ସ ଭଵାନେତୁ ଗଚ୍ଛାଵ ନଯିଷ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ଯଥାସୁଖମ୍ । ଦେଶଂ ପାରଂ ପୃଥିଵ୍ଯା ଵା ଗଚ୍ଛ ଗାଲଵ ମା ଚିରମ୍
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଚାହଁ, ମୁଁ ସେଠି ନେଇଯିବି; ଭୂମିର ପାର ହେଉ କି ଦୂର ଦେଶ, ଗାଳବ, ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଯାଉ।
ଅନୁଶିଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଦେଵେନ ଗାଲଵ ଜ୍ଞାନଯୋନିନା। ବ୍ରୂହି କାମଂ ତୁ କାଂ ଯାମି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଥମମୋ ଦିଶମ୍
ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ, ଗାଳବ, ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସ; କହ, ପ୍ରଥମେ କେଉଁ ଦିଗକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି?
ପୂର୍ଵାଂ ଵା ଦକ୍ଷିଣାଂ ଵାହମଥଵା ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍। ଉତ୍ତରାଂ ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁତୋ ଗଚ୍ଛାମି ଗାଲଵ
ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ କିମ୍ବା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯିବି? କିମ୍ବା ଉତ୍ତର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ? ଗାଳବ, କେଉଁଠି ଯିବି?
ଯସ୍ଯାମୁଦଯତେ ପୂର୍ଵଂ ସର୍ଵଲୋକପ୍ରଭାଵନଃ । ସଵିତା ଯତ୍ର ସନ୍ଧ୍ଯାଯାଂ ସାଧ୍ଯାନାଂ ଵର୍ତତେ ତପଃ
ଯେଉଁ ଦିଗରେ ପୂର୍ବରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପ୍ରଭା ଦେଇଥାଏ, ସେଠି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସାଧ୍ୟମାନେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି।
ଯସ୍ଯାଂ ପୂର୍ଵଂ ମତିର୍ଜାତା ଯଯା ଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ଜଗତ୍। ଚକ୍ଷୁଷୀ ଯତ୍ର ଧର୍ମସ୍ଯ ଯତ୍ର ଚୈଷ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
ଯେଉଁ ଦିଗରେ ପ୍ରଥମେ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ପ୍ରସାରିତ, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମର ଚକ୍ଷୁ ଅଛି, ଏବଂ ସେଠି ଧର୍ମ ବସିଛି।
କୃତଂ ଯତୋ ହୁତଂ ହଵ୍ଯଂ ସର୍ପତେ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍ ।। ଏତଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିଵସସ୍ଯ ତଥାଽଧ୍ଵନଃ
ଯେଉଁଠାରୁ ହବି ଦିଆଯାଏ, ହବି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବହିଯାଏ; ଏହି ଦିଗ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦିନ ଓ ଯାତ୍ରାର ଦ୍ୱାର।
ଅତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରସୂତା ଵୈ ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯଃ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଯସ୍ଯାଂ ଦିଶି ପ୍ରଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ କଶ୍ଯପସ୍ଯାତ୍ମସଂଭଵାଃ
ଏଠି, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅମାନେ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଏହି ଦିଗରେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ବଢିଯାଇଛନ୍ତି।
ଅଦୋମୂଲା ସୁରାଣାଂ ଶ୍ରୀର୍ଯତ୍ର ଶକ୍ରୋଽଭ୍ଯଷିଚ୍ଯତ। ସୁରରାଜ୍ଯେନ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଦେଵୈଶ୍ଚାତ୍ର ତପଶ୍ଚିତମ୍
ଏଠି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରୀର ମୂଳ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ର ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; ଦେବତାମାନେ ଏଠି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୂର୍ଵେତ୍ଯେଷା ଦିଗୁଚ୍ଯତେ। ଯସ୍ମାତ୍ପୂର୍ଵତରେ କାଲେ ପୂର୍ଵମେଵାଵୃତାସୁରୈଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଦିଗକୁ 'ପୂର୍ବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କାରଣ ପୂର୍ବରୁ ଦେବମାନେ ପ୍ରଥମେ ଏଠି ବସିଥିଲେ।
ଅତ ଏଵ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପୂର୍ଵାମାଶାଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ । ପୂର୍ଵଂ ସର୍ଵାଣି କାର୍ଯାଣି ଦୈଵାନି ସୁଖମୀପ୍ସତା
ଏହିପରି ଏହି ଦିଗକୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଥମ ଦିଗ ଭାବେ ଗଣନ୍ତି; ସମସ୍ତ କାମ, ଦେବ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୁଖ ଚାହିଁଥିବା କାମ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଅତ୍ର ଵେଦାଞ୍ଜଗୌ ପୂର୍ଵଂ ଭଗଵାଁଲ୍ଲୋକଭାଵନଃ । ଅତ୍ରୈଵୋକ୍ତା ସଵିତ୍ରାସୀତ୍ସାଵିତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଷୁ
ଏଠାରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପୂର୍ବରୁ ବେଦଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଇଥିଲେ; ଏଠି, ସାବିତ୍ରୀ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର କହିଥିଲେ।
ଅତ୍ର ଦତ୍ତାନି ସୂର୍ଯେଣ ଯଜୂଂଷି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଅତ୍ର ଲବ୍ଧଵରଃ ସୋମଃ ସୁରୈଃ କ୍ରତୁଷୁ ପୀଯତେ
ଏଠି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଇଥିଲେ; ଏଠି, ଦେବମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିବା ସୋମ, କ୍ରତୁ ଯଜ୍ଞରେ ପିଆଯାଏ।
ଅତ୍ର ତୃପ୍ତା ହୁତଵହାଃ ସ୍ଵାଂ ଯୋନିମୁପଭୁଞ୍ଜତେ । ଅତ୍ର ପାତାଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵରୁଣଃ ଶ୍ରିଯମାପ ଚ
ଏଠି, ପୂର୍ଣ୍ଣତୃପ୍ତ ଅଗ୍ନିମାନେ ନିଜ ଉତ୍ସରେ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏଠି, ଭୂଗର୍ଭ ଲୋକକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ବରୁଣ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଅତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ପୌରାଣସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ସୂତିଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ନିଧନଂ ଚ ପ୍ରକାଶତେ
ଏଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ପୁରାତନ ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଜନ୍ମ, ସ୍ଥାପନା ଓ ଶେଷ ଏଠିରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଓଙ୍କାରସ୍ଯାତ୍ର ଜାଯନ୍ତେ ସୃତଯୋ ଦଶତୀର୍ଦଶ । ପିବନ୍ତି ମୁନଯୋ ଯତ୍ର ହଵିର୍ଧୂମଂ ସ୍ମ ଧୂମପାଃ
ଏଠି, ଓଂ ରୁପରୁ ଦଶ ଦିଗରେ ଦଶ ଧାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏଠି, ଧୂମ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ମୁନିମାନେ ହବିର୍ଧୂମ ପିଆନ୍ତି।
ପ୍ରୋକ୍ଷିତା ଯତ୍ର ବହଵୋ ଵରାହାଦ୍ଯା ମୃଗା ଵନେ। ଶକ୍ରେଣ ଯଜ୍ଞଭାଗାର୍ଥେ ଦୈଵତେଷୁ ପ୍ରକଲ୍ପିତାଃ
ଏଠି, ବନରେ ବରାହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ପାଇଁ ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିଲେ।
ଅତ୍ରାହିତାଃ କୃତଘ୍ନାଶ୍ଚ ମାନୁଷାଶ୍ଚାସୁରାଶ୍ଚ ଯେ। ଉଦଯଂସ୍ତାନ୍ହି ସର୍ଵାନ୍ଵୈ କ୍ରୋଧାଦ୍ଧନ୍ତି ଵିଭାଵସୁଃ
ଏଠି, ଅକୃତଜ୍ନ ମାନେ — ମାନବ ହେଉନ୍ତୁ କି ଅସୁର — ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି; ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଏତଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ତ୍ରିଲୋକସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ଚ ସୁଖସ୍ଯ ଚ। ଏଷ ପୂର୍ଵୋ ଦିଶାଂ ଭାଗୋ ଵିଶାଵୋଽତ୍ର ଯଦୀଚ୍ଛସି
ଏଠି, ତିନି ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ସୁଖର ଦ୍ୱାର; ଏହି ଦିଗ ପୂର୍ବ ଦିଗ, ବିଶାବ, ତୁମେ ଚାହିଲେ।
ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯଂ ହି ମେ ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯାସ୍ମି ଵଚନେ ସ୍ଥିତଃ। ବ୍ରୂହି ଗାଲଵ ଯାସ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ଚାପ୍ଯପରାଂ ଦିଶମ୍
ମୁଁ ଯାହାର ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛି, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କାମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ଗାଳବ, କହ, ମୁଁ ଯିବି — ଏବେ ଆଗାମୀ ଦିଗ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
ଇଯଂ ଵିଵସ୍ଵଦା ପୂର୍ଵଂ ଶ୍ରୌତେନ ଵିଧିନା କିଲ। ଗୁରଵେ ଦକ୍ଷିଣା ଦତ୍ତା ଦକ୍ଷିଣେତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ଚ ଦିକ୍
ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପୂର୍ବରୁ ବିବସ୍ୱତ ବେଦିକ ରୀତିରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ଦେଇଥିଲେ; ତେଣୁ ଏହାକୁ 'ଦକ୍ଷିଣ' ଦିଗ କୁହାଯାଏ।
ଅତ୍ର ଲୋକତ୍ରଯସ୍ଯାସ୍ଯ ପିତୃପକ୍ଷଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ। ଅତ୍ରୋଷ୍ମପାଣାଂ ଦେଵାନାଂ ନିଵାସଃ ଶ୍ରୂଯତେ ଦ୍ଵିଜ
ଏଠି, ତିନି ଲୋକର ପିତୃପକ୍ଷ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି; ଏଠି, ଉଷ୍ମାପା ଦେବମାନଙ୍କର ନିବାସ ଅଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଅତ୍ର ଵିଶ୍ଵେ ସଦା ଦେଵାଃ ପିତୃଭିଃ ସାର୍ଧମାସତେ। ଇଜ୍ଯମାନାଃ ସ୍ମ ଲୋକେଷୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତୁଲ୍ଯଭାଗତାମ୍
ଏଠି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱଦେବମାନେ ସଦା ପିତୃମାନଙ୍କ ସହ ରହନ୍ତି; ଏହି ଲୋକରେ ପୂଜିତ ହୋଇ, ସମାନ ଭାଗ ପାଇଛନ୍ତି।
ଏତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଦେଵସ୍ଯ ଦ୍ଵାରମାଚକ୍ଷତେ ଦ୍ଵିଜ। ତ୍ରୁଟିଶୋ ଲଵଶଶ୍ଚାପି ଗଣ୍ଯତେ କାଲନିଶ୍ଚଯଃ
ଏଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ୱାର କୁହାଯାଏ; ଏଠି, ସମୟ ତୁଟି ଓ ଲବ ମାନେ ଗଣନା କରାଯାଏ।
ଅତ୍ର ଦେଵର୍ଷଯୋ ନିତ୍ଯଂ ପିତୃଲୋକର୍ଷଯସ୍ତଥା। ତଥା ରାଜର୍ଷଯଃ ସର୍ଵେ ନିଵସନ୍ତି ଗତଵ୍ଯଥାଃ
ଏଠି, ଦେବ ଋଷି, ପିତୃଲୋକ ଋଷି ଓ ସମସ୍ତ ରାଜା ଋଷିମାନେ ନିତ୍ୟ ଦୁଃଖ ହୀନ ହୋଇ ରହନ୍ତି।
ଅତ୍ର ଧର୍ମଶ୍ଚ ସତ୍ଯଂ ଚ କର୍ମ ଚାତ୍ର ନିଗଦ୍ଯତେ। ଗତିରେଷା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ମଣାମଵସାଯିନାମ୍
ଏଠି, ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ କର୍ମ ବିଷୟରେ କଥା ହୁଏ; ଏହି ଦିଗ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, କର୍ମ ଶେଷ ହୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପଥ।
ଏଷା ଦିକ୍ସା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଂ ସର୍ଵଃ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ। ଵୃତା ତ୍ଵନଵବୋଧେନ ସୁଖଂ ତେନ ନ ଗମ୍ଯତେ
ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସମସ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅବିବେକରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସେଥିରେ ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ।
ନୈର୍ଋତାନାଂ ସହସ୍ରାମି ବହୂନ୍ଯତ୍ର ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ସୃଷ୍ଟାନି ପ୍ରତିକୂଲାନି ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯାନ୍ଯକୃତାତ୍ମଭିଃ
ଏଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ନୈରୃତ ଶ୍ରେଣୀର ହଜାର ହଜାର ବିରୋଧୀ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ଅଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଖିପାରିବେ।
ଅତ୍ର ମନ୍ଦରକୁଞ୍ଜେଷୁ ଵିପ୍ରର୍ଷିସଦନେଷୁ ଚ। ଗାଯନ୍ତି ଗାଥା ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚିତ୍ତବୁଦ୍ଧିହରା ଦ୍ଵିଜ
ଏଠି, ମନ୍ଦାର କୁଞ୍ଜ ଓ ବିପ୍ର ଋଷିଙ୍କ ଗୃହରେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିବା ଗୀତ ଗାଇନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଅତ୍ର ସାମାନି ଗାଥାଭିଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୀତାନି ରୈଵତଃ । ଗତଦାରୋ ଗତାମାତ୍ଯୋ ଗତରାଜ୍ଯୋ ଵନଂ ଗତଃ
ଏଠାରେ ଗୀତ ଓ ଗାଥା ଶୁଣି, ରୈବତଙ୍କର ଜୀବନର ସମସ୍ତ କିଛି ହାରାଇଗଲା—ସ୍ତ୍ରୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ରାଜ୍ୟ—ସେ ଅନ୍ତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅତ୍ର ସାଵର୍ମିନା ଚୈଵ ଯଵକ୍ରୀତାତ୍ମଜେନ ଚ। ମର୍ଯାଦା ସ୍ଥାପିତା ବ୍ରହ୍ମନ୍ଯାଂ ସୂର୍ଯୋ ନାତିଵର୍ତତେ
ଏଠି ସାବର୍ଣ୍ଣି ଓ ଯବକୃତଙ୍କର ପୁଅ ଏକ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ, ଯାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅତିକ୍ରମ କରେନାହିଁ।