ଅତ୍ର ଵେଦାଞ୍ଜଗୌ ପୂର୍ଵଂ ଭଗଵାଁଲ୍ଲୋକଭାଵନଃ । ଅତ୍ରୈଵୋକ୍ତା ସଵିତ୍ରାସୀତ୍ସାଵିତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଷୁ
ଏଠାରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପୂର୍ବରୁ ବେଦଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଇଥିଲେ; ଏଠି, ସାବିତ୍ରୀ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର କହିଥିଲେ।
ଅତ୍ର ଦତ୍ତାନି ସୂର୍ଯେଣ ଯଜୂଂଷି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଅତ୍ର ଲବ୍ଧଵରଃ ସୋମଃ ସୁରୈଃ କ୍ରତୁଷୁ ପୀଯତେ
ଏଠି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଇଥିଲେ; ଏଠି, ଦେବମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିବା ସୋମ, କ୍ରତୁ ଯଜ୍ଞରେ ପିଆଯାଏ।
ଅତ୍ର ତୃପ୍ତା ହୁତଵହାଃ ସ୍ଵାଂ ଯୋନିମୁପଭୁଞ୍ଜତେ । ଅତ୍ର ପାତାଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵରୁଣଃ ଶ୍ରିଯମାପ ଚ
ଏଠି, ପୂର୍ଣ୍ଣତୃପ୍ତ ଅଗ୍ନିମାନେ ନିଜ ଉତ୍ସରେ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏଠି, ଭୂଗର୍ଭ ଲୋକକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ବରୁଣ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଅତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ପୌରାଣସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ସୂତିଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ନିଧନଂ ଚ ପ୍ରକାଶତେ
ଏଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ପୁରାତନ ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଜନ୍ମ, ସ୍ଥାପନା ଓ ଶେଷ ଏଠିରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଓଙ୍କାରସ୍ଯାତ୍ର ଜାଯନ୍ତେ ସୃତଯୋ ଦଶତୀର୍ଦଶ । ପିବନ୍ତି ମୁନଯୋ ଯତ୍ର ହଵିର୍ଧୂମଂ ସ୍ମ ଧୂମପାଃ
ଏଠି, ଓଂ ରୁପରୁ ଦଶ ଦିଗରେ ଦଶ ଧାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏଠି, ଧୂମ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ମୁନିମାନେ ହବିର୍ଧୂମ ପିଆନ୍ତି।
ପ୍ରୋକ୍ଷିତା ଯତ୍ର ବହଵୋ ଵରାହାଦ୍ଯା ମୃଗା ଵନେ। ଶକ୍ରେଣ ଯଜ୍ଞଭାଗାର୍ଥେ ଦୈଵତେଷୁ ପ୍ରକଲ୍ପିତାଃ
ଏଠି, ବନରେ ବରାହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ପାଇଁ ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିଲେ।
ଅତ୍ରାହିତାଃ କୃତଘ୍ନାଶ୍ଚ ମାନୁଷାଶ୍ଚାସୁରାଶ୍ଚ ଯେ। ଉଦଯଂସ୍ତାନ୍ହି ସର୍ଵାନ୍ଵୈ କ୍ରୋଧାଦ୍ଧନ୍ତି ଵିଭାଵସୁଃ
ଏଠି, ଅକୃତଜ୍ନ ମାନେ — ମାନବ ହେଉନ୍ତୁ କି ଅସୁର — ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି; ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଏତଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ତ୍ରିଲୋକସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ଚ ସୁଖସ୍ଯ ଚ। ଏଷ ପୂର୍ଵୋ ଦିଶାଂ ଭାଗୋ ଵିଶାଵୋଽତ୍ର ଯଦୀଚ୍ଛସି
ଏଠି, ତିନି ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ସୁଖର ଦ୍ୱାର; ଏହି ଦିଗ ପୂର୍ବ ଦିଗ, ବିଶାବ, ତୁମେ ଚାହିଲେ।
ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯଂ ହି ମେ ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯାସ୍ମି ଵଚନେ ସ୍ଥିତଃ। ବ୍ରୂହି ଗାଲଵ ଯାସ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ଚାପ୍ଯପରାଂ ଦିଶମ୍
ମୁଁ ଯାହାର ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛି, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କାମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ଗାଳବ, କହ, ମୁଁ ଯିବି — ଏବେ ଆଗାମୀ ଦିଗ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
ଇଯଂ ଵିଵସ୍ଵଦା ପୂର୍ଵଂ ଶ୍ରୌତେନ ଵିଧିନା କିଲ। ଗୁରଵେ ଦକ୍ଷିଣା ଦତ୍ତା ଦକ୍ଷିଣେତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ଚ ଦିକ୍
ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପୂର୍ବରୁ ବିବସ୍ୱତ ବେଦିକ ରୀତିରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ଦେଇଥିଲେ; ତେଣୁ ଏହାକୁ 'ଦକ୍ଷିଣ' ଦିଗ କୁହାଯାଏ।
ଅତ୍ର ଲୋକତ୍ରଯସ୍ଯାସ୍ଯ ପିତୃପକ୍ଷଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ। ଅତ୍ରୋଷ୍ମପାଣାଂ ଦେଵାନାଂ ନିଵାସଃ ଶ୍ରୂଯତେ ଦ୍ଵିଜ
ଏଠି, ତିନି ଲୋକର ପିତୃପକ୍ଷ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି; ଏଠି, ଉଷ୍ମାପା ଦେବମାନଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଅତ୍ର ଵିଶ୍ଵେ ସଦା ଦେଵାଃ ପିତୃଭିଃ ସାର୍ଧମାସତେ। ଇଜ୍ଯମାନାଃ ସ୍ମ ଲୋକେଷୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତୁଲ୍ଯଭାଗତାମ୍
ଏଠି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ସଦା ପିତୃମାନଙ୍କ ସହ ରହନ୍ତି; ଏହି ଲୋକରେ ପୂଜିତ ହୋଇ, ସମାନ ଭାଗ ପାଇଛନ୍ତି।
ଏତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଦେଵସ୍ଯ ଦ୍ଵାରମାଚକ୍ଷତେ ଦ୍ଵିଜ। ତ୍ରୁଟିଶୋ ଲଵଶଶ୍ଚାପି ଗଣ୍ଯତେ କାଲନିଶ୍ଚଯଃ
ଏଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ୱାର କୁହାଯାଏ; ଏଠି, ସମୟ ତୁଟି ଓ ଲବ ମାନେ ଗଣନା କରାଯାଏ।
ଅତ୍ର ଦେଵର୍ଷଯୋ ନିତ୍ଯଂ ପିତୃଲୋକର୍ଷଯସ୍ତଥା। ତଥା ରାଜର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ନିଵସନ୍ତି ଗତଵ୍ଯଥାଃ
ଏଠି, ଦେବ ଋଷି, ପିତୃଲୋକ ଋଷି ଓ ସମସ୍ତ ରାଜା ଋଷିମାନେ ନିତ୍ୟ ଦୁଃଖ ହୀନ ହୋଇ ରହନ୍ତି।
ଅତ୍ର ଧର୍ମଶ୍ଚ ସତ୍ଯଂ ଚ କର୍ମ ଚାତ୍ର ନିଗଦ୍ଯତେ। ଗତିରେଷା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ମଣାମଵସାଯିନାମ୍
ଏଠି, ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ କର୍ମ ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ; ଏହି ଦିଗ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, କର୍ମ ଶେଷ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପଥ।
ଏଷା ଦିକ୍ସା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଂ ସର୍ଵଃ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। ଵୃତା ତ୍ଵନଵବୋଧେନ ସୁଖଂ ତେନ ନ ଗମ୍ଯତେ
ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅବିବେକରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସେଥିରେ ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ।
ନୈର୍ଋତାନାଂ ସହସ୍ରାମି ବହୂନ୍ଯତ୍ର ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ସୃଷ୍ଟାନି ପ୍ରତିକୂଲାନି ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯାନ୍ଯକୃତାତ୍ମଭିଃ
ଏଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ନୈରୃତ ଶ୍ରେଣୀର ହଜାର ହଜାର ବିରୋଧୀ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ଅଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଖିପାରିବେ।
ଅତ୍ର ମନ୍ଦରକୁଞ୍ଜେଷୁ ଵିପ୍ରର୍ଷିସଦନେଷୁ ଚ। ଗାଯନ୍ତି ଗାଥା ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚିତ୍ତବୁଦ୍ଧିହରା ଦ୍ଵିଜ
ଏଠି, ମନ୍ଦାର କୁଞ୍ଜ ଓ ବିପ୍ର ଋଷିଙ୍କ ଗୃହରେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିବା ଗୀତ ଗାଇନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଅତ୍ର ସାମାନି ଗାଥାଭିଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୀତାନି ରୈଵତଃ । ଗତଦାରୋ ଗତାମାତ୍ଯୋ ଗତରାଜ୍ଯୋ ଵନଂ ଗତଃ
ଏଠାରେ ଗୀତ ଓ ଗାଥା ଶୁଣି, ରୈବତଙ୍କର ଜୀବନର ସମସ୍ତ କିଛି ହାରାଇଗଲା—ସ୍ତ୍ରୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ରାଜ୍ୟ—ସେ ଅନ୍ତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅତ୍ର ସାଵର୍ମିନା ଚୈଵ ଯଵକ୍ରୀତାତ୍ମଜେନ ଚ। ମର୍ଯାଦା ସ୍ଥାପିତା ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯାଂ ସୂର୍ଯୋ ନାତିଵର୍ତତେ
ଏଠି ସାବର୍ଣ୍ଣି ଓ ଯବକୃତଙ୍କର ପୁଅ ଏକ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ, ଯାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅତିକ୍ରମ କରେନାହିଁ।
ଅତ୍ର ରାକ୍ଷସରାଜେନ ପୌଲସ୍ତ୍ଯେନ ମହାତ୍ମନା । ରାଵଣେନ ତପଃ କୃତ୍ଵା ସୁରେଭ୍ଯୋଽମରତା ଵୃତା
ଏଠି ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ମହାତ୍ମା ରାବଣ, ତପସ୍ୟା କରି ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ଅମରତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ।
ଅତ୍ର ଵୃତ୍ତେନ ଵୃତ୍ରୋଽପି ଶକ୍ରଶତ୍ରୁତ୍ଵମେଯିଵାନ୍ । ଅତ୍ର ସର୍ଵାସଵଃ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପୁନର୍ଗଚ୍ଛନ୍ତି ପଞ୍ଚଧା
ଏଠି ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ର ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ହେଲେ; ଏଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ମିଳେ ଏବଂ ପୁଣି ପାଞ୍ଚଟି ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଫେରିଯାଏ।
ଅତ୍ର ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାଣୋ ନରାଃ ପଚ୍ଯନ୍ତି ଗାଲଵ । ଅତ୍ର ଵୈତରଣୀ ନାମ ନଦୀ ଵୈତରଣୈର୍ଵୃତା
ଏଠି, ଗାଳବ, ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି; ଏଠି ବୈତରଣୀ ନାମକ ନଦୀ ବହୁଛି, ଯାହା ବୈତରଣୀମାନେ ଘେରିଛନ୍ତି।
ଅତ୍ର ଗତ୍ଵା ସୁଖସ୍ଯାନ୍ତଂ ଦୁଃଖସ୍ଯାନ୍ତଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ। ଅତ୍ରାଵୃତ୍ତୋ ଦିନକରଃ ସୁରସଂ କ୍ଷରତେ ପଯଃ
ଏଠିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଲୋକ ସୁଖର ଶେଷ ଦେଖେ ଏବଂ ଦୁଃଖର ଶେଷକୁ ଅନୁଭବ କରେ; ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚି ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅମୃତ ଝରାଏ।
କାଷ୍ଠାଂ ଚାସାଦ୍ଯ ଵାସିଷ୍ଠୀଂ ହିମମୁତ୍ସୃଜତେ ପୁନଃ। ଅତ୍ରାହଂ ଗାଲଵ ପୁରା କ୍ଷୁଧାଽଽର୍ତଃ ପରିଚିନ୍ତଯନ୍
ବାସିଷ୍ଠୀ ସୀମାକୁ ଛୁଇଁଲେ, ସେ ପୁଣି ହିମ ଛାଡ଼ିଦିଏ; ଏଠି, ଗାଳବ, ମୁଁ ଏକଥାରେ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କରିଥିଲି।
ଲବ୍ଧଵାନ୍ଯୁଧ୍ଯମାନୌ ଦ୍ଵୌ ବୃହନ୍ତୌ ଗଜକଚ୍ଛପୌ । ଅତ୍ର ଚକ୍ରଧନୁର୍ନାମ ସୂର୍ଯାଞ୍ଜାତୋ ମହାନୃଷିଃ
ଚେଷ୍ଟା କରି ମୁଁ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀ—ଏକ ହାତୀ ଓ ଏକ କଚ୍ଛପ—ପାଇଥିଲି; ଏଠି ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମହାମୁନି ଚକ୍ରଧନ୍ବନ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
ଵିଦୁର୍ଯଂ କପିଲଂ ଦେଵଂ ଯେନାର୍ତାଃ ସଗରାତ୍ମଜାଃ । ଅତ୍ର ସିଦ୍ଧାଃ ଶିଵା ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ
ଏଠି ସଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବିଦୁରଙ୍କ ପୁଅ କପିଳ ଦେବଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଥିଲେ; ଏଠି ବେଦର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶିବ ନାମକ ସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
ଅଧୀତ୍ଯ ସକଲାନ୍ଵେଦାଁଲ୍ଲେଭିରେ ମୋକ୍ଷମକ୍ଷଯମ୍। ଅତ୍ର ଭୋଗଵତୀ ନାମ ପୁରୀ ଵାସୁକିପାଲିତା
ସମସ୍ତ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିଲେ; ଏଠି ଭୋଗବତୀ ନାମକ ସହର ଅଛି, ଯାହାକୁ ବାସୁକି ଶାସନ କରନ୍ତି।
ତକ୍ଷକେଣ ଚ ନାଗେନ ତଥୈଵୈରାଵତେନ ଚ। ଅତ୍ର ନିର୍ଯାଣକାଲେଽପି ତମଃ ସଂପ୍ରାପ୍ଯତେ ମହତ୍
ଏଠି ତକ୍ଷକ ଓ ଏଇରାବତ ନାଗ ବସନ୍ତି; ଏଠି ଚାଲିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଅନ୍ଧାର ମିଳେ।
ଅଭେଦ୍ଯଂ ଭାସ୍କରେଣାପି ସ୍ଵଯଂ ଵା କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମନା । ଏଷ ତସ୍ଯାପି ତେ ମାର୍ଗଃ ପରିଚାରସ୍ଯ ଗାଲଵ । ବ୍ରୂହି ମେ ଯଦି ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରତୀଚୀଂ ଶୃଣୁ ଚାପରାମ୍
ଏହି ପଥକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭେଦିପାରେନାହିଁ, କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିଜ ମାର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହି ମାର୍ଗ ତୁମର ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଗାଳବ। ଯଦି ଯିବାକୁ ଚାହଁ, ମୋତେ କୁହ, ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।