ନ ରୂପମନୃତସ୍ଯାସ୍ତି ନାନୃତସ୍ଯାସ୍ତି ସନ୍ତତିଃ । ନାନୃତସ୍ଯାଧିପତ୍ଯଂ ଚ କୁତ ଏଵ ଗତିଃ ଶୁଭା
ମିଥ୍ୟାରେ କୌଣସି ରୂପ ନାହିଁ, ମିଥ୍ୟାରେ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ; ମିଥ୍ୟାରେ ଶାସନ ମିଳେନାହିଁ—ତେଣୁ କିପରି ଶୁଭ ଫଳ ମିଳିପାରିବ?
କୁତଃ କୃତଘ୍ନସ୍ଯ ଯଶଃ କୁତଃ ସ୍ଥାନଂ କୁତଃ ସୁଖମ୍। ଅଶ୍ରଦ୍ଧେଯଃ କୃତଘ୍ନୋ ହି କୃତଘ୍ନେ ନାସ୍ତି ନିଷ୍କୃତିଃ
ଅକୃତଜ୍ଞଙ୍କୁ କେଉଁଠି କୀର୍ତି, କେଉଁଠି ସ୍ଥାନ, କେଉଁଠି ସୁଖ? ଅକୃତଜ୍ଞ ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।
ନ ଜୀଵତ୍ଯଧନଃ ପାପଃ କୁତଃ ପାପସ୍ଯ ତନ୍ତ୍ରଣମ୍। ପାପୋ ଧ୍ରୁଵମଵାପ୍ନୋତି ଵିନାଶଂ ନାଶଯନ୍କୃତମ୍
ଧନ ନଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଜୀବନ ଚାଲିପାରେନି; ତେଣୁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଉପାୟ ରହିଛି? ଦୁଷ୍ଟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜର କରାଯାଇଥିବା କାମକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି।
ସୋଽହଂ ପାପଃ କୃତଘ୍ନସ୍ଯ କୃପଣଶ୍ଚାନୃତୋଽପି ଚ । ଗୁରୋର୍ଯଃ କୃତକାର୍ଯଃ ସଂସ୍ତତ୍କରୋମି ନ ଭାଷିତମ୍
ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ, କୃତଘ୍ନ, ଦୁଃଖୀ ଓ ଅସତ୍ୟବାଦୀ; ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ କେବେ କହିନି।
ସୋଽହଂ ପ୍ରାଣାନ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯାମି କୃତ୍ଵା ଯତ୍ନମନୁତ୍ତମମ୍ । ଅର୍ଥିତା ନ ମଯା କାଚିତ୍କୃତପୂର୍ଵା ଦିଵୌକସାମ୍
ଏହିପରି ମୁଁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଛାଡିଦେବି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ପରେ; ମୁଁ କେବେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କିଛି ଅନୁରୋଧ କରିନଥିଲି।
ମାନଯନ୍ତି ଚ ମାଂ ସର୍ଵେ ତ୍ରିଦଶା ଯଜ୍ଞସଂସ୍ତରେ। ଅହଂ ତୁ ଵିବୁଧଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦେଵଂ ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଂ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ କୃଷ୍ଣଂ ଗତିଂ ଗତିମତାଂ ଵରମ୍
ଯଜ୍ଞ ସଭାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତ ତିନି ଭୂବନର ନାଥ, ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ଦେଇଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।
ଭୋଗା ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ସୁରାସୁରାନ୍। ପ୍ରଣତୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି କୃଷ୍ଣଂ ଯୋଗିନମଵ୍ଯଯମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୋଗ ଅବସ୍ଥିତ, ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଯୋଗୀ ଓ ଅବିନାଶୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ସଖା ତସ୍ଯ ଗରୁଡୋ ଵିନତାତ୍ମଜଃ । ଦର୍ଶଯାମାସ ତଂ ପ୍ରାହ ସଂହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ଏହିପରି କଥା ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କ ସଖା ଗରୁଡ, ବିନତାଙ୍କ ପୁଅ, ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ ଓ ପ୍ରେମରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
ସହୃଦ୍ଭଵାନ୍ମମ ମତଃ ସୁହୃଦାଂ ଚ ମତଃ ସୁହୃତ୍। ଈପ୍ସିତେନାଭିଲାଷେଣ ଯୋକ୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଭଵେ ସତି
ସଖା ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏବଂ ସଖାମାନେ ସଖାକୁ ସଖା ଭାବେ ଗଣନ୍ତି; ଇଚ୍ଛିତ ଆଶା ସହିତ, ସମ୍ପଦ ଥିଲେ ଏକତା ରଖିବା ଉଚିତ।
ଵିଭଵଶ୍ଚାସ୍ତି ମେ ଵିପ୍ର ଵାସଵାଵରଜୋ ଦ୍ଵିଜ । ପୂର୍ଵମୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଚ କୃତଃ କାମଶ୍ଚ ତେନ ମେ
ମୋ ପାଖରେ ସମ୍ପଦ ଅଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ, ଦ୍ୱିଜ; ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି, ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି।
ସ ଭଵାନେତୁ ଗଚ୍ଛାଵ ନଯିଷ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ଯଥାସୁଖମ୍ । ଦେଶଂ ପାରଂ ପୃଥିଵ୍ଯା ଵା ଗଚ୍ଛ ଗାଲଵ ମା ଚିରମ୍
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଚାହଁ, ମୁଁ ସେଠି ନେଇଯିବି; ଭୂମିର ପାର ହେଉ କି ଦୂର ଦେଶ, ଗାଳବ, ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଯାଉ।
ଅନୁଶିଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଦେଵେନ ଗାଲଵ ଜ୍ଞାନଯୋନିନା। ବ୍ରୂହି କାମଂ ତୁ କାଂ ଯାମି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଥମମୋ ଦିଶମ୍
ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ, ଗାଳବ, ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସ; କହ, ପ୍ରଥମେ କେଉଁ ଦିଗକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି?
ପୂର୍ଵାଂ ଵା ଦକ୍ଷିଣାଂ ଵାହମଥଵା ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍। ଉତ୍ତରାଂ ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁତୋ ଗଚ୍ଛାମି ଗାଲଵ
ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ କିମ୍ବା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯିବି? କିମ୍ବା ଉତ୍ତର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ? ଗାଳବ, କେଉଁଠି ଯିବି?
ଯସ୍ଯାମୁଦଯତେ ପୂର୍ଵଂ ସର୍ଵଲୋକପ୍ରଭାଵନଃ । ସଵିତା ଯତ୍ର ସନ୍ଧ୍ଯାଯାଂ ସାଧ୍ଯାନାଂ ଵର୍ତତେ ତପଃ
ଯେଉଁ ଦିଗରେ ପୂର୍ବରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପ୍ରଭା ଦେଇଥାଏ, ସେଠି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସାଧ୍ୟମାନେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି।
ଯସ୍ଯାଂ ପୂର୍ଵଂ ମତିର୍ଜାତା ଯଯା ଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ଜଗତ୍। ଚକ୍ଷୁଷୀ ଯତ୍ର ଧର୍ମସ୍ଯ ଯତ୍ର ଚୈଷ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
ଯେଉଁ ଦିଗରେ ପ୍ରଥମେ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ପ୍ରସାରିତ, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମର ଚକ୍ଷୁ ଅଛି, ଏବଂ ସେଠି ଧର୍ମ ବସିଛି।
କୃତଂ ଯତୋ ହୁତଂ ହଵ୍ଯଂ ସର୍ପତେ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍ ।। ଏତଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିଵସସ୍ଯ ତଥାଽଧ୍ଵନଃ
ଯେଉଁଠାରୁ ହବି ଦିଆଯାଏ, ହବି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବହିଯାଏ; ଏହି ଦିଗ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦିନ ଓ ଯାତ୍ରାର ଦ୍ୱାର।
ଅତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରସୂତା ଵୈ ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯଃ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଯସ୍ଯାଂ ଦିଶି ପ୍ରଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ କଶ୍ଯପସ୍ଯାତ୍ମସଂଭଵାଃ
ଏଠି, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅମାନେ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଏହି ଦିଗରେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ବଢିଯାଇଛନ୍ତି।
ଅଦୋମୂଲା ସୁରାଣାଂ ଶ୍ରୀର୍ଯତ୍ର ଶକ୍ରୋଽଭ୍ଯଷିଚ୍ଯତ। ସୁରରାଜ୍ଯେନ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଦେଵୈଶ୍ଚାତ୍ର ତପଶ୍ଚିତମ୍
ଏଠି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରୀର ମୂଳ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ର ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; ଦେବତାମାନେ ଏଠି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୂର୍ଵେତ୍ଯେଷା ଦିଗୁଚ୍ଯତେ। ଯସ୍ମାତ୍ପୂର୍ଵତରେ କାଲେ ପୂର୍ଵମେଵାଵୃତାସୁରୈଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଦିଗକୁ 'ପୂର୍ବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କାରଣ ପୂର୍ବରୁ ଦେବମାନେ ପ୍ରଥମେ ଏଠି ବସିଥିଲେ।
ଅତ ଏଵ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପୂର୍ଵାମାଶାଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ । ପୂର୍ଵଂ ସର୍ଵାଣି କାର୍ଯାଣି ଦୈଵାନି ସୁଖମୀପ୍ସତା
ଏହିପରି ଏହି ଦିଗକୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଥମ ଦିଗ ଭାବେ ଗଣନ୍ତି; ସମସ୍ତ କାମ, ଦେବ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୁଖ ଚାହିଁଥିବା କାମ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଅତ୍ର ଵେଦାଞ୍ଜଗୌ ପୂର୍ଵଂ ଭଗଵାଁଲ୍ଲୋକଭାଵନଃ । ଅତ୍ରୈଵୋକ୍ତା ସଵିତ୍ରାସୀତ୍ସାଵିତ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଷୁ
ଏଠାରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପୂର୍ବରୁ ବେଦଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଇଥିଲେ; ଏଠି, ସାବିତ୍ରୀ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାବିତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର କହିଥିଲେ।
ଅତ୍ର ଦତ୍ତାନି ସୂର୍ଯେଣ ଯଜୂଂଷି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଅତ୍ର ଲବ୍ଧଵରଃ ସୋମଃ ସୁରୈଃ କ୍ରତୁଷୁ ପୀଯତେ
ଏଠି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯଜୁର୍ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଇଥିଲେ; ଏଠି, ଦେବମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଥିବା ସୋମ, କ୍ରତୁ ଯଜ୍ଞରେ ପିଆଯାଏ।
ଅତ୍ର ତୃପ୍ତା ହୁତଵହାଃ ସ୍ଵାଂ ଯୋନିମୁପଭୁଞ୍ଜତେ । ଅତ୍ର ପାତାଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଵରୁଣଃ ଶ୍ରିଯମାପ ଚ
ଏଠି, ପୂର୍ଣ୍ଣତୃପ୍ତ ଅଗ୍ନିମାନେ ନିଜ ଉତ୍ସରେ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏଠି, ଭୂଗର୍ଭ ଲୋକକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ବରୁଣ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ଅତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ପୌରାଣସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ସୂତିଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚ ନିଧନଂ ଚ ପ୍ରକାଶତେ
ଏଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ପୁରାତନ ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ଜନ୍ମ, ସ୍ଥାପନା ଓ ଶେଷ ଏଠିରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଓଙ୍କାରସ୍ଯାତ୍ର ଜାଯନ୍ତେ ସୃତଯୋ ଦଶତୀର୍ଦଶ । ପିବନ୍ତି ମୁନଯୋ ଯତ୍ର ହଵିର୍ଧୂମଂ ସ୍ମ ଧୂମପାଃ
ଏଠି, ଓଂ ରୁପରୁ ଦଶ ଦିଗରେ ଦଶ ଧାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏଠି, ଧୂମ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ମୁନିମାନେ ହବିର୍ଧୂମ ପିଆନ୍ତି।
ପ୍ରୋକ୍ଷିତା ଯତ୍ର ବହଵୋ ଵରାହାଦ୍ଯା ମୃଗା ଵନେ। ଶକ୍ରେଣ ଯଜ୍ଞଭାଗାର୍ଥେ ଦୈଵତେଷୁ ପ୍ରକଲ୍ପିତାଃ
ଏଠି, ବନରେ ବରାହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ପାଇଁ ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିଲେ।
ଅତ୍ରାହିତାଃ କୃତଘ୍ନାଶ୍ଚ ମାନୁଷାଶ୍ଚାସୁରାଶ୍ଚ ଯେ। ଉଦଯଂସ୍ତାନ୍ହି ସର୍ଵାନ୍ଵୈ କ୍ରୋଧାଦ୍ଧନ୍ତି ଵିଭାଵସୁଃ
ଏଠି, ଅକୃତଜ୍ନ ମାନେ — ମାନବ ହେଉନ୍ତୁ କି ଅସୁର — ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି; ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଏତଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ତ୍ରିଲୋକସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ଚ ସୁଖସ୍ଯ ଚ। ଏଷ ପୂର୍ଵୋ ଦିଶାଂ ଭାଗୋ ଵିଶାଵୋଽତ୍ର ଯଦୀଚ୍ଛସି
ଏଠି, ତିନି ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ସୁଖର ଦ୍ୱାର; ଏହି ଦିଗ ପୂର୍ବ ଦିଗ, ବିଶାବ, ତୁମେ ଚାହିଲେ।
ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯଂ ହି ମେ ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯାସ୍ମି ଵଚନେ ସ୍ଥିତଃ। ବ୍ରୂହି ଗାଲଵ ଯାସ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ଚାପ୍ଯପରାଂ ଦିଶମ୍
ମୁଁ ଯାହାର ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛି, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କାମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ଗାଳବ, କହ, ମୁଁ ଯିବି — ଏବେ ଆଗାମୀ ଦିଗ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
ଇଯଂ ଵିଵସ୍ଵଦା ପୂର୍ଵଂ ଶ୍ରୌତେନ ଵିଧିନା କିଲ। ଗୁରଵେ ଦକ୍ଷିଣା ଦତ୍ତା ଦକ୍ଷିଣେତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ଚ ଦିକ୍
ଏହି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପୂର୍ବରୁ ବିବସ୍ୱତ ବେଦିକ ରୀତିରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଭାବେ ଦେଇଥିଲେ; ତେଣୁ ଏହାକୁ 'ଦକ୍ଷିଣ' ଦିଗ କୁହାଯାଏ।