ଇଯଂ ଦିଗ୍ଦିଯିତା ରାଜ୍ଞୋ ଵରୁଣସ୍ଯ ତୁ ଗୋପତେଃ । ସଦା ସଲିଲରାଜସ୍ଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚାଦିରେଵ ଚ
ଏହି ଦିଗ ହେଉଛି ଜଳର ରାଜା ବରୁଣଙ୍କର ଦିଗ; ସଦା ଏହା ଜଳର ରାଜାଙ୍କର ଅଧିକାର ଓ ଆଧାର।
ଅତ୍ର ପଶ୍ଚାଦହଃ ସୂର୍ଯୋ ଵିସର୍ଜଯତି ଗାଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ପଶ୍ଚିମେତ୍ଯଭିଵିଖ୍ଯାତା ଦିଗିଯଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଏଠି ଦିନ ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ତାଙ୍କର କିରଣ ବିଦାୟ କରନ୍ତି; ଏହି ଦିଗକୁ ପଶ୍ଚିମ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯାଦସାମତ୍ର ରାଜ୍ଯେନ ସଲିଲସ୍ଯ ଚ ଗୁପ୍ତଯେ । କଶ୍ଯପୋ ଭଗଵାନ୍ଦେଵୋ ଵରୁଣଂ ସ୍ମାଭ୍ଯଷେଚଯତ୍
ଏଠି ଜଳଚରମାନେ ଓ ଜଳର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ, ପୂଜ୍ୟ କଶ୍ୟପ ମୁନି ବରୁଣଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ।
ଅତ୍ର ପୀତ୍ଵା ସମସ୍ତାନ୍ଵୈ ଵରୁଣସ୍ଯ ରସାଂସ୍ତୁ ଷଟ୍ । ଜାଯତେ ତରୁଣଃ ସୋମଃ ଶୁକ୍ଲସ୍ଯାଦୌ ତମିସ୍ରହା
ଏଠି ବରୁଣଙ୍କର ସମସ୍ତ ଛଅ ଧାରା ପିଇ ସୋମ ଦେବ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ ତରୁଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରନ୍ତି।
ଅତ୍ର ପଞ୍ଚାତ୍କୃତା ଦୈତ୍ଯା ଵାଯୁନା ସଂଯତାସ୍ତଦା । ନିଶ୍ଚସନ୍ତୋ ମହାଵାତୈରର୍ଦିତାଃ ସୁଷୁପୁର୍ଦ୍ଵିଜ
ଏଠି ଦୈତ୍ୟମାନେ ପଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ; ବଡ଼ ବଡ଼ ପବନର ଝଟକାରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ହରାଗଲା ଏବଂ ସେମାନେ ଶୁଇପଡ଼ିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଅତ୍ର ସୂର୍ଯଂ ପ୍ରଣଯିନଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତି ପର୍ଵତଃ । ଅସ୍ତୋ ନାମ ଯତଃ ସନ୍ଧ୍ଯା ପଶ୍ଚିମା ପ୍ରତିସର୍ଯତି
ଏଠି ପର୍ବତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରେ; ଏଠିଠାରୁ, ଯାହାକୁ ଅସ୍ତ ପର୍ବତ କୁହାଯାଏ, ପଶ୍ଚିମ ସାନ୍ଧ୍ୟା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଅତୋ ରାତ୍ରିଶ୍ଚ ନିଦ୍ରା ଚ ନିର୍ଗତା ଦିଵସକ୍ଷଯେ। ଜାଯତେ ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ହର୍ତୁମର୍ଧମିଵାଯୁଷଃ
ଏଠାରୁ ରାତି ଏବଂ ଘୁମ ଦିନ ଶେଷରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଜୀବମାନଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ନେଇଯିବା ପାଇଁ।
ଅତ୍ର ଦେଵୀଂ ଦିତିଂ ସୁପ୍ତାମାତ୍ମପ୍ରସଵଧାରିଣୀମ୍ । ଵିଗର୍ଭାମକରୋଚ୍ଛକ୍ରୋ ଯତ୍ର ଜାତୋ ମରୁଦ୍ଗଣଃ
ଏଠି, ଦିତି ନାମକ ଦେବୀ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ଗର୍ଭରେ ଧରି ଘୁମେଇଥିଲେ, ତାହାବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭହୀନ କରିଦେଲେ, ଏଠିଠାରେ ମରୁତମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅତ୍ର ମୂଲଂ ହିମଵତୋ ମନ୍ଦରଂ ଯାତି ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ଅପି ଵର୍ଷସହସ୍ରେଣ ନ ଚାସ୍ଯାନ୍ତୋଽଧିଗମ୍ଯତେ
ଏଠି ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ଚିରନ୍ତନ ମୂଳ ମନ୍ଦରାଚଳ ଅଛି; ହଜାର ବର୍ଷ ବର୍ଷା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଶେଷ ମିଳେନାହିଁ।
ଅତ୍ର କାଞ୍ଚନଶୈଲସ୍ଯ କାଞ୍ଚନାମ୍ବୁରୁହସ୍ଯ ଚ। ଉଦଧେସ୍ତୀରମାସାଦ୍ଯ ସୁରଭିଃ କ୍ଷରତେ ପଯଃ
ଏଠି ସୁନା ପାହାଡ଼ ଓ ସୁନା ଲୋଟସ୍ ନିକଟରେ, ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ, ସୁରଭି ନାମକ ଗାଈ ତାଙ୍କର ଦୁଧ ଝରାନ୍ତି।
ଅତ୍ର ମଧ୍ଯେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ କବନ୍ଧଃ ପ୍ରତିଦୃଶ୍ଯତେ। ସ୍ଵର୍ଭାନୋଃ ସୂର୍ଯକଲ୍ପସ୍ଯ ସୋମସୂର୍ଯୌ ଜିଘାଂସତଃ
ଏଠି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ କବନ୍ଧ ଦେଖାଯାଏ, ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ସେମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ମୁକାବିଲା କରୁଛି।
ସୁଵର୍ଣଶିରସୋଽପ୍ଯତ୍ର ହରିରୋମ୍ଣଃ ପ୍ରଗାଯତଃ । ଅଦୃଶ୍ଯସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ଶ୍ରୂଯତେ ଵିପୁଲୋ ଧ୍ଵନିଃ
ଏଠି ସୁନା ମୁଣ୍ଡିଆ ହରିରୋମା ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅପରିମାପ୍ୟ ହୋଇ ଗାଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ।
ଅତ୍ର ଧ୍ଵଜଵତୀ ନାମ କୁମାରୀ ହରିମେଧସଃ। ଆକାଶେ ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ତସ୍ଥୌ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଶାସନାତ୍
ଏଠି ହରିମେଧସଙ୍କର କନ୍ୟା ଧ୍ୱଜବତୀ ନାମକ ଅପରୁପା ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି।
ଅତ୍ର ଵାଯୁସ୍ତଥା ଵହ୍ନିରାପଃ ଖଂ ଚାପି ଗାଲଵ । ଆହ୍ନିକଂ ଚୈଵ ନୈଶଂ ଚ ଦୁଃଖଂ ସ୍ପର୍ଶଂ ଵିମୁଞ୍ଚତି
ଏଠି, ଗାଳବ, ପବନ, ଅଗ୍ନି, ପାଣି, ଆକାଶ, ଦିନ ଓ ରାତି ସମସ୍ତଙ୍କର ଦୁଃଖଦାୟକ ସ୍ପର୍ଶ ଛାଡ଼ିଯାଏ।
ଅତଃପ୍ରଭୃତି ସୂର୍ଯସ୍ଯ ତିର୍ଯଗାଵର୍ତତେ ଗତିଃ। ଅତ୍ର ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ସର୍ଵାଣି ଵିଶନ୍ତ୍ଯାଦିତ୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍
ଏଠାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଚଳାଚଳ ଟିକେ ବାକୁ ହୁଏ; ଏଠି ସମସ୍ତ ଆଲୋକ ଆଦିତ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିରାତ୍ରଂ ଚ କ୍ରମ୍ଯ ସହ ଭାନୁନା। ନିଷ୍ପତନ୍ତି ପୁନଃ ସୂର୍ଯାତ୍ସୋମସଂଯୋଗଯୋଗତଃ
ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଅଠାଇଶ ରାତି ଅତିକ୍ରମ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଂଯୋଗରେ ପୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବାହାରିଆସନ୍ତି।
ଅତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ସ୍ରଵନ୍ତୀନାଂ ପ୍ରଭଵଃ ସାଗରୋଦଯଃ । ଅତ୍ର ଲୋକତ୍ରଯସ୍ଯାପସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵରୁଣାଲଯେ
ଏଠି ସବୁଦିନ ଝରିଥିବା ନଦୀମାନଙ୍କର ଉତ୍ସ ଓ ଉଦୟ ସ୍ଥାନ; ଏଠି ବରୁଣଙ୍କ ଗୃହରେ ତିନି ଲୋକର ପାଣି ରହିଥାଏ।
ଅତ୍ର ପନ୍ନଗରାଜସ୍ଯାପ୍ଯନନ୍ତସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍ । ଅନାଦିନିଧନସ୍ଯାତ୍ର ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଥାନମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଠି ପନ୍ନଗରାଜ ଅନନ୍ତଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି; ଏଠି ଆଦି ଓ ଶେଷ ନଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ଥାନ ଅଛି।
ଅତ୍ରାନଲସଖସ୍ଯାପି ପଵନସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍। ମହର୍ଷେଃ କଶ୍ଯପସ୍ଯାତ୍ର ମାରୀଚସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍
ଏଠି ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ପବନଙ୍କ ନିବାସ ଅଛି; ଏଠି ମହାର୍ଷି କଶ୍ୟପ ମାରୀଚିପୁତ୍ରଙ୍କ ନିବାସ ଅଛି।
ଏଷ ତେ ପଶ୍ଚିମୋ ମାର୍ଗୋ ଦିଗ୍ଦ୍ଵାରେଣ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ। ବ୍ରୂହି ଗାଲଵ ଗଚ୍ଛାଵୋ ବୁଦ୍ଧିଃ କା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଏହି ହେଉଛି ତୁମ ପାଇଁ ପଶ୍ଚିମ ମାର୍ଗ, ଯାହା ଦିଗ୍ଦ୍ୱାର ଭାବେ ପରିଚିତ। କହ, ଗାଳବ, ଆମେ ଚଳିବା; ତୁମ ମନେ କଣ ଭାବିଛ।
ଯସ୍ମାଦୁତ୍ତାର୍ଯତେ ପାପାଦ୍ଯସ୍ମାନ୍ନିଶ୍ରେଯସୋଽଶ୍ରୁତେ । ଅସ୍ମାଦୁତ୍ତାରଣବଲାଦୁତ୍ତରେତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜ ।। 1
ଯେଉଁଠାରୁ ପାପ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ନଥିବା ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର ମିଳେ, ଏହି ଉଦ୍ଧାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ 'ଉତ୍ତର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଦ୍ୱିଜ।
ଉତ୍ତରସ୍ଯ ହିରଣ୍ଯସ୍ଯ ପରିଵାପସ୍ଯ ଗାଲଵ । ମାର୍ଗଃ ପଶ୍ଚିମପୂର୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଦିଗ୍ଭ୍ଯାଂ ଵୈ ମଧ୍ଯମଃ ସ୍ମୃତଃ
ସୁନା ଘେରା ଅଞ୍ଚଳର ଉତ୍ତରେ, ଗାଳବ, ଏହି ମାର୍ଗ ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବ ଦିଗ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟମ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ଅସ୍ଯାଂ ଦିଶି ଵରିଷ୍ଠାଯାମୁତ୍ତରାଯାଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ନାସୌମ୍ଯୋ ନାଵିଧେଯାତ୍ମା ନାଧର୍ମୋ ଵସତେ ଜନଃ
ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୌଣସି କଠୋର, ଅନିୟମିତ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମିକ ଲୋକ ବସନ୍ତି ନାହାନ୍ତି।
ଅତ୍ର ନାରାଯଣଃ କୃଷ୍ଣୋ ଜିଷ୍ଣୁଶ୍ଚୈଵ ନରୋତ୍ତମଃ । ବଦର୍ଯାମାଶ୍ରମପଦେ ତଥା ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଶାଶ୍ଵତଃ
ଏଠି ନାରାୟଣ, କୃଷ୍ଣ ଓ ବିଜୟୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ବଦରୀ ଆଶ୍ରମରେ ବସନ୍ତି, ଏଉଁପରି ଚିରନ୍ତନ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛନ୍ତି।
ଅତ୍ର ଵୈ ହିମଵତ୍ପୃଷ୍ଠେ ନିତ୍ଯମାସ୍ତେ ମହେଶ୍ଵରଃ। `ପ୍ରକୃତ୍ଯା ପୁରୁଷଃ ସାର୍ଧଂ ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିସମପ୍ରଭଃ
ଏଠାରେ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ମହେଶ୍ୱର ସଦା ବସିଛନ୍ତି, ସେ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ସହିତ, ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଆଭାରେ ଅବିରତ ରହନ୍ତି।
ନ ସ ଦୃଶ୍ଯୋ ମୁନିଗଣୈସ୍ତଥା ଦେଵୈଃ ସଵାସଵୈଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷସିଦ୍ଧୈର୍ଵା ନରନାରାଯଣାଦୃତେ
ସେ ମୁନିମାନେ, ଦେବମାନେ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ସିଦ୍ଧମାନେ କେହି ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କେବଳ ନର ଓ ନାରାୟଣ ଛଡ଼ି।
ଅତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସହସ୍ରଚରଣୋଽଵ୍ଯଯଃ । ସହସ୍ରଶିରସଃ ଶ୍ରୀମାନେକଃ ପଶ୍ଯତି ମାଯଯା
ଏଠାରେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ହଜାର ପାଦ, ହଜାର ମୁଣ୍ଡିଥିବା ଅବିନାଶୀ ଶ୍ରୀବନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସବୁକିଛି ଦେଖନ୍ତି।
ଅତ୍ର ରାଜ୍ଯେନ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଚନ୍ଦ୍ରମାଶ୍ଚାଭ୍ଯଷିଚ୍ଯତ । ଅତ୍ର ଗଙ୍ଗାଂ ମହାଦେଵଃ ପତନ୍ତୀଂ ଗଗନାଚ୍ଚ୍ଯୁତାମ୍
ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ରାଜା ଭାବେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା; ଏଠାରେ ମହାଦେବ ଆକାଶରୁ ପଡ଼ୁଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଦଦୌ ଲୋକେ ମାନୁଷେ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମ । ଅତ୍ର ଦେଵ୍ଯା ତପସ୍ତପ୍ତଂ ମହେଶ୍ଵରପରୀପ୍ସଯା
ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏଠାରେ ଦେବୀ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଅତ୍ର କାମଶ୍ଚ ରୋଷଶ୍ଚ ଶୈଲଶ୍ଚୋମା ଚ ସଂବଭୁଃ । ଅତ୍ର ରାକ୍ଷସଯକ୍ଷାଣାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ଚ ଗାଲଵ
ଏଠାରେ କାମ, କ୍ରୋଧ, ପର୍ବତ ଓ ଉମାଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା; ଏଠାରେ ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅଛନ୍ତି, ହେ ଗାଳବ।