ଅତ୍ର ଲୋକତ୍ରଯସ୍ଯାସ୍ଯ ପିତୃପକ୍ଷଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ। ଅତ୍ରୋଷ୍ମପାଣାଂ ଦେଵାନାଂ ନିଵାସଃ ଶ୍ରୂଯତେ ଦ୍ଵିଜ
ଏଠି, ତିନି ଲୋକର ପିତୃପକ୍ଷ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି; ଏଠି, ଉଷ୍ମାପା ଦେବମାନଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଅତ୍ର ଵିଶ୍ଵେ ସଦା ଦେଵାଃ ପିତୃଭିଃ ସାର୍ଧମାସତେ। ଇଜ୍ଯମାନାଃ ସ୍ମ ଲୋକେଷୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତୁଲ୍ଯଭାଗତାମ୍
ଏଠି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ସଦା ପିତୃମାନଙ୍କ ସହ ରହନ୍ତି; ଏହି ଲୋକରେ ପୂଜିତ ହୋଇ, ସମାନ ଭାଗ ପାଇଛନ୍ତି।
ଏତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଦେଵସ୍ଯ ଦ୍ଵାରମାଚକ୍ଷତେ ଦ୍ଵିଜ। ତ୍ରୁଟିଶୋ ଲଵଶଶ୍ଚାପି ଗଣ୍ଯତେ କାଲନିଶ୍ଚଯଃ
ଏଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ୱାର କୁହାଯାଏ; ଏଠି, ସମୟ ତୁଟି ଓ ଲବ ମାନେ ଗଣନା କରାଯାଏ।
ଅତ୍ର ଦେଵର୍ଷଯୋ ନିତ୍ଯଂ ପିତୃଲୋକର୍ଷଯସ୍ତଥା। ତଥା ରାଜର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ନିଵସନ୍ତି ଗତଵ୍ଯଥାଃ
ଏଠି, ଦେବ ଋଷି, ପିତୃଲୋକ ଋଷି ଓ ସମସ୍ତ ରାଜା ଋଷିମାନେ ନିତ୍ୟ ଦୁଃଖ ହୀନ ହୋଇ ରହନ୍ତି।
ଅତ୍ର ଧର୍ମଶ୍ଚ ସତ୍ଯଂ ଚ କର୍ମ ଚାତ୍ର ନିଗଦ୍ଯତେ। ଗତିରେଷା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ମଣାମଵସାଯିନାମ୍
ଏଠି, ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ କର୍ମ ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ; ଏହି ଦିଗ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, କର୍ମ ଶେଷ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପଥ।
ଏଷା ଦିକ୍ସା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଂ ସର୍ଵଃ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। ଵୃତା ତ୍ଵନଵବୋଧେନ ସୁଖଂ ତେନ ନ ଗମ୍ଯତେ
ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅବିବେକରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସେଥିରେ ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ।
ନୈର୍ଋତାନାଂ ସହସ୍ରାମି ବହୂନ୍ଯତ୍ର ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ସୃଷ୍ଟାନି ପ୍ରତିକୂଲାନି ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯାନ୍ଯକୃତାତ୍ମଭିଃ
ଏଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ନୈରୃତ ଶ୍ରେଣୀର ହଜାର ହଜାର ବିରୋଧୀ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ଅଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଖିପାରିବେ।
ଅତ୍ର ମନ୍ଦରକୁଞ୍ଜେଷୁ ଵିପ୍ରର୍ଷିସଦନେଷୁ ଚ। ଗାଯନ୍ତି ଗାଥା ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚିତ୍ତବୁଦ୍ଧିହରା ଦ୍ଵିଜ
ଏଠି, ମନ୍ଦାର କୁଞ୍ଜ ଓ ବିପ୍ର ଋଷିଙ୍କ ଗୃହରେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିବା ଗୀତ ଗାଇନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଅତ୍ର ସାମାନି ଗାଥାଭିଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୀତାନି ରୈଵତଃ । ଗତଦାରୋ ଗତାମାତ୍ଯୋ ଗତରାଜ୍ଯୋ ଵନଂ ଗତଃ
ଏଠାରେ ଗୀତ ଓ ଗାଥା ଶୁଣି, ରୈବତଙ୍କର ଜୀବନର ସମସ୍ତ କିଛି ହାରାଇଗଲା—ସ୍ତ୍ରୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ରାଜ୍ୟ—ସେ ଅନ୍ତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅତ୍ର ସାଵର୍ମିନା ଚୈଵ ଯଵକ୍ରୀତାତ୍ମଜେନ ଚ। ମର୍ଯାଦା ସ୍ଥାପିତା ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯାଂ ସୂର୍ଯୋ ନାତିଵର୍ତତେ
ଏଠି ସାବର୍ଣ୍ଣି ଓ ଯବକୃତଙ୍କର ପୁଅ ଏକ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ, ଯାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅତିକ୍ରମ କରେନାହିଁ।
ଅତ୍ର ରାକ୍ଷସରାଜେନ ପୌଲସ୍ତ୍ଯେନ ମହାତ୍ମନା । ରାଵଣେନ ତପଃ କୃତ୍ଵା ସୁରେଭ୍ଯୋଽମରତା ଵୃତା
ଏଠି ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ମହାତ୍ମା ରାବଣ, ତପସ୍ୟା କରି ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ଅମରତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ।
ଅତ୍ର ଵୃତ୍ତେନ ଵୃତ୍ରୋଽପି ଶକ୍ରଶତ୍ରୁତ୍ଵମେଯିଵାନ୍ । ଅତ୍ର ସର୍ଵାସଵଃ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପୁନର୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପଞ୍ଚଧା
ଏଠି ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ର ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହେଲେ; ଏଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ମିଳେ ଏବଂ ପୁଣି ପାଞ୍ଚଟି ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଫେରିଯାଏ।
ଅତ୍ର ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାଣୋ ନରାଃ ପଚ୍ଯନ୍ତି ଗାଲଵ । ଅତ୍ର ଵୈତରଣୀ ନାମ ନଦୀ ଵୈତରଣୈର୍ଵୃତା
ଏଠି, ଗାଳବ, ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି; ଏଠି ବୈତରଣୀ ନାମକ ନଦୀ ବହୁଛି, ଯାହା ବୈତରଣୀମାନେ ଘେରିଛନ୍ତି।
ଅତ୍ର ଗତ୍ଵା ସୁଖସ୍ଯାନ୍ତଂ ଦୁଃଖସ୍ଯାନ୍ତଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ। ଅତ୍ରାଵୃତ୍ତୋ ଦିନକରଃ ସୁରସଂ କ୍ଷରତେ ପଯଃ
ଏଠିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଲୋକ ସୁଖର ଶେଷ ଦେଖେ ଏବଂ ଦୁଃଖର ଶେଷକୁ ଅନୁଭବ କରେ; ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚି ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅମୃତ ଝରାଏ।
କାଷ୍ଠାଂ ଚାସାଦ୍ଯ ଵାସିଷ୍ଠୀଂ ହିମମୁତ୍ସୃଜତେ ପୁନଃ। ଅତ୍ରାହଂ ଗାଲଵ ପୁରା କ୍ଷୁଧାଽଽର୍ତଃ ପରିଚିନ୍ତଯନ୍
ବାସିଷ୍ଠୀ ସୀମାକୁ ଛୁଇଁଲେ, ସେ ପୁଣି ହିମ ଛାଡ଼ିଦିଏ; ଏଠି, ଗାଳବ, ମୁଁ ଏକଥାରେ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କରିଥିଲି।
ଲବ୍ଧଵାନ୍ଯୁଧ୍ଯମାନୌ ଦ୍ଵୌ ବୃହନ୍ତୌ ଗଜକଚ୍ଛପୌ । ଅତ୍ର ଚକ୍ରଧନୁର୍ନାମ ସୂର୍ଯାଞ୍ଜାତୋ ମହାନୃଷିଃ
ଚେଷ୍ଟା କରି ମୁଁ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀ—ଏକ ହାତୀ ଓ ଏକ କଚ୍ଛପ—ପାଇଥିଲି; ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମହାମୁନି ଚକ୍ରଧନ୍ବନ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ଵିଦୁର୍ଯଂ କପିଲଂ ଦେଵଂ ଯେନାର୍ତାଃ ସଗରାତ୍ମଜାଃ । ଅତ୍ର ସିଦ୍ଧାଃ ଶିଵା ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ
ଏଠି ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବିଦୁରଙ୍କ ପୁଅ କପିଳ ଦେବଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଥିଲେ; ଏଠି ବେଦର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶିବ ନାମକ ସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
ଅଧୀତ୍ଯ ସକଲାନ୍ଵେଦାଁଲ୍ଲେଭିରେ ମୋକ୍ଷମକ୍ଷଯମ୍। ଅତ୍ର ଭୋଗଵତୀ ନାମ ପୁରୀ ଵାସୁକିପାଲିତା
ସମସ୍ତ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିଲେ; ଏଠି ଭୋଗବତୀ ନାମକ ସହର ଅଛି, ଯାହାକୁ ବାସୁକି ଶାସନ କରନ୍ତି।
ତକ୍ଷକେଣ ଚ ନାଗେନ ତଥୈଵୈରାଵତେନ ଚ। ଅତ୍ର ନିର୍ଯାଣକାଲେଽପି ତମଃ ସଂପ୍ରାପ୍ଯତେ ମହତ୍
ଏଠି ତକ୍ଷକ ଓ ଏଇରାବତ ନାଗ ବସନ୍ତି; ଏଠି ଚାଲିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଅନ୍ଧାର ମିଳେ।
ଅଭେଦ୍ଯଂ ଭାସ୍କରେଣାପି ସ୍ଵଯଂ ଵା କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମନା । ଏଷ ତସ୍ଯାପି ତେ ମାର୍ଗଃ ପରିଚାରସ୍ଯ ଗାଲଵ । ବ୍ରୂହି ମେ ଯଦି ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରତୀଚୀଂ ଶୃଣୁ ଚାପରାମ୍
ଏହି ପଥକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭେଦିପାରେନାହିଁ, କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିଜ ମାର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି ମାର୍ଗ ତୁମର ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଗାଳବ। ଯଦି ଯିବାକୁ ଚାହଁ, ମୋତେ କୁହ, ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
ଇଯଂ ଦିଗ୍ଦିଯିତା ରାଜ୍ଞୋ ଵରୁଣସ୍ଯ ତୁ ଗୋପତେଃ । ସଦା ସଲିଲରାଜସ୍ଯ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚାଦିରେଵ ଚ
ଏହି ଦିଗ ହେଉଛି ଜଳର ରାଜା ବରୁଣଙ୍କର ଦିଗ; ସଦା ଏହା ଜଳର ରାଜାଙ୍କର ଅଧିକାର ଓ ଆଧାର।
ଅତ୍ର ପଶ୍ଚାଦହଃ ସୂର୍ଯୋ ଵିସର୍ଜଯତି ଗାଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ପଶ୍ଚିମେତ୍ଯଭିଵିଖ୍ଯାତା ଦିଗିଯଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଏଠି ଦିନ ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ତାଙ୍କର କିରଣ ବିଦାୟ କରନ୍ତି; ଏହି ଦିଗକୁ ପଶ୍ଚିମ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯାଦସାମତ୍ର ରାଜ୍ଯେନ ସଲିଲସ୍ଯ ଚ ଗୁପ୍ତଯେ । କଶ୍ଯପୋ ଭଗଵାନ୍ଦେଵୋ ଵରୁଣଂ ସ୍ମାଭ୍ଯଷେଚଯତ୍
ଏଠି ଜଳଚରମାନେ ଓ ଜଳର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ, ପୂଜ୍ୟ କଶ୍ୟପ ମୁନି ବରୁଣଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ।
ଅତ୍ର ପୀତ୍ଵା ସମସ୍ତାନ୍ଵୈ ଵରୁଣସ୍ଯ ରସାଂସ୍ତୁ ଷଟ୍ । ଜାଯତେ ତରୁଣଃ ସୋମଃ ଶୁକ୍ଲସ୍ଯାଦୌ ତମିସ୍ରହା
ଏଠି ବରୁଣଙ୍କର ସମସ୍ତ ଛଅ ଧାରା ପିଇ ସୋମ ଦେବ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ ତରୁଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରନ୍ତି।
ଅତ୍ର ପଞ୍ଚାତ୍କୃତା ଦୈତ୍ଯା ଵାଯୁନା ସଂଯତାସ୍ତଦା । ନିଶ୍ଚସନ୍ତୋ ମହାଵାତୈରର୍ଦିତାଃ ସୁଷୁପୁର୍ଦ୍ଵିଜ
ଏଠି ଦୈତ୍ୟମାନେ ପଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ; ବଡ଼ ବଡ଼ ପବନର ଝଟକାରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ହରାଗଲା ଏବଂ ସେମାନେ ଶୁଇପଡ଼ିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଅତ୍ର ସୂର୍ଯଂ ପ୍ରଣଯିନଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତି ପର୍ଵତଃ । ଅସ୍ତୋ ନାମ ଯତଃ ସନ୍ଧ୍ଯା ପଶ୍ଚିମା ପ୍ରତିସର୍ଯତି
ଏଠି ପର୍ବତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରେ; ଏଠିଠାରୁ, ଯାହାକୁ ଅସ୍ତ ପର୍ବତ କୁହାଯାଏ, ପଶ୍ଚିମ ସାନ୍ଧ୍ୟା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଅତୋ ରାତ୍ରିଶ୍ଚ ନିଦ୍ରା ଚ ନିର୍ଗତା ଦିଵସକ୍ଷଯେ। ଜାଯତେ ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ହର୍ତୁମର୍ଧମିଵାଯୁଷଃ
ଏଠାରୁ ରାତି ଏବଂ ଘୁମ ଦିନ ଶେଷରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଜୀବମାନଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ନେଇଯିବା ପାଇଁ।
ଅତ୍ର ଦେଵୀଂ ଦିତିଂ ସୁପ୍ତାମାତ୍ମପ୍ରସଵଧାରିଣୀମ୍ । ଵିଗର୍ଭାମକରୋଚ୍ଛକ୍ରୋ ଯତ୍ର ଜାତୋ ମରୁଦ୍ଗଣଃ
ଏଠି, ଦିତି ନାମକ ଦେବୀ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ଗର୍ଭରେ ଧରି ଘୁମେଇଥିଲେ, ତାହାବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭହୀନ କରିଦେଲେ, ଏଠିଠାରେ ମରୁତମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅତ୍ର ମୂଲଂ ହିମଵତୋ ମନ୍ଦରଂ ଯାତି ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ଅପି ଵର୍ଷସହସ୍ରେଣ ନ ଚାସ୍ଯାନ୍ତୋଽଧିଗମ୍ଯତେ
ଏଠି ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ଚିରନ୍ତନ ମୂଳ ମନ୍ଦରାଚଳ ଅଛି; ହଜାର ବର୍ଷ ବର୍ଷା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଶେଷ ମିଳେନାହିଁ।
ଅତ୍ର କାଞ୍ଚନଶୈଲସ୍ଯ କାଞ୍ଚନାମ୍ବୁରୁହସ୍ଯ ଚ। ଉଦଧେସ୍ତୀରମାସାଦ୍ଯ ସୁରଭିଃ କ୍ଷରତେ ପଯଃ
ଏଠି ସୁନା ପାହାଡ଼ ଓ ସୁନା ଲୋଟସ୍ ନିକଟରେ, ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ, ସୁରଭି ନାମକ ଗାଈ ତାଙ୍କର ଦୁଧ ଝରାନ୍ତି।