍ଗଃ ପଶ୍ଚିମପୂର୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଦିଗ୍ଭ୍ଯାଂ ଵୈ ମଧ୍ଯମଃ ସ୍ମୃତଃ
ସୁନା ଘେରା ଅଞ୍ଚଳର ଉତ୍ତରେ, ଗାଳବ, ଏହି ମାର୍ଗ ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବ ଦିଗ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟମ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଅସ୍ଯାଂ ଦିଶି ଵରିଷ୍ଠାଯାମୁତ୍ତରାଯାଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ନାସୌମ୍ଯୋ ନାଵିଧେଯାତ୍ମା ନାଧର୍ମୋ ଵସତେ ଜନଃ
ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୌଣସି କଠୋର, ଅନିୟମିତ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମିକ ଲୋକ ବସନ୍ତି ନାହାନ୍ତି।
ଅତ୍ର ନାରାଯଣଃ କୃଷ୍ଣୋ ଜିଷ୍ଣୁଶ୍ଚୈଵ ନରୋତ୍ତମଃ । ବଦର୍ଯାମାଶ୍ରମପଦେ ତଥା ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଶାଶ୍ଵତଃ
ଏଠି ନାରାୟଣ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବିଜୟୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ବଦରୀ ଆଶ୍ରମରେ ବସନ୍ତି, ଏଉଁପରି ଚିରନ୍ତନ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।
ଅତ୍ର ଵୈ ହିମଵତ୍ପୃଷ୍ଠେ ନିତ୍ଯମାସ୍ତେ ମହେଶ୍ଵରଃ। `ପ୍ରକୃତ୍ଯା ପୁରୁଷଃ ସାର୍ଧଂ ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିସମପ୍ରଭଃ
ଏଠାରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ମହେଶ୍ୱର ସଦା ବସିଛନ୍ତି, ସେ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ସହିତ, ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଆଭାରେ ଅବିରତ ରହନ୍ତି।
ନ ସ ଦୃଶ୍ଯୋ ମୁନିଗଣୈସ୍ତଥା ଦେଵୈଃ ସଵାସଵୈଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷସିଦ୍ଧୈର୍ଵା ନରନାରାଯଣାଦୃତେ
ସେ ମୁନିମାନେ, ଦେବମାନେ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ସିଦ୍ଧମାନେ କେହି ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କେବଳ ନର ଓ ନାରାୟଣ ଛଡ଼ି।
ଅତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରଚରଣୋଽଵ୍ଯଯଃ । ସହସ୍ରଶିରସଃ ଶ୍ରୀମାନେକଃ ପଶ୍ଯତି ମାଯଯା
ଏଠାରେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ହଜାର ପାଦ, ହଜାର ମୁଣ୍ଡିଥିବା ଅବିନାଶୀ ଶ୍ରୀବନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ଦେଖନ୍ତି।
ଅତ୍ର ରାଜ୍ଯେନ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଚନ୍ଦ୍ରମାଶ୍ଚାଭ୍ଯଷିଚ୍ଯତ । ଅତ୍ର ଗଙ୍ଗାଂ ମହାଦେଵଃ ପତନ୍ତୀଂ ଗଗନାଚ୍ଚ୍ଯୁତାମ୍
ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା; ଏଠାରେ ମହାଦେବ ଆକାଶରୁ ପଡ଼ୁଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଦଦୌ ଲୋକେ ମାନୁଷେ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମ । ଅତ୍ର ଦେଵ୍ଯା ତପସ୍ତପ୍ତଂ ମହେଶ୍ଵରପରୀପ୍ସଯା
ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏଠାରେ ଦେବୀ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଅତ୍ର କାମଶ୍ଚ ରୋଷଶ୍ଚ ଶୈଲଶ୍ଚୋମା ଚ ସଂବଭୁଃ । ଅତ୍ର ରାକ୍ଷସଯକ୍ଷାଣାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ଚ ଗାଲଵ
ଏଠାରେ କାମ, କ୍ରୋଧ, ପର୍ବତ ଓ ଉମାଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା; ଏଠାରେ ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅଛନ୍ତି, ହେ ଗାଳବ।
ଆଧିପତ୍ଯେନ କୈଲାସେ ଧନଦୋଽପ୍ଯଭିଷେଚିତଃ। ଅତ୍ର ଚୈତ୍ରରଥଂ ରମ୍ଯମତ୍ର ଵୈଖାନସାଶ୍ରମଃ
ଏଠାରେ କୁବେରଙ୍କୁ କୈଳାସର ଅଧିପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା; ଏଠାରେ ରମ୍ୟ ଚୈତ୍ରରଥ ଓ ଏଠାରେ ବୈଖାନସ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଅଛି।
ଅତ୍ର ମନ୍ଦାକିନୀ ଚୈଵ ମନ୍ଦରଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ଅତ୍ର ସୌଗନ୍ଧିକଵନଂ ନୈର୍ଋତୈରଭିରକ୍ଷ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଅଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏଠାରେ ସୌଗନ୍ଧିକ ଅରଣ୍ୟକୁ ନୈରୃତ ଦେବତାମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଶାଦ୍ଵଲଂ କଦଲୀସ୍କନ୍ଧମତ୍ର ସନ୍ତାନକା ନଗାଃ। ଅତ୍ର ସଂଯମନିତ୍ଯାନାଂ ସିଦ୍ଧାନାଂ ସ୍ଵୈରଚାରିଣାମ୍
ଏଠାରେ ହରିତ ଘାସ, କଦଳୀ ଗଛର ତଣ୍ଡ ଓ ସନ୍ତାନକ ଗଛ ଅଛି; ଏଠାରେ ସଂଯମରେ ନିତ୍ୟ ଲିନ ଓ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ବସନ୍ତି।
ଵିମାନାନ୍ଯୁନୁରୂପାଣି କାମଭୋଗ୍ଯାନି ଗାଲଵ । ଅତ୍ର ତେ ଋଷଯଃ ସପ୍ତ ଦେଵୀ ଚାରୁନ୍ଧତୀ ତଥା
ଏଠାରେ ରମ୍ୟ ଅକାଶ ରଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ, ହେ ଗାଳବ; ଏଠାରେ ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ଦେବୀ ଅରୁନ୍ଧତୀ ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତି।
ଅତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଵୈ ରାତ୍ରିନ୍ଦିଵାପ୍ଯତ୍ରାଵତିଷ୍ଠତେ। ଅତ୍ର ଯଜ୍ଞଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଧ୍ରୁଵଂ ସ୍ଥାତା ପିତାମହଃ
ଏଠାରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହେ; ଏଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରି, ପିତାମହ ଅଟୁଟ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି।
ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ଚ ପରିଵର୍ତନ୍ତି ନିତ୍ଯଶଃ । ଅତ୍ର ଗଙ୍ଗାମହାଦ୍ଵାରଂ ରକ୍ଷନ୍ତି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଏଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମାନେ ସଦା ଘୂରୁଛନ୍ତି; ଏଠାରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗଙ୍ଗାର ବଡ଼ ଦ୍ୱାର ରକ୍ଷିତ ହୁଏ।
ଧାମା ନାମ ମହାତ୍ମାନୋ ମୁନଯଃ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ । ନ ତେଷାଂ ଜ୍ଞାଯତେ ମୂର୍ତିର୍ନାକୃତିର୍ନ ତପଶ୍ଚିତମ୍
ଏଠାରେ ଧାମା ନାମକ, ମହାମନା ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ଋଷିମାନେ ବସନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଦେହ, ଆକୃତି କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ପରିଵର୍ତସହସ୍ରାମି କାମଭୋଜ୍ଯାନନି ଗାଲଵ । ଯଥାଯଥା ପ୍ରଵିଶତି ତସ୍ମାତ୍ପରତରଂ ନରଃ
ଏଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଆନନ୍ଦ ଦେବା ଥାନ ଅଛି, ହେ ଗାଳବ; ଯେଉଁପରି ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ତାହାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଦିଗକୁ ଯାଏ।
ତଥାତଥା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଵିଲୀଯତି ଗାଲଵ । ନୈତତ୍କେନଚିଦନ୍ଯେନ ଗତପୂର୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ
ଏଭଳି ଭାବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଆଉ ଆଉ ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ବିଲୀନ ହୁଏ, ହେ ଗାଳବ; ଏଠାକୁ କେହି ଆଗରୁ ଯାଇନାହାନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜର୍ଷଭ।
ଋତେ ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ନରଂ ଵା ଜିଷ୍ଣୁମଵ୍ଯଯମ୍ । ଅତ୍ର କୈଲାସମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ସ୍ଥାନମୈଲଵିଲସ୍ଯ ତତ୍
ନାରାୟଣ ଦେବ କିମ୍ବା ଅବିନାଶୀ ନର ଛଡ଼ି କେହି ଏଠି ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ସ୍ଥାନକୁ କୈଳାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଇଲାବିଳାପୁତ୍ରଙ୍କ ନିବାସ।