ନିର୍ବନ୍ଧତସ୍ତୁ ବହୁଶୋ ଗାଲଵସ୍ଯ ତପସ୍ଵିନଃ। କିଂଚିଦାଗତସଂରମ୍ଭୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ଗାଳବ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଅନୁରୋଧରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କିଛି କ୍ଷୁଭ୍ଧ ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଏକତଃଶ୍ଯାମକର୍ଣାନାଂ ହଯାନାଂ ଚନ୍ଦ୍ରଵର୍ଚସାମ୍। ଅଷ୍ଟୌ ଶତାନି ମେ ଦେହି ଗଚ୍ଛ ଗାଲଵ ମା ଚିରମ୍
ଏକ ସମୟରେ ମୋତେ ଶ୍ୟାମ କଣ୍ଠ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ହସ୍ତୀ ଅଠସଂଖ୍ୟା ହସ୍ତୀ ଦେଅ। ଗାଳବ, ଦିର୍ଘିତି କରିବା ନାହିଁ, ଯାଅ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଧୀମତା। ନାସ୍ତେ ନ ଶେତେ ନାହାରଂ କୁରୁତେ ଗାଲଵସ୍ତଦା
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଜ୍ଞାନୀ କଥା ଶୁଣି, ଗାଳବ ସେ ସମୟରେ ନ ଶୋଇଲେ, ନ ଖାଇଲେ, ନ ବିଶ୍ରାମ କଲେ।
ତ୍ଵଗସ୍ଥିଭୂତୋ ହରିଣାଶ୍ଚିନ୍ତାଶୋକପରାଯଣଃ। ଶୋଚମାନୋଽତିମାତ୍ରଂ ସ ଦହ୍ଯମାନଶ୍ଚ ମନ୍ଯୁନା । ଗାଲଵୋ ଦୁଃଖିତୋ ଦୁଃଖାଦ୍ଵିଲଲାପ ସୁଯୋଧନ
ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ଲିନ ହୋଇ, ଚର୍ମ ଓ ହାଡ଼ ହେବାକୁ ଥିଲେ, ଅତି ଦୁଃଖରେ ଶୋକ କରି, କ୍ରୋଧରେ ଜଳି, ଗାଳବ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ, ଶୂରବାହୁ।
କୁତଃ ପୁଷ୍ଟାନି ମିତ୍ରାଣି କୁତୋଽର୍ଥାଃ ସଞ୍ଚଯଃ କୃତଃ । ହଯାନାଂ ଚନ୍ଦ୍ରଶୁଭ୍ରାଣାଂ ଶତାନ୍ଯଷ୍ଟୌ କୁତୋ ମମ
ମୋ ପାଖରେ ସୁସ୍ଥ ମିତ୍ର କେଉଁଠି, ସଂଘରିତ ଧନ କେଉଁଠି? ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଅଠସଂଖ୍ୟା ହସ୍ତୀ କେଉଁଠି ପାଇବି?
କୁତୋ ମେ ଭୋଜନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସୁଖଶ୍ରଦ୍ଧା କୁତଶ୍ଚ ମେ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ମେ ଜୀଵିତସ୍ଯାପି ଛିନ୍ନା କିଂ ଜୀଵିତେନ ମେ
ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଆଶା କେଉଁଠି, ସୁଖ ଆଶା କେଉଁଠି? ଜୀବନ ପାଇଁ ଆଶା ମଧ୍ୟ କଟିଯାଇଛି—ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନର କଣ ଉପଯୋଗ?
ଅହଂ ପାରେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ପୃଥିଵ୍ଯା ଵା ପରଂ ପରାତ୍। ଗତ୍ଵାଽଽତ୍ମାନଂ ଵିମୁଞ୍ଚାମି କିଂ ଫଲଂ ଜୀଵିତେନ ମେ
ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ପାର କିମ୍ବା ପୃଥିବୀର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇ, ଜୀବନକୁ ଛାଡିଦେବି—ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନର କଣ ଫଳ?
ଅଦନସ୍ଯାକୃତାର୍ଥସ୍ଯ ତ୍ଯକ୍ତସ୍ଯ ଵିଵିଧୈଃ ଫଲୈଃ । ଋଣଂ ଧାରଯମାଣସ୍ଯ କୁତଃ ସୁଖମନୀହଯା
ଯେଉଁଠି ଖାଇନାହିଁ, କାମନା ପୂରଣ ହୋଇନାହିଁ, ସମସ୍ତ ସୁଖ ଛାଡିଦିଆଯାଇଛି, ଋଣ ଭୋଗୁଛି, ଏହି ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜୀବନରେ କେଉଁଠି ସୁଖ?
ସୁହୃଦାଂ ହି ଧନଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ପ୍ରଣଯମୀପ୍ସିତମ୍ । ପ୍ରତିକର୍ତୁମଶକ୍ତସ୍ଯ ଜୀଵିତାନ୍ମରଣଂ ଵରମ୍
ମିତ୍ରଙ୍କ ଧନ ଭୋଗ କରି, ତାଙ୍କ ପ୍ରେମ ପାଇ, ଦେଇପାରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ଜୀବନ ଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ।
ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ କରିଷ୍ଯେତି କର୍ତଵ୍ଯଂ ତଦକୁର୍ଵତଃ । ମିଥ୍ଯାଵଚନଦଗ୍ଧସ୍ଯ ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
‘ମୁଁ କରିବି’ ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ, କରିନାହିଁ, ମିଥ୍ୟା କଥାରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ, ଯଜ୍ଞ ଓ ସୁକୃତର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ନ ରୂପମନୃତସ୍ଯାସ୍ତି ନାନୃତସ୍ଯାସ୍ତି ସନ୍ତତିଃ । ନାନୃତସ୍ଯାଧିପତ୍ଯଂ ଚ କୁତ ଏଵ ଗତିଃ ଶୁଭା
ମିଥ୍ୟାରେ କୌଣସି ରୂପ ନାହିଁ, ମିଥ୍ୟାରେ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ; ମିଥ୍ୟାରେ ଶାସନ ମିଳେନାହିଁ—ତେଣୁ କିପରି ଶୁଭ ଫଳ ମିଳିପାରିବ?
କୁତଃ କୃତଘ୍ନସ୍ଯ ଯଶଃ କୁତଃ ସ୍ଥାନଂ କୁତଃ ସୁଖମ୍। ଅଶ୍ରଦ୍ଧେଯଃ କୃତଘ୍ନୋ ହି କୃତଘ୍ନେ ନାସ୍ତି ନିଷ୍କୃତିଃ
ଅକୃତଜ୍ଞଙ୍କୁ କେଉଁଠି କୀର୍ତି, କେଉଁଠି ସ୍ଥାନ, କେଉଁଠି ସୁଖ? ଅକୃତଜ୍ଞ ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।
ନ ଜୀଵତ୍ଯଧନଃ ପାପଃ କୁତଃ ପାପସ୍ଯ ତନ୍ତ୍ରଣମ୍। ପାପୋ ଧ୍ରୁଵମଵାପ୍ନୋତି ଵିନାଶଂ ନାଶଯନ୍କୃତମ୍
ଧନ ନଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଜୀବନ ଚାଲିପାରେନି; ତେଣୁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଉପାୟ ରହିଛି? ଦୁଷ୍ଟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜର କରାଯାଇଥିବା କାମକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି।
ସୋଽହଂ ପାପଃ କୃତଘ୍ନସ୍ଯ କୃପଣଶ୍ଚାନୃତୋଽପି ଚ । ଗୁରୋର୍ଯଃ କୃତକାର୍ଯଃ ସଂସ୍ତତ୍କରୋମି ନ ଭାଷିତମ୍
ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ, କୃତଘ୍ନ, ଦୁଃଖୀ ଓ ଅସତ୍ୟବାଦୀ; ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ କେବେ କହିନି।
ସୋଽହଂ ପ୍ରାଣାନ୍ଵିମୋକ୍ଷ୍ଯାମି କୃତ୍ଵା ଯତ୍ନମନୁତ୍ତମମ୍ । ଅର୍ଥିତା ନ ମଯା କାଚିତ୍କୃତପୂର୍ଵା ଦିଵୌକସାମ୍
ଏହିପରି ମୁଁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଛାଡିଦେବି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ପରେ; ମୁଁ କେବେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କିଛି ଅନୁରୋଧ କରିନଥିଲି।
ମାନଯନ୍ତି ଚ ମାଂ ସର୍ଵେ ତ୍ରିଦଶା ଯଜ୍ଞସଂସ୍ତରେ। ଅହଂ ତୁ ଵିବୁଧଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦେଵଂ ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଂ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ କୃଷ୍ଣଂ ଗତିଂ ଗତିମତାଂ ଵରମ୍
ଯଜ୍ଞ ସଭାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତ ତିନି ଭୂବନର ନାଥ, ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ଦେଇଥିବା ବିଷ୍ଣୁ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛି।
ଭୋଗା ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ସୁରାସୁରାନ୍। ପ୍ରଣତୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି କୃଷ୍ଣଂ ଯୋଗିନମଵ୍ଯଯମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୋଗ ଅବସ୍ଥିତ, ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଯୋଗୀ ଓ ଅବିନାଶୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ସଖା ତସ୍ଯ ଗରୁଡୋ ଵିନତାତ୍ମଜଃ । ଦର୍ଶଯାମାସ ତଂ ପ୍ରାହ ସଂହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ଏହିପରି କଥା ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କ ସଖା ଗରୁଡ, ବିନତାଙ୍କ ପୁଅ, ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ ଓ ପ୍ରେମରେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
ସହୃଦ୍ଭଵାନ୍ମମ ମତଃ ସୁହୃଦାଂ ଚ ମତଃ ସୁହୃତ୍। ଈପ୍ସିତେନାଭିଲାଷେଣ ଯୋକ୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଭଵେ ସତି
ସଖା ହୃଦୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏବଂ ସଖାମାନେ ସଖାକୁ ସଖା ଭାବେ ଗଣନ୍ତି; ଇଚ୍ଛିତ ଆଶା ସହିତ, ସମ୍ପଦ ଥିଲେ ଏକତା ରଖିବା ଉଚିତ।
ଵିଭଵଶ୍ଚାସ୍ତି ମେ ଵିପ୍ର ଵାସଵାଵରଜୋ ଦ୍ଵିଜ । ପୂର୍ଵମୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଦର୍ଥଂ ଚ କୃତଃ କାମଶ୍ଚ ତେନ ମେ
ମୋ ପାଖରେ ସମ୍ପଦ ଅଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ, ଦ୍ୱିଜ; ପୂର୍ବରୁ କହିଥିଲି, ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି।
ସ ଭଵାନେତୁ ଗଚ୍ଛାଵ ନଯିଷ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ଯଥାସୁଖମ୍ । ଦେଶଂ ପାରଂ ପୃଥିଵ୍ଯା ଵା ଗଚ୍ଛ ଗାଲଵ ମା ଚିରମ୍
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଚାହଁ, ମୁଁ ସେଠି ନେଇଯିବି; ଭୂମିର ପାର ହେଉ କି ଦୂର ଦେଶ, ଗାଳବ, ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଯାଉ।
ଅନୁଶିଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ଦେଵେନ ଗାଲଵ ଜ୍ଞାନଯୋନିନା। ବ୍ରୂହି କାମଂ ତୁ କାଂ ଯାମି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଥମମୋ ଦିଶମ୍
ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ, ଗାଳବ, ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସ; କହ, ପ୍ରଥମେ କେଉଁ ଦିଗକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବି?
ପୂର୍ଵାଂ ଵା ଦକ୍ଷିଣାଂ ଵାହମଥଵା ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍। ଉତ୍ତରାଂ ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁତୋ ଗଚ୍ଛାମି ଗାଲଵ
ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ କିମ୍ବା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯିବି? କିମ୍ବା ଉତ୍ତର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ? ଗାଳବ, କେଉଁଠି ଯିବି?
ଯସ୍ଯାମୁଦଯତେ ପୂର୍ଵଂ ସର୍ଵଲୋକପ୍ରଭାଵନଃ । ସଵିତା ଯତ୍ର ସନ୍ଧ୍ଯାଯାଂ ସାଧ୍ଯାନାଂ ଵର୍ତତେ ତପଃ
ଯେଉଁ ଦିଗରେ ପୂର୍ବରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପ୍ରଭା ଦେଇଥାଏ, ସେଠି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସାଧ୍ୟମାନେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି।
ଯସ୍ଯାଂ ପୂର୍ଵଂ ମତିର୍ଜାତା ଯଯା ଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ଜଗତ୍। ଚକ୍ଷୁଷୀ ଯତ୍ର ଧର୍ମସ୍ଯ ଯତ୍ର ଚୈଷ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
ଯେଉଁ ଦିଗରେ ପ୍ରଥମେ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ପ୍ରସାରିତ, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମର ଚକ୍ଷୁ ଅଛି, ଏବଂ ସେଠି ଧର୍ମ ବସିଛି।
କୃତଂ ଯତୋ ହୁତଂ ହଵ୍ଯଂ ସର୍ପତେ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍ ।। ଏତଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିଵସସ୍ଯ ତଥାଽଧ୍ଵନଃ
ଯେଉଁଠାରୁ ହବି ଦିଆଯାଏ, ହବି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବହିଯାଏ; ଏହି ଦିଗ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦିନ ଓ ଯାତ୍ରାର ଦ୍ୱାର।
ଅତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରସୂତା ଵୈ ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯଃ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଯସ୍ଯାଂ ଦିଶି ପ୍ରଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ କଶ୍ଯପସ୍ଯାତ୍ମସଂଭଵାଃ
ଏଠି, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଝିଅମାନେ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ଏହି ଦିଗରେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ବଢିଯାଇଛନ୍ତି।
ଅଦୋମୂଲା ସୁରାଣାଂ ଶ୍ରୀର୍ଯତ୍ର ଶକ୍ରୋଽଭ୍ଯଷିଚ୍ଯତ। ସୁରରାଜ୍ଯେନ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଦେଵୈଶ୍ଚାତ୍ର ତପଶ୍ଚିତମ୍
ଏଠି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରୀର ମୂଳ, ଯେଉଁଠି ଶକ୍ର ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; ଦେବତାମାନେ ଏଠି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି।
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୂର୍ଵେତ୍ଯେଷା ଦିଗୁଚ୍ଯତେ। ଯସ୍ମାତ୍ପୂର୍ଵତରେ କାଲେ ପୂର୍ଵମେଵାଵୃତାସୁରୈଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଦିଗକୁ 'ପୂର୍ବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କାରଣ ପୂର୍ବରୁ ଦେବମାନେ ପ୍ରଥମେ ଏଠି ବସିଥିଲେ।
ଅତ ଏଵ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ପୂର୍ଵାମାଶାଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ । ପୂର୍ଵଂ ସର୍ଵାଣି କାର୍ଯାଣି ଦୈଵାନି ସୁଖମୀପ୍ସତା
ଏହିପରି ଏହି ଦିଗକୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଥମ ଦିଗ ଭାବେ ଗଣନ୍ତି; ସମସ୍ତ କାମ, ଦେବ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୁଖ ଚାହିଁଥିବା କାମ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।